8. Sammappadhānavibhaṅgo
1. Suttantabhājanīyavaṇṇanā
390. Kāraṇappadhānāti
M0.162V0.161 ‘‘ anuppannapāpakānuppādādiatthā ’’ ti gahitā tatheva te hontīti taṃ atthaṃ sādhentiyevāti etassa atthassa dīpako sammā-saddoti yathādhippetatthassa anuppannapāpakānuppādādino kāraṇabhūtā , padhānakāraṇabhūtāti attho .Sammāsaddassa upāyayonisoatthadīpakataṃ sandhāya ‘‘ upāyappadhānā yonisopadhānā ’’ ti vuttaṃ .
Paṭipannakoti bhāvanamanuyutto .
Bhusaṃ yogo payogo , payogova parakkamo payogaparakkamo .
Etānīti ‘‘ vāyamatī ’’ tiādīni ‘‘ āsevamāno vāyamatī ’’ tiādinā yojetabbāni .
Anuppannāti avattabbataṃ āpannānan ti bhūmiladdhārammaṇādhiggahitāvikkhambhitāsamugghātituppannānaṃ .
391. Dhammacchandoti taṇhādiṭṭhivīriyacchandā viya na añño dhammo , atha kho chandaniyasabhāvo evāti dassento āha ‘‘ sabhāvacchando ’’ ti .
Tattha ‘‘ yo kāmesu kāmacchando ’’ tiādīsu ( dha . sa .1103) taṇhā chandoti vuttāti veditabbo ,‘‘ sabbeva nu kho , mārisa , samaṇabrāhmaṇā ekantavādā ekantasīlā ekantachandā ekantaajjhosānā ’’ ti ( dī . ni .2.366) ettha diṭṭhi , pamādaniddese ‘‘ nikkhittachandatā nikkhittadhuratā ’’ ti vīriyanti vaṇṇeti .
394. Vāyamati
V0.162 vīriyaṃ ārabhatīti padadvayassapi niddeso vīriyaniddesoyevāti adhippāyenāha ‘‘ vīriyaniddese ’’ ti . 406. Sabbapubbabhāgeti sabbamaggānaṃ pubbabhāge .
Purimasmin ti ‘‘ anuppannā me kusalā dhammā anuppajjamānā anatthāya saṃvatteyyun ’’ ti etthāpi ‘‘ samathavipassanāva gahetabbā ’’ ti vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ , taṃ pana maggānuppannatāya bhāvato anuppajjamāne ca tasmiṃ vaṭṭānatthasaṃvattanato na yuttanti paṭikkhipati .
Mahantaṃ
M0.163 gāravaṃ hoti , tasmā ‘‘ saṅghagāravena yathāruci vindituṃ na sakkā ’’ ti saṅghena saha na nikkhami .Atimandāni noti nanu atimandānīti attho .
Santasamāpattito aññaṃ santhambhanakāraṇaṃ balavaṃ natthīti ‘‘ tato parihīnā santhambhituṃ na sakkontī ’’ ti āha .
Na hi mahārajjumhi chinne suttatantū sandhāretuṃ sakkontīti .
Samathe vatthuṃ dassetvā tena samānagatikā vipassanā cāti iminā adhippāyenāha ‘‘ evaṃ uppannā samathavipassanā … pe … saṃvattantī ’’ ti .
Tattha anuppannānan ti ettha tattha duvidhāya sammappadhānakathāya , tattha vā pāḷiyaṃ ‘‘ anuppannānan ’’ ti etassa ayaṃ vinicchayoti adhippāyo .
Eteyevāti anamatagge saṃsāre uppannāyeva .
Cuddasa mahāvattāni khandhake vuttāni āgantukaāvāsikagamikaanumodana bhattagga piṇḍacārika āraññika senāsana jantāgharavaccakuṭi ācariyaupajjhāyasaddhivihārikaantevāsikavattāni cuddasa .
Tato aññāni pana kadāci tajjanīyakammakatādikāle pārivāsikādikāle ca caritabbāni dvāsīti khuddakavattānīti kathitāni daṭṭhabbāni .
Na hi tāni sabbāsu avatthāsu caritabbāni , tasmā mahāvatte agaṇitāni .
Tattha ‘‘ pārivāsikānaṃ bhikkhūnaṃ vattaṃ paññāpessāmī ’’ ti ārabhitvā ‘‘ na upasampādetabbaṃ … pe … na chamāyaṃ caṅkamante caṅkame caṅkamitabban ’’ ti ( cūḷava .76) vuttāni pakatatte caritabbavattāvasānāni chasaṭṭhi , tato paraṃ ‘‘ na , bhikkhave , pārivāsikena bhikkhunā pārivāsikavuḍḍhatarena bhikkhunā saddhiṃ , mūlāyapaṭikassanārahena , mānattārahena , mānattacārikena , abbhānārahena bhikkhunā saddhiṃ ekacchanne āvāse vatthabban ’’ tiādīni ( cūḷava .82) pakatatte caritabbehi anaññattā visuṃ visuṃ
V0.163 agaṇetvā pārivāsikavuḍḍhatarādīsu puggalantaresu caritabbattā tesaṃ vasena sampiṇḍetvā ekekaṃ katvā gaṇetabbāni pañcāti ekasattati vattāni , ukkhepanīyakammakatavattesu vattapaññāpanavasena vuttaṃ ‘‘ na pakatattassa bhikkhuno abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ … pe … nahāne piṭṭhiparikammaṃ sāditabban ’’ ti ( cūḷava .75) idaṃ abhivādanādīnaṃ assādiyanaṃ ekaṃ ,‘‘ na pakatatto bhikkhu sīlavipattiyā anuddhaṃsetabbo ’’ tiādīni ( cūḷava .51) ca dasāti evaṃ dvāsīti honti .Etesveva kānici tajjanīyakammakatādivattāni , kānici pārivāsikādivattānīti aggahitaggahaṇena dvāsītivattanti daṭṭhabbaṃ .
Idha
M0.164 vipākānubhavanavasena tadārammaṇaṃ , avipakkavipākassa sabbathā avigatattā bhavitvā vigatamattavasena kammañca ‘‘ bhutvā vigatuppannan ’’ ti vuttaṃ , na aṭṭhasāliniyaṃ ( dha . sa . aṭṭha .1) viya rajjanādivasena anubhutvāpagataṃ javanaṃ , uppajjitvā niruddhatāvasena bhūtāpagatasaṅkhātaṃ sesasaṅkhatañca ‘‘ bhūtāpagatuppannan ’’ ti , tasmā idha okāsakatuppannaṃ vipākameva vadati , na tattha viya kammampīti .Anusayitakilesāti appahīnā maggena pahātabbā adhippetā .
Tenāha ‘‘ atītā vā … pe … na vattabbā ’’ ti .
Tesañhi ambataruṇopamāya vattamānāditā na vattabbāti .
Āhatakhīrarukkho viya nimittaggāhavasena adhigataṃ ārammaṇaṃ , anāhatakhīrarukkho viya avikkhambhitatāya antogadhakilesaṃ ārammaṇaṃ daṭṭhabbaṃ , nimittaggāhakāvikkhambhitakilesā vā puggalā āhatānāhatakhīrarukkhasadisā .
Purimanayenevāti avikkhambhituppanne viya ‘‘ imasmiṃ nāma ṭhāne nuppajjissantīti na vattabbā asamugghāṭitattā ’’ ti yojetvā vitthāretabbaṃ .
Pāḷiyan ti paṭisambhidāpāḷiyaṃ ( paṭi . ma .3.21).
Maggena pahīnakilesānameva tidhā navattabbataṃ apākaṭaṃ pākaṭaṃ kātuṃ ajātaphalarukkho ābhato , atītādīnaṃ appahīnatādassanatthampi ‘‘ jātaphalarukkhena dīpetabban ’’ ti āha .
Tattha yathā acchinne rukkhe nibbattirahāni phalāni chinne anuppajjamānāni na kadāci sasabhāvāni ahesuṃ honti bhavissanti cāti atītādibhāvena na vattabbāni , evaṃ maggena pahīnakilesā ca daṭṭhabbā .
Yathā ca chede asati phalāni uppajjissanti , sati ca nuppajjissantīti chedassa sātthakatā , evaṃ maggabhāvanāya ca sātthakatā yojetabbā .
Suttantabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Pañhapucchakavaṇṇanā
427. Pañhapucchake
V0.164 yaṃ vuttaṃ ‘‘ vīriyajeṭṭhikāya pana aññassa vīriyassa abhāvā na vattabbāni maggādhipatīnīti vā na maggādhipatīnīti vā ’’ ti , ettha ‘‘ maggādhipatīnī ’’ tiM0.165 na vattabbatāya eva aññassa vīriyassa abhāvo kāraṇanti daṭṭhabbaṃ .Chandassa pana cittassa vā namaggabhūtassa adhipatino tadā abhāvā ‘‘ na maggādhipatīnī ’’ ti na vattabbānīti vuttaṃ .
Chandacittānaṃ viya namaggabhūtassa aññassa vīriyādhipatino abhāvāti vā adhippāyo .
Sammappadhānānaṃ tadā maggasaṅkhātaadhipatibhāvato vā ‘‘ na maggādhipatīnī ’’ ti navattabbatā vuttāti veditabbā .
Pañhapucchakavaṇṇanā niṭṭhitā .
Sammappadhānavibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā .