Issues
Select Version
Vibhaṅga-mūlaṭīkā
Vibhaṅga-mūlaṭīkā

Saḷāyatanapadaniddesavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Saḷāyatanapadaniddesavaṇṇanā

229. Niyamatoti ca idaṃ catunnaṃ bhūtānaṃ , channaṃ vatthūnaṃ , jīvitassa ca yathāsambhavaṃ sahajātanissayapurejātaindriyādinā ekantena saḷāyatanassa pavattamānassa paccayabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ .
Rūpāyatanādīnaṃ pana sahajātanissayānupālanabhāvo natthīti aggahaṇaṃ veditabbaṃ .
ĀrammaṇārammaṇapurejātādibhāvoV0.116 ca tesaṃ na santatipariyāpannānameva , na ca cakkhādīnaṃ viya ekappakārenevāti aniyamato paccayabhāvo .
Niyamato … pe … jīvitindriyanti evan ti ettha evaṃ -saddena vā rūpāyatanādīnampi saṅgaho veditabbo .
Chaṭṭhāyatanañca saḷāyatanañca saḷāyatanan ti ettha yadipi chaṭṭhāyatanasaḷāyatana-saddānaṃ saddato sarūpatā natthi , atthato pana saḷāyatanekadesova chaṭṭhāyatananti ekadesasarūpatā atthīti ekadesasarūpekaseso katoti veditabbo .
Atthatopi hi sarūpānaṃ ekadesasarūpekasesaṃ icchanti ‘‘ vaṅko ca kuṭilo ca kuṭilā ’’ ti , tasmā atthato ekadesasarūpānañca ekasesena bhavitabbanti .
Atha vā chaṭṭhāyatanañca manāyatanañca chaṭṭhāyatananti vā , manāyatananti vā , chaṭṭhāyatanañca chaṭṭhāyatanañca chaṭṭhāyatananti vā , manāyatanañca manāyatanañca manāyatananti vā ekasesaṃ katvā cakkhādīhi saha ‘‘ saḷāyatanan ’’ ti vuttanti tameva ekasesaṃ nāmamattapaccayassa , nāmarūpapaccayassa ca manāyatanassa vasena kataṃ atthato dassento āha ‘‘ chaṭṭhāyatanañca saḷāyatanañca saḷāyatananti evaṃ katekasesassā ’’ ti .
Yathāvuttopi hi ekaseso atthato chaṭṭhāyatanañca saḷāyatanañcāti evaṃ kato nāma hotīti .
Sabbattha ca ekasese kate ekavacananiddesoM0.118 katekasesānaṃ saḷāyatanādisaddavacanīyatāsāmaññavasena katoti daṭṭhabbo .
Abyākatavāre vakkhatīti kiñcāpi akusalavāre kusalavāre ca ‘‘ nāmapaccayā chaṭṭhāyatanan ’’ ti vuttaṃ , suttantabhājanīye pana vipākachaṭṭhāyatanameva gahitanti adhippāyena abyākatavārameva sādhakabhāvena udāhaṭanti daṭṭhabbaṃ .
Paccayanaye pana ‘‘ chaṭṭhā hoti taṃ avakaṃsato ’’ tiādinā avipākassapi paccayo uddhaṭo , so niravasesaṃ vattukāmatāya uddhaṭoti veditabbo .
Idha saṅgahitan ti idha ekasesanayena saṅgahitaṃ , tattha abyākatavāre lokiyavipākabhājanīye vibhattanti veditabbanti adhippāyo .
Neyyan ti ñeyyaṃ .
Ukkaṃsāvakaṃsoti ettha sattadhā paccayabhāvato ukkaṃso aṭṭhadhā paccayabhāvo , tato pana navadhā tato vā dasadhāti ayaṃ ukkaṃso , avakaṃso pana dasadhā paccayabhāvato navadhā paccayabhāvo , tato aṭṭhadhā , tato sattadhāti evaṃ veditabbo , na pana sattadhā paccayabhāvato eva dvepi ukkaṃsāvakaṃsā yojetabbā tato avakaṃsābhāvatoti .
Hadayavatthuno sahāyaṃ hutvāti etena arūpe viya asahāyaṃ nāmaṃ na hoti , hadayavatthu caV0.117 nāmena saha chaṭṭhāyatanassa paccayo hotīti ettakameva dasseti , na pana yathā hadayavatthu paccayo hoti , tathā nāmampīti ayamattho adhippeto .
Vatthu hi vippayuttapaccayo hoti , na nāmaṃ , nāmañca vipākahetādipaccayo hoti , na vatthūti .
Pavatte arūpadhammā kammajarūpassa ṭhitippattasseva paccayā honti , na uppajjamānassāti vippayuttaatthiavigatā ca pacchājātavippayuttādayo eva cakkhādīnaṃ yojetabbā .
Avasesamanāyatanassāti ettha ‘‘ pañcakkhandhabhave panā ’’ ti etassa anuvattamānattā pañcavokārabhave eva pavattamānaṃ pañcaviññāṇehi avasesamanāyatanaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Nāmarūpassa sahajātādisādhāraṇapaccayabhāvo sampayuttādiasādhāraṇapaccayabhāvo ca yathāsambhavaṃ yojetabbo .
Saḷāyatanapadaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .