2. Hetucatukkavaṇṇanā
244. Jātikkhaṇamatte eva abhāvatoti tato uddhaṃ bhāvatoti attho .
Avigatapaccayaniyamābhāvato bhave upādānahetukaggahaṇaṃ na kataṃ , abhāvato avigatapaccayassa jātiādīsu bhavahetukādiggahaṇaṃ na katanti yojetabbaṃ .
Yathā pana yāva vatthu , tāva anupalabbhamānassa viññāṇassa vatthu avigatapaccayo hoti viññāṇato uddhaṃ pavattanakampi , evaṃ upādānaṃ bhavasaṅgahitānaṃ jātiādīnaṃ , bhavo ca jātiyā avigatapaccayo siyā .
Atha na siyā , saṅkhārakkhandhe jātiādīnaṃ saṅgahitattā viññāṇaṃ nāmassa , nāmañca atakkhaṇikasambhavā chaṭṭhāyatanassa avigatapaccayo na siyāti idha viya tatthāpi hetukaggahaṇaṃ na kattabbaṃ siyā , tasmā yāva upādānaṃ , tāva jātiādīnaṃ anupalabbho , jātikkhaṇamatte eva bhavassa abhāvo ca kāraṇanti na sakkā kātuṃ .
Saṅkhatalakkhaṇānaṃ pana jātiādīnaṃ asabhāvadhammānaṃ bhavena saṅgahitattā asabhāvadhammassa ca paramatthato bhavantarassa abhāvato hetuādipaccayā na santīti bhavassa upādānaṃ na niyamena avigatapaccayo , bhavo pana jātiyā , jāti jarāmaraṇassa neva avigatapaccayoti avigatapaccayaniyamābhāvato abhāvato ca avigatapaccayassa bhavādīsu hetukaggahaṇaṃ na katanti yuttaṃ .
Nanu evaṃ ‘‘ nāmaṃ viññāṇahetukaṃ chaṭṭhāyatanaṃ nāmahetukan ’’ ti vacanaṃ na vattabbaṃ .
Na hi nāmasaṅgahitānaṃ jātiādīnaṃ avigatapaccayo aññassa avigatapaccayabhāvo ca atthi asabhāvadhammattāti ?
Na , tesaṃ nāmena asaṅgahitattā .
Namanakiccaparicchinnañhi nāmaṃ , tañca kiccaṃ sabhāvadhammānameva hotīti sabhāvadhammabhūtā eva tayo khandhā ‘‘ nāman ’’ ti vuttā , tasmā tattha hetukaggahaṇaṃ yuttaṃ , idha pana bhavatīti bhavo , na ca jātiādīni na bhavanti ‘‘ bhavapaccayā
V0.135 jāti sambhavati , jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sambhavatī ’’ ti yojanatoM0.137 , tasmā saṅkharaṇato saṅkhāre viya bhavanato bhave jātiādīni saṅgahitānīti niyamābhāvābhāvehi yathāvuttehi hetukaggahaṇaṃ na katanti .Keci panātiādinā revatattheramataṃ vadati .
Arūpakkhandhā hi idha bhavoti āgatā .
Vuttañhi ‘‘ tattha katamo upādānapaccayā bhavo , ṭhapetvā upādānaṃ vedanākkhandho … pe … viññāṇakkhandho ’’ ti ( vibha .249).
‘‘ Vattabbapadesābhāvato ’’ ti vuttaṃ , satipi pana padese upādānaṃ viya sabhāvāni jātiādīni na hontīti ṭhapetabbassa bhāvantarassa abhāvato eva ṭhapanaṃ na kātabbanti yuttaṃ .
Jāyamānānaṃ pana jāti , jātānañca jarāmaraṇanti ‘‘ bhavapaccayā jāti , jātipaccayā jarāmaraṇan ’’ ti ( vibha .225) vuttaṃ .
Yathā pana ‘‘ nāmapaccayā phassoti tattha katamaṃ nāmaṃ ?
Ṭhapetvā phassaṃ vedanākkhandho … pe … viññāṇakkhandho .
Idaṃ vuccati nāman ’’ ti ( vibha .259),‘‘ nāmarūpapaccayā saḷāyatananti atthi nāmaṃ atthi rūpaṃ .
Tattha katamaṃ nāmaṃ ?
Vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho .
Idaṃ vuccati nāmaṃ .
Tattha katamaṃ rūpaṃ ?
Cattāro mahābhūtā yañca rūpaṃ nissāya manodhātu manoviññāṇadhātu vattati , idaṃ vuccati rūpan ’’ ti ( vibha .261) ca yaṃ nāmarūpañca phassassa saḷāyatanassa paccayo , tassa vattabbapadeso niddiṭṭho , evaṃ yo bhavo jātiyā paccayo , tassapi ṭhapetabbagahetabbavisese sati na sakkā vattabbapadeso natthīti vattunti .
Hetucatukkavaṇṇanā niṭṭhitā .