Dhammānupassanāniddeso
Ka .nīvaraṇapabbavaṇṇanā
367. Kaṇhasukkānaṃ yuganaddhatā natthīti pajānanakāle abhāvā ‘‘ abhiṇhasamudācāravasenā ’’ ti āha .
Subhampīti
V0.157 kāmacchandopi .So hi attano gahaṇākārena ‘‘ subhan ’’ ti vuccati , tenākārena pavattamānakassa aññassa kāmacchandassa nimittattā ‘‘ nimittan ’’ ti cāti .
Ākaṅkhitassa hitasukhassa anupāyabhūto manasikāro anupāyamanasikāro .
Tatthāti nipphādetabbe ārammaṇabhūte ca duvidhepi subhanimitte .
Asubhampīti asubhajjhānampi .
Taṃ pana dasasu asubhesu kesādīsu ca pavattaṃ daṭṭhabbaṃ .
Kesādīsu hi saññā asubhasaññāti girimānandasutte vuttāti .
Ettha catubbidhassapi ayonisomanasikārassa yonisomanasikārassa ca dassanaṃ niravasesadassanatthaṃ katanti veditabbaṃ .
Tesu pana asubhe subhanti asubhanti ca manasikāro idhādhippeto , tadanukulattā vā itarepīti .
Bhojane mattaññuno thinamiddhābhibhavābhāvā otāraṃ alabhamāno kāmarāgo pahīyatīti vadanti .
Bhojananissitaṃ pana āhārepaṭikūlasaññaṃ , tabbipariṇāmassa tadādhārassa tassa ca upanissayabhūtassa asubhatādidassanaṃ , kāyassa ca āhāraṭṭhitikatādidassanaṃ so
M0.159 uppādetīti tassa kāmacchando pahīyateva , abhidhammapariyāyena sabbopi lobho kāmacchandanīvaraṇanti āha ‘‘ arahattamaggenā ’’ ti .Odissakānodissakadisāpharaṇānan ti attagaruatippiyasahāyamajjhattavasena odissakatā , sīmābhede kate anodissakatā , ekadisāpharaṇavasena disāpharaṇatā mettāya uggahaṇe veditabbā .
Vihāraracchāgāmādivasena vā odissakadisāpharaṇaṃ , vihārādiuddesarahitaṃ puratthimādidisāvasena anodissakadisāpharaṇanti evaṃ vā dvidhā uggahaṃ sandhāya ‘‘ odissakānodissakadisāpharaṇānan ’’ ti vuttaṃ .
Uggaho ca yāva upacārā daṭṭhabbo , uggahitāya āsevanā bhāvanā .
Tattha ‘‘ sabbe sattā pāṇā bhūtā puggalā attabhāvapariyāpannā ’’ ti etesaṃ vasena pañcavidhā , ekekasmiṃ ‘‘ averā hontu , abyāpajjā , anīghā , sukhī attānaṃ pariharantū ’’ ti catudhā pavattito vīsatividhā vā anodhisopharaṇā mettā ,‘‘ sabbā itthiyo purisā ariyā anariyā devā manussā vinipātikā ’’ ti sattodhikaraṇavasena pavattā sattavidhā , aṭṭhavīsatividhā vā odhisopharaṇā mettā , dasahi disāhi disodhikaraṇavasena pavattā dasavidhā ca disāpharaṇā mettā , ekekāya vā disāya sattādiitthiādiaverādiyogena asītādhikacatusatappabhedā anodhisoodhisopharaṇā veditabbā .
Kāyavināmanāti
V0.158 kāyassa vividhena ākārena nāmanā .Atibhojane nimittaggāhoti atibhojane thinamiddhassa nimittaggāho ,‘‘ ettake bhutte thinamiddhassa kāraṇaṃ hoti , ettake na hotī ’’ ti thinamiddhassa kāraṇākāraṇaggāhoti attho .
Dhutaṅgānaṃ vīriyanissitattā āha ‘‘ dhutaṅganissitasappāyakathāyapī ’’ ti .
Kukkuccampi katākatānusocanavasena pavattamānaṃ uddhaccena samānalakkhaṇaṃ avūpasamasabhāvamevāti cetaso avūpasamo ‘‘ uddhaccakukkuccamevā ’’ ti vutto .
Bahussutassa ganthato ca atthato ca atthādīni vicinantassa cetaso vikkhepo na hoti yathāvidhipaṭipattiyā yathānurūpapatikārappavattiyā katākatānusocanañcāti ‘‘ bāhusaccenapi uddhaccakukkuccaṃ pahīyatī ’’ ti āha .
Vuḍḍhasevitā ca vuḍḍhasīlitaṃ āvahatīti cetovūpasamakarattā uddhaccakukkuccappahānakāritā
M0.160 vuttā .Vuḍḍhataṃ pana anapekkhitvā vinayadharā kukkuccavinodakā kalyāṇamittā vuttāti daṭṭhabbā .
Tiṭṭhati etthāti ṭhānīyā , vicikicchāya ṭhānīyā vicikicchāṭhānīyā .
Ṭhātabbāti vā ṭhānīyā , vicikicchā ṭhānīyā etesūti vicikicchāṭhānīyā .
Kāmaṃ bahussutatāparipucchakatāhi aṭṭhavatthukāpi vicikicchā pahīyati , tathāpi ratanattayavicikicchāmūlikā sesavicikicchāti katvā āha ‘‘ tīṇi ratanāni ārabbhā ’’ ti .
Vinaye pakataññutā ‘‘ sikkhāya kaṅkhatī ’’ ti ( dha . sa .1008; vibha .915) vuttāya vicikicchāya pahānaṃ karotīti āha ‘‘ vinaye ciṇṇavasībhāvassapī ’’ ti .
Okappaniyasaddhāsaṅkhātaadhimokkhabahulassāti anupavisanasaddhāsaṅkhātaadhimokkhena adhimuccanabahulassa .
Adhimuccanañca adhimokkhuppādanamevāti daṭṭhabbaṃ .
Saddhāya vā ninnatā adhimutti .
Nīvaraṇapabbavaṇṇanā niṭṭhitā .
Kha .bojjhaṅgapabbavaṇṇanā
Khandhādipāḷiyā
V0.159 attho khandhādīnaṃ atthoti katvā āha ‘‘ khandha … pe … vipassanānaṃ atthasannissitaparipucchābahulatā ’’ ti .Tena pāḷimuttakapucchā na tathā paññāsaṃvattanikā , yathā atthapaṭipucchāti dasseti .
Mandattā aggijālādīsu āpodhātuādīnaṃ viya vīriyādīnaṃ sakicce asamatthatā vuttā .
Pattaṃ nīharantova taṃ sutvāti ettha pañcābhiññattā dibbasotena assosīti vadanti .
Pasādasinehābhāvenāti pasādasaṅkhātassa sinehassa abhāvena .
Gadrabhapiṭṭhe lūkharajo lūkhataro hutvā dissatīti atilūkhatāya taṃsadise .
Saṃvejanapasādanehi tejanaṃ tosanañca sampahaṃsanāti .
Bojjhaṅgapabbavaṇṇanā niṭṭhitā .
Samathavipassanāsuddhavipassanāvasena
M0.161 paṭhamassa itaresañca kathitattāti attho .Maggasampayuttā sati kāyānupassanā nāmāti āgamanavasena vuttaṃ .
Evaṃ tāva desanā puggale tiṭṭhatīti kāyānupassīādīnaṃ āgamanavasena visesetvā vuttā satipaṭṭhānadesanā puggale tiṭṭhatīti attho .
Na hi sakkā ekassa anekasamaṅgitā vattuṃ ekakkhaṇe anekasatisambhavāvabodhapasaṅgā , puggalaṃ pana āmasitvā sakiccaparicchinne dhamme vuccamāne kiccabhedena ekissāpi satiyā anekanāmatā hotīti dassento ‘‘ kāye panā ’’ tiādimāha .
Yathā hi puggalakiccaṃ dhammā evāti dhammabhedena kāyānupassīādipuggalabhedova hoti , na evaṃ dhammassa dhammo kiccanti na dhammabhedena tassa bhedo , tasmā ekāva sati catuvipallāsappahānabhūtā magge samiddhā anatthantarena tappahānakiccabhedena cattāri nāmāni labhatīti ayamettha adhippāyo .
Suttantabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā .