Kusalamūlakavipākaniddesavaṇṇanā
343.‘‘ Nānākkhaṇikakammapaccaye
M0.142 pana vattabbameva natthī ’’ ti vuttaṃ , kiṃ kusalamūlaṃ akusalamūlañca kammapaccayo hotīti ?Na hoti , kammapaccayabhūtāya pana cetanāya saṃsaṭṭhaṃ kammaṃ viya paccayo hoti .
Tena ekībhāvamiva gatattāti evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Yathā kusalākusalamūlehi vinā kammaṃ vipākaṃ na janetīti tāni vipākassa pariyāyena upanissayoti vuttāni , evaṃ kammena ekībhūtāni saṃsaṭṭhāni hutvā kammajānaṃ paccayā hontīti pariyāyena tesaṃ kammapaccayatā vuttā .
Esāti esa kusalamūlapaccayo akusalamūlapaccayo cāti yojetabbaṃ .
Kusalākusalavipākānaṃ viya kiriyānaṃ uppādakāni avijjākusalākusalamūlāni ca na hontīti āha ‘‘ upanissayataṃ na labhantī ’’ ti .
Manasikāropi javanavīthipaṭipādakamattattā kusalākusalāni viya avijjaṃ upanissayaṃ na karoti , avijjūpanissayānaṃ pana pavattiatthaṃ bhavaṅgāvaṭṭanamattaṃ hoti , pahīnāvijjānañca kiriyānaṃ avijjā nevuppādikā , ārammaṇamattameva pana hoti .
Evañca katvā ‘‘ kusalo dhammo abyākatassa dhammassa upanissayapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.423),‘‘ vipākadhammadhammo nevavipākanavipākadhammadhammassa upanissayapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.3.103) ca evamādīsu kiriyānaṃ akusalā upanissayapaccayabhāvena na uddhaṭāti .
Apica ‘‘ avijjāpaccayā saṅkhārā ’’ ti etassa vasena avijjāmūlako kusalanayo vutto ,‘‘ saṅkhārapaccayā viññāṇan ’’ ti etassa vasena kusalākusalamūlako
V0.141 vipākanayo , kiriyānaṃ pana neva saṅkhāraggahaṇena , na ca viññāṇaggahaṇena gahaṇaṃ gacchatīti taṃmūlako kiriyānayo na labbhatīti na vuttoti daṭṭhabbo .Anekabhedatoti avijjādīnaṃ mūlapadānaṃ ekacittakkhaṇikānaṃ kiriyante paṭhamanaye sahajātādianekapaccayabhāvena gahitattā tesaṃ paccayānaṃ vasena navādimūlapadānaṃ nayānaṃ vasena , anekappakārato catunnaṃ catukkānaṃ vasenāti vā adhippāyo .
Kusalākusalānaṃ pana vipāke cāti ettha kusalākusalesu kusalākusalānaṃ vipāke cāti vattabbaṃ .
Purimapacchimesu hi nayesu yathā paccayākāro vutto , taṃdassanatthaṃ
M0.143 ‘‘ anekabhedato ekadhāvā ’’ ti vuttaṃ , na ca pacchimanaye kusale anekabhedato paccayākāro vutto , atha kho ‘‘ ekadhāvā ’’ ti .Ekadhāvāti ca mūlapadekapaccayatāvasena , ekasseva vā nayassa vasena ekappakārenāti attho , paṭhamacatukkasseva vasenāti vā adhippāyo .
Dhammapaccayabhedeti avijjādīnaṃ dhammānaṃ paccayabhāvabhede jarāmaraṇādīnaṃ dhammānaṃ jātiādipaccayabhede , taṃtaṃcittuppādasamayaparicchinnānaṃ vā phassādīnaṃ dhammānaṃ ekakkhaṇikāvijjādipaccayabhede .
Pariyattiādīnaṃ kamo pariyatti … pe … paṭipattikkamo .
Paccayākāre hi pāḷipariyāpuṇanatadatthasavanapāḷiatthacintanāni ‘‘ jarāmaraṇaṃ aniccaṃ saṅkhataṃ … pe … nirodhadhamman ’’ tiādinā bhāvanāpaṭipatti ca kamena kātabbāti kama -ggahaṇaṃ karoti .
Tatoti ñāṇappabhedajanakato kamato .
Aññaṃ karaṇīyataraṃ natthi .
Tadāyattā hi dukkhantakiriyāti .
Kusalamūlakavipākaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .
Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā .
Paṭiccasamuppādavibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā .