(4.) Catukkaniddesavaṇṇanā
793. Na
V0.205 paritassatīti ‘‘ api nāma me taṇḍulādīni siyun ’’ ti na pattheti , tadabhāvena vā na uttasati . 796. Aparappaccayeti parena napattiyāyitabbe .
Dhamme ñāṇan ti saccavisayaṃ ñāṇaṃ .
Ariyasaccesu hi dhamma -saddo tesaṃ aviparītasabhāvattāti .
Saṅkhatapavaro vā ariyamaggo tassa ca phalaṃ dhammo , tattha paññā taṃsahagatā dhamme ñāṇaṃ .
Na aññañāṇuppādanaṃ nayanayanaṃ , ñāṇasseva pana pavattivisesoti adhippāyenāha ‘‘ paccavekkhaṇañāṇassa kiccan ’’ ti .
Ettha ca iminā dhammenāti maggañāṇenāti vuttaṃ , duvidhampi pana maggaphalañāṇaṃ paccavekkhaṇāya ca mūlaṃ , kāraṇañca nayanayanassāti duvidhenapi tena dhammenāti na na yujjati , tathā catusaccadhammassa ñātattā , maggaphalasaṅkhātassa ca dhammassa saccapaṭivedhasampayogaṃ gatattā nayanaṃ hotīti tena iminā dhammena
M0.204 ñāṇavisayabhāvena , ñāṇasampayogena vā ñātenāti ca attho na na yujjati .Yadipi sabbena sabbaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ dukkhaṃ abhijānanti , tathāpi paccuppanne sasantatipariyāpanne savisese abhiniveso hotīti āha ‘‘ na taññeva iman ’’ ti .
Diṭṭhena adiṭṭhena nayato nayanañāṇaṃ , adiṭṭhassa diṭṭhatāya kāraṇabhūtattā kāraṇañāṇaṃ , anurūpatthavācako vā kāraṇa-saddoti dhamme ñāṇassa anurūpañāṇanti attho .
Sammutimhi ñāṇan ti dhamme ñāṇādīnaṃ viya sātisayassa paṭivedhakiccassa abhāvā visayobhāsanamattajānanasāmaññena ñāṇanti sammatesu antogadhanti attho .
Sammutivasena vā pavattaṃ sammutimhi ñāṇaṃ , avasesaṃ pana itarañāṇattayavisabhāgaṃ ñāṇaṃ tabbisabhāgasāmaññena sammutiñāṇamhi paviṭṭhattā sammutiñāṇaṃ nāma hotīti .
797. Kilesamūlake cāti nīvaraṇamūlake ca kāmabhavadhamme .
798. Sā hissāti ettha assāti yo ‘‘ kāmesu vītarāgo hotī ’’ ti evaṃ vutto , assa
V0.206 paṭhamajjhānasamaṅgissāti attho .Svevāti etena kāmesu vītarāgabhāvanāvatthasseva paṭhamajjhānasamaṅgissa gahaṇe pavatte tassa tato paraṃ avatthaṃ dassetuṃ ‘‘ kāmesu vītarāgo samāno ’’ ti vuttaṃ .
Catutthamaggapaññā chaṭṭhābhiññābhāvappattiyā taṃ paṭivijjhati nāma , itarā tadupanissayattā .
Yathānurūpaṃ vā āsavakkhayabhāvato , phale vā āsavakkhaye sati yathānurūpaṃ taṃnibbattanato catūsupi maggesu paññā chaṭṭhaṃ abhiññaṃ paṭivijjhatīti daṭṭhabbā .
799. Kāmasahagatāti vatthukāmārammaṇā .
Codentīti kāmābhimukhaṃ tanninnaṃ karontīti attho .
Tadanudhammatāti tadanudhammā icceva vuttaṃ hoti .
Tā -saddassa apubbatthābhāvatoti adhippāyenāha ‘‘ tadanurūpasabhāvā ’’ ti .
Nikantiṃ , nikantisahagatacittuppādaṃ vā ‘‘ micchāsatī ’’ ti vadati .
‘‘ Aho vata me avitakkaṃ uppajjeyyā ’’ ti avitakkārammaṇā avitakkasahagatā .
801. Adhigamabhāvena
M0.205 abhimukhaṃ jānantassa abhijānantassa , abhivisiṭṭhena vā ñāṇena jānantassa , anārammaṇabhūtañca taṃ ṭhānaṃ pākaṭaṃ karontassāti attho . 802. Vasitāpañcakarahitaṃ jhānaṃ appaguṇaṃ .
Ettha catasso paṭipadā cattāri ārammaṇānīti paññāya paṭipadārammaṇuddesena paññā eva uddiṭṭhāti sā eva vibhattāti .
Catukkaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .