Paṭhamabalaniddesavaṇṇanā
809. Avijjamānaṃ
M0.207 ṭhānaṃ aṭṭhānaṃ , natthi ṭhānanti vā aṭṭhānaṃ .Esa ‘‘ anavakāso ’’ ti etthāpi nayo .
Tadatthanigamanamattameva hi ‘‘ netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’’ ti vacananti .
Asukhe sukhanti diṭṭhivipallāsova idha sukhato upagamanassa ṭhānanti adhippetanti dassento ‘‘ ekanta … pe … attadiṭṭhivasenā ’’ ti padhānadiṭṭhimāha .
Bhedānurūpassa sāvanaṃ anussāvanaṃ , bhedānurūpena vā vacanena viññāpanaṃ .
Liṅge
V0.209 parivatte ca so eva ekakammanibbattito bhavaṅgappabandho jīvitindriyappabandho ca , nāññoti āha ‘‘ api parivattaliṅgan ’’ ti .Ayaṃ pañhoti ñāpanicchānibbattā kathā .
Saṅgāmacatukkaṃ sapattavasena yojetabbaṃ .
Sabbattha ca purimaṃ abhisandhicittaṃ appamāṇaṃ , vadhakacittaṃ pana tadārammaṇañca jīvitindriyaṃ ānantariyānānantariyabhāve pamāṇanti daṭṭhabbaṃ .
Puthujjanasseva taṃ dinnaṃ hoti .
Kasmā ?
Yathā vadhakacittaṃ paccuppannārammaṇampi jīvitindriyappabandhavicchedanavasena ārammaṇaṃ katvā pavattati , na evaṃ cāgacetanā .
Sā hi cajitabbaṃ ārammaṇaṃ katvā cajanamattameva hoti , aññasakakaraṇañca tassa cajanaṃ , tasmā yassa taṃ sakaṃ kataṃ , tasseva dinnaṃ hotīti .
Saṇṭha … pe … kappavināseyeva muccatīti idaṃ kappaṭṭhakathāya na sameti .
Tattha hi aṭṭhakathāyaṃ ( kathā . aṭṭha .654-657) vuttaṃ ‘‘ āpāyikoti idaṃ suttaṃ yaṃ so ekaṃ kappaṃ asītibhāge katvā tato ekabhāgamattaṃ kālaṃ tiṭṭheyya , taṃ āyukappaṃ sandhāya vuttan ’’ ti .
Kappavināseyevāti pana āyukappavināseyevāti atthe sati natthi virodho .
Ettha ca saṇṭhahanteti idaṃ sve vinassissatīti viya abhūtaparikappavasena vuttaṃ .
Ekadivasameva paccati tato paraṃ kappābhāvena āyukappassapi abhāvatoti avirodhato atthayojanā daṭṭhabbā .
Pakatattoti anukkhitto .
Samānasaṃvāsakoti apārājiko .
Kiṃ
M0.208 pana tan ti yo so ‘‘ niyato ’’ ti vutto , taṃ kiṃ niyametīti attho .Tasseva pana yathāpucchitassa niyatassa micchattasammattaniyatadhammānaṃ viya sabhāvato vijjamānataṃ yathāpucchitañca niyāmakahetuṃ paṭisedhetvā yena ‘‘ niyato ’’ ti ‘‘ sattakkhattuparamādiko ’’ ti ca vuccati , taṃ yathādhippetakāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘ sammāsambuddhena hī ’’ tiādimāha .
Jātassa kumārassa viya ariyāya jātiyā jātassa nāmamattametaṃ niyatasattakkhattuparamādikaṃ , niyatāniyatabhedaṃ nāmanti attho .
Yadi pubbahetu niyāmako , sotāpanno ca niyatoti sotāpattimaggato uddhaṃ tiṇṇaṃ maggānaṃ upanissayabhāvato pubbahetukiccaṃ , tato pubbe pana pubbahetukiccaṃ natthīti sotāpattimaggassa upanissayābhāvo āpajjati .
Yadi hi tassapi pubbahetu upanissayo siyā , so ca niyāmakoti sotāpattimagguppattito pubbe eva niyato siyā , tañca aniṭṭhaṃ , tasmāssa
V0.210 pubbahetunā ahetukatā āpannāti imamatthaṃ sandhāyāha ‘‘ iccassa ahetu appaccayā nibbattiṃ pāpuṇātī ’’ ti .Paṭiladdhamaggo sotāpattimaggo , teneva sattakkhattuparamādiniyame sati sattamabhavādito uddhaṃ pavattanakassa dukkhassa mūlabhūtā kilesā teneva khīṇāti upari tayo maggā akiccakā hontīti attho .
Yadi upari tayo maggā sattakkhattuparamādikaṃ niyamenti , tato ca añño sotāpanno natthīti sotāpattimaggassa akiccakatā nippayojanatā āpajjatīti attho .
Atha sakkāyadiṭṭhādippahānaṃ dassanakiccaṃ , tesaṃ pahānena sattakkhattuparamāditāya bhavitabbaṃ .
Sā cuparimaggehi eva hotīti sattamabhavādito uddhaṃ pavattito tena vinā vuṭṭhāne sakkāyadiṭṭhādippahānena ca tena vinā bhavitabbanti āha ‘‘ paṭhamamaggena ca anuppajjitvāva kilesā khepetabbā hontī ’’ ti .
Na añño koci niyametīti nāmakaraṇanimittato vipassanāto añño koci niyāmako nāma natthīti attho .
Vipassanāva niyametīti ca nāmakaraṇanimittataṃyeva sandhāya vuttaṃ .
Tenevāha ‘‘ iti sammāsambuddhena gahitanāmamattameva tan ’’ ti .
Na uppajjantīti pana atthīti ‘‘ na me ācariyo atthi , sadiso me na vijjatī ’’ tiādiṃ ( ma . ni .1.285;2.341; mahāva .11; kathā .405) imissā lokadhātuyā ṭhatvā vadantena bhagavatā ‘‘ kiṃ panāvuso
M0.209 sāriputta , atthetarahi aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiyanti evaṃ puṭṭhāhaṃ , bhante , noti vadeyyan ’’ ti ( dī . ni .3.161) vatvā tassa kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘ aṭṭhānametaṃ anavakāso , yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā ’’ ti ( ma . ni .3.129) imaṃ suttaṃ dassentena dhammasenāpatinā ca buddhakkhettabhūtaṃ imaṃ lokadhātuṃ ṭhapetvā aññattha anuppatti vuttā hotīti adhippāyo .‘‘ Yo pana bhikkhū ’’ tiādinā vuttāni sikkhāpadāni mātikā , tāya antarahitāya nidānuddesasaṅkhāte pātimokkhe pabbajjūpasampadākammesu ca sāsanaṃ tiṭṭhatīti attho .
Pātimokkhe vā antogadhā pabbajjā upasampadā ca tadubhayābhāve pātimokkhābhāvato , tasmā pātimokkhe , tāsu ca sāsanaṃ tiṭṭhatīti vuttaṃ .
Osakkitaṃ nāmāti pacchimapaṭivedhasīlabhedadvayaṃ ekato katvā tato paraṃ vinaṭṭhaṃ nāma hotīti attho .
Tāti rasmiyo .
Kāruññan ti paridevanakāruññaṃ .
Anacchariyattāti
V0.211 dvīsu uppajjamānesu acchariyattābhāvadosatoti attho .Vivādabhāvatoti vivādābhāvatthaṃ dve na uppajjantīti attho .
Ekaṃ buddhaṃ dhāretīti ekabuddhadhāraṇī .
Etena evaṃsabhāvā ete buddhaguṇā , yena dutiyabuddhaguṇe dhāretuṃ asamatthā ayaṃ lokadhātūti dasseti .
Paccayavisesanipphannānañhi dhammānaṃ sabhāvaviseso na sakkā dhāretunti .
Samaṃ uddhaṃ pajjatīti samupādikā , udakassopari samaṃ gāminīti attho .
Dvinnampīti dvepi , dvinnampi vā sarīrabhāraṃ .
Chādentan ti rocayamānaṃ .
Sakiṃ bhuttovāti ekampi ālopaṃ ajjhoharitvāva mareyyāti attho .
Atidhammabhārenāti dhammena nāma pathavī tiṭṭheyya , sā kiṃ teneva calatīti adhippāyo .
Puna thero ‘‘ ratanaṃ nāma loke kuṭumbaṃ sandhārentaṃ abhimatañca lokena attano garusabhāvatāya sakaṭabhaṅgassa kāraṇaṃ atibhārabhūtaṃ diṭṭhaṃ .
Evaṃ dhammo ca hitasukhavisesehi taṃsamaṅginaṃ dhārento abhimato ca viññūhi gambhīrāppameyyabhāvena garusabhāvattā atibhārabhūto pathavīcalanassa kāraṇaṃ hotī ’’ ti dassento
M0.210 ‘‘ idha , mahārāja , dve sakaṭā ’’ tiādimāha .Ekassāti ekasmā , ekassa vā sakaṭassa ratanaṃ , tasmā sakaṭato gahetvāti attho .
Osāritan ti pavesitaṃ āhaṭaṃ vuttanti attho .
Sabhāvapakatikāti akittimapakatikāti attho .
Kāraṇamahantattāti mahantehi pāramitākāraṇehi buddhaguṇānaṃ nibbattitoti vuttaṃ hoti .
Pathavīādayo mahantā attano attano visaye ekekāva , evaṃ sammāsambuddhopi mahanto attano visaye eko eva .
Ko ca tassa visayo ?
Yāvatakaṃ ñeyyaṃ , evaṃ ākāso viya anantavisayo bhagavā eko eva hotīti vadanto lokadhātvantaresupi dutiyassa abhāvaṃ dasseti .
Pubbabhāge āyūhanavasena āyūhanasamaṅgitā sanniṭṭhānacetanāvasena cetanāsamaṅgitā ca veditabbā , santatikhaṇavasena vā .
Vipākārahan ti dutiyabhavādīsu vipaccanapakatitaṃ sandhāya vadati .
Calatīti parivattati .
Sunakhehi vajanasīlo sunakhavājiko .
Paṭhamabalaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .