(3.) Tikaniddesavaṇṇanā
909. Akusalamūlāneva
M0.223 vaṭṭamūlānīti tehi kathitehi vaṭṭamūlasamudācāro kathito hotīti āha ‘‘ tīhi … pe … kathito ’’ ti . 919. Sassato
V0.225 lokotiādidassanameva brahmacariyaṃ mokkhasampāpakaṃ uttamacariyanti diṭṭhigatikehi sammatanti āha ‘‘ diṭṭhigatikasammatassā ’’ ti .Rūpārūpāvacaravipākesu sātisayo bhavarāgoti adhippāyena vuttaṃ ‘‘ mahābrahmānan ’’ ti .
920. Kathaṃvidhan ti kenākārena saṇṭhitanti atthoti katvā āha ‘‘ ākārasaṇṭhānan ’’ ti .
Mānaṭhapanāti seyyādivasena mānena ṭhapanā , mānasaṅkhātā vā ṭhapanā .
921. Cetaso utrāso domanassaṃ , doso vā , taṃsampayuttā vā cetanādayo .
922. Desanāsukhatāyāti tiṇṇaṃ addhānaṃ vasena vicikicchāya desanā sukhā ‘‘ kaṅkhati vicikicchatī ’’ ti , na pana tathā mohenāti adhippāyo .
Vaṇṇādibhedaṃ sutvāti keci kira vadanti ‘‘ khattiyajīvo paṇḍuvaṇṇo .
Kasmā ?
So hi pubbaṇhe ramati , pubbaṇhe ca chāyā paṇḍuvaṇṇā .
Brāhmaṇavessasuddajīvā odātapītakāḷavaṇṇā .
Te hi majjhanhasāyanharattīsu odātapītakāḷachāyā kāḷatamakālesu ramantī ’’ ti tesaṃ vaṇṇabhedaṃ ,‘‘ byāpī parimaṇḍalo ’’ tiādinā kathentānaṃ saṇṭhānabhedañca sutvā .
923. Purisapuggaloti padadvayaṃ ekapadaṃ katvā jānantānaṃ vasenāyaṃ sammutikathā pavattā , padantarameva vā idaṃ puggalavācakanti dassento ‘‘ ayaṃ panā ’’ tiādimāha .
Atha vā purisoti vutto ca puggalo eva , na purisindriyayuttovāti dassanatthampi ‘‘ purisapuggalo ’’ ti vuttanti veditabbaṃ .
Aṭṭhasu ābādhesūti pittasemhavātasamuṭṭhānautuvipariṇāmajaopakkamikavisamaparihārajasannipātajakammasamuṭṭhānesu .
Pubbe katan ti purāṇatarakammaṃ icchantīti upapajjavedanīyañca kira paṭikkhipanti .
Āṇattimūlakena vāti yopi āṇāpetvā vadhabandhādidukkhaṃ uppādeti , tampi taṃmūlakaṃ na hoti , issaranimmānamūlamevāti adhippāyo .
924. Mohassa
M0.224 anudahanaṃ dāhakāraṇatāya vuttaṃ , sabhāvatopi pana asampaṭivedho sampaṭivedhasukhassa paccanīkabhūto dukkho evāti anudahanatā veditabbā .Evañca katvā ‘‘ upekkhā vedanā ñāṇasukhā aññāṇadukkhā ’’ ti ( ma . ni .1.465) vuttā .
926. Puthunimittārammaṇesūti
V0.226 subhanimittādivasena puthunimittasabhāvesu ārammaṇesu , puthusabhāvesu vā subhanimittādiārammaṇesu .Kosajjapamādaniddesānaṃ samānattepi avipphārikatāsaṅkhātā līnavuttitā kosajjaṃ , sativossaggasaṅkhātaṃ pamajjanaṃ pamādoti ayaṃ visesoti .
931. Sagaruvāsan ti saottappavāsamāha , sajeṭṭhakavāsan ti sahirivāsaṃ .
Anādiyanā anaddā ovādaaggahaṇaṃ , acittīkāroti attho .
Sukkhakaṭṭhassa viya anallatā , amudutā vā anaddā .
Asīlyan ti asukhasīlatā amudutā eva .
934. Upārambho dosasampayuttacittuppādo siyā .
936.‘‘ Idha pāsāṇaṃ karotī ’’ tiādinā ṭhapanatthepi karoti-saddo yujjatīti āha ‘‘ karotīti ṭhapetī ’’ ti .
Ettha cāyaṃ āvajjanā akusalānaṃ āsannakāraṇattā khuddakavatthūsu vuttāti veditabbā , tadanukūlakiccattā vā .
Tikaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .