1. Suttantabhājanīyavaṇṇanā
431. Iddhi -saddassa
M0.166V0.165 paṭhamo kattuattho , dutiyo karaṇattho vutto , pāda -saddassa eko karaṇamevattho vutto .Pajjitabbāva iddhi vuttā , na ca ijjhantī pajjitabbā ca iddhi pajjanakaraṇena pādena samānādhikaraṇā hotīti ‘‘ paṭhamenatthena iddhi eva pādo iddhipādo ’’ ti na sakkā vattuṃ , tathā iddhikiriyākaraṇena sādhetabbā ca vuddhisaṅkhātā iddhi pajjanakiriyākaraṇena pajjitabbāti dvinnaṃ karaṇānaṃ na asamānādhikaraṇatā sambhavatīti ‘‘ dutiyenatthena iddhiyā pādo iddhipādo ’’ ti ca na sakkā vattuṃ , tasmā paṭhamenatthena iddhiyā pādo iddhipādo , dutiyenatthena iddhi eva pādo iddhipādoti evaṃ yojanā yujjati .
‘‘ Chandaṃ ce … pe … ayaṃ vuccati chandasamādhī ’’ ti imāya pāḷiyā chandādhipati samādhi chandasamādhīti adhipati-saddalopaṃ katvā samāso vuttoti viññāyati , adhipati-saddatthadassanavasena pana ‘‘ chandahetuko chandādhiko vā samādhi chandasamādhī ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Padhānabhūtāti vīriyabhūtāti keci vadanti .
Saṅkhatasaṅkhārādinivattanatthañhi padhānaggahaṇanti .
Atha vā taṃ taṃ visesaṃ saṅkharotīti saṅkhāro , sabbaṃ vīriyaṃ .
Tattha catukiccasādhakato aññassa nivattanatthaṃ padhānaggahaṇanti padhānabhūtā seṭṭhabhūtāti attho .
Catubbidhassa pana vīriyassa adhippetattā bahuvacananiddeso kato .
Adhiṭṭhānaṭṭhenāti duvidhatthāyapi iddhiyā adhiṭṭhānatthena .
Pādabhūtan ti iminā visuṃ samāsayojanāvasena pana yo pubbe iddhipādattho pāda-saddassa upāyatthataṃ gahetvā yathāyutto vutto , so vakkhamānānaṃ paṭilābhapubbabhāgānaṃ kattukaraṇiddhibhāvaṃ , uttaracūḷabhājanīye vā vuttehi
V0.166 chandādīhi iddhipādehi sādhetabbāya iddhiyā kattiddhibhāvaṃ , chandādīnañca karaṇiddhibhāvaṃ sandhāya vuttoti veditabbo .Vīriyiddhipādaniddese ‘‘ vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgatan ’’ ti dvikkhattuṃ vīriyaṃ āgataṃ .
Tattha purimaṃ samādhivisesanaṃ ‘‘ vīriyādhipati samādhi vīriyasamādhī ’’ ti , dutiyaṃ samannāgamaṅgadassanaṃ .
Dveyeva hi sabbattha samannāgamaṅgāni samādhi padhānasaṅkhāro ca , chandādayo samādhivisesanāni , padhānasaṅkhāro
M0.167 pana padhānavacaneneva visesito , na chandādīhīti na idha vīriyādhipatitā padhānasaṅkhārassa vuttā hoti .Vīriyañca samādhiṃ visesetvā ṭhitameva samannāgamaṅgavasena padhānasaṅkhāravacanena vuttanti nāpi dvīhi vīriyehi samannāgamo vutto hotīti .
Yasmā pana chandādīhi visiṭṭho samādhi , tathā visiṭṭheneva ca tena sampayutto padhānasaṅkhāro sesadhammā ca , tasmā samādhivisesanānaṃ vasena cattāro iddhipādā vuttā .
Visesanabhāvo ca chandādīnaṃ taṃtaṃavassayanavasena hotīti ‘‘ chandasamādhi … pe … iddhipādan ’’ ti ettha nissayatthepi pāda-sadde upāyatthena chandādīnaṃ iddhipādatā vuttā hoti .
Teneva uttaracūḷabhājanīye ‘‘ cattāro iddhipādā chandiddhipādo ’’ tiādinā chandādīnameva iddhipādatā vuttā .
Pañhapucchake ca ‘‘ cattāro iddhipādā idha bhikkhu chandasamādhī ’’ tiādināva ( vibha .462) uddesaṃ katvāpi puna chandādīnaṃyeva kusalādibhāvo vibhattoti .
Upāyiddhipādadassanatthameva hi nissayiddhipādadassanaṃ kataṃ , aññathā catubbidhatā na hotīti ayamettha pāḷivasena atthavinicchayo veditabbo .
433. Rathadhureti rathassa purato .
Hīnajātiko caṇḍālo upaṭṭhānādiguṇayogepi senāpatiṭṭhānādīni na labhatīti āha ‘‘ jātiṃ sodhetvā … pe … jātiṃ avassayatī ’’ ti .
Amantanīyoti hitāhitamantane na araho .
Raṭṭhapālatthero chande sati kathaṃ nānujānissantīti sattapi bhattāni abhuñjitvā mātāpitaro anujānāpetvā pabbajitvā chandameva avassāya lokuttaradhammaṃ nibbattesīti āha ‘‘ raṭṭhapālatthero viyā ’’ ti .
Mogharājatthero vīmaṃsaṃ avassayīti tassa bhagavā ‘‘ suññato lokaṃ avekkhassū ’’ ti ( su . ni .1125) suññatākathaṃ
V0.167 kathesi , paññānissitamānaniggahatthañca dvikkhattuṃ pucchito pañhaṃ na kathesi .Tattha punappunaṃ chanduppādanaṃ tosanaṃ viya hotīti chandassa upaṭṭhānasadisatā vuttā , thāmabhāvato vīriyassa sūrattasadisatā ,‘‘ chadvārādhipati rājā ’’ ti ( dha . pa . aṭṭha .2.181 erakapattanāgarājavatthu ) vacanato pubbaṅgamattā cittassa visiṭṭhajātisadisatā .
Abhedatoti
M0.168 chandādike tayo tayo dhamme sampiṇḍetvā , iddhiiddhipāde amissetvā vā kathananti attho .Tattha chandavīriyādayo visesena ijjhanti etāyāti iddhīti vuccanti , ijjhatīti iddhīti avisesena samādhipadhānasaṅkhārāpīti .
Chandiddhipādasamādhiddhipādādayo visiṭṭhā , pādo sabbiddhīnaṃ sādhāraṇattā avisiṭṭho , tasmā visiṭṭhesveva pavesaṃ avatvā avisiṭṭhe ca pavesaṃ vattuṃ yuttanti dassetuṃ sabbattha ‘‘ pāde patiṭṭhātipi vattuṃ vaṭṭatī ’’ ti āha .
Tatthevāti chandasamādhipadhānasaṅkhāraiddhipādesu , catūsu chandādikesvevāti attho .
‘‘ Chandavato ko samādhi na ijjhissatī ’’ ti samādhibhāvanāmukhena bhāvitā samādhibhāvitā .
Ettha panāti bhedakathāyaṃ abhedakathanato abhinavaṃ natthīti attho .
Ye hi tayo dhammā abhedakathāyaṃ iddhiiddhipādotveva vuttā , te eva bhedakathāyaṃ iddhīpi honti iddhipādāpi , sesā iddhipādā evāti evaṃ abhinavābhāvaṃ dassento ‘‘ chando samādhī ’’ tiādimāha .
Ime hi tayo … pe … na vinā , tasmā sesā sampayuttakā cattāro khandhā tesaṃ tiṇṇaṃ ijjhanena iddhi nāma bhaveyyuṃ , na attano sabhāvenāti te iddhipādā eva honti , na iddhīti evamidaṃ purimassa kāraṇabhāvena vuttanti veditabbaṃ .
Atha vā tiṇṇaṃ iddhitā iddhipādatā ca vuttā , sesānañca iddhipādatāva , taṃ sabbaṃ sādhetuṃ ‘‘ ime hi tayo … pe … na vinā ’’ ti āha .
Tena yasmā ijjhanti , tasmā iddhi .
Ijjhamānā ca yasmā sampayuttakehi saheva ijjhanti , na vinā , tasmā sampayuttakā iddhipādā , tadantogadhattā pana te tayo dhammā iddhipādāpi hontīti dasseti .
Sampayuttakānampi pana khandhānaṃ iddhibhāvapariyāyo atthīti dassetuṃ ‘‘ sampayuttakā panā ’’ tiādimāha .
Catūsu khandhesu ekadesassa iddhitā , catunnampi ‘‘ iddhiyā pādo iddhipādo ’’ ti iminā atthena iddhipādatā , punapi catunnaṃ khandhānaṃ ‘‘ iddhi eva pādo iddhipādo ’’ ti iminā atthena iddhipādatā ca dassitā , na aññassāti katvā āha ‘‘ na aññassa
V0.168 kassaci adhivacanan ’’ ti .Iminā ‘‘ iddhi nāma anipphannā ’’ ti idaṃ vādaṃ paṭisedheti .
Paṭilābhapubbabhāgānaṃ paṭilābhasseva ca iddhiiddhipādatāvacanaṃ apubbanti katvā pucchati ‘‘ kenaṭṭhena iddhi , kenaṭṭhena pādo ’’ ti .
Paṭilābho pubbabhāgo
M0.169 cāti vacanaseso .Upāyo ca upāyabhāveneva attano phalassa patiṭṭhā hotīti āha ‘‘ patiṭṭhānaṭṭheneva pādo ’’ ti .
Chandoyeva … pe … vīmaṃsāva vīmaṃsiddhipādoti kathitaṃ , tasmā na cattāro khandhā iddhiyā samānakālikā nānākkhaṇikā vā iddhipādā , jeṭṭhakabhūtā pana chandādayo eva sabbattha iddhipādāti ayameva tesaṃ aṭṭhakathācariyānaṃ adhippāyo .
Suttantabhājanīye hi abhidhammabhājanīye ca samādhivisesanavasena dassitānaṃ upāyabhūtānaṃ iddhipādānaṃ pākaṭakaraṇatthaṃ uttaracūḷabhājanīyaṃ vuttanti .
Kecīti uttaravihāravāsitherā kira .
Suttantabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā .