Uddesavāravaṇṇanā
355. Tayo
M0.144V0.142 satipaṭṭhānāti satipaṭṭhāna-saddassa atthuddhāraṃ karoti , na idha pāḷiyaṃ vuttassa satipaṭṭhāna-saddassa atthadassanaṃ .Ādīsu hi satigocaroti ādi -saddena ‘‘ phassasamudayā vedanānaṃ samudayo , nāmarūpasamudayā cittassa samudayo , manasikārasamudayā dhammānaṃ samudayo ’’ ti ( saṃ . ni .5.408) satipaṭṭhānanti vuttānaṃ satigocarānaṃ dīpake suttappadese saṅgaṇhāti .
Evaṃ paṭisambhidāpāḷiyampi avasesapāḷippadesadassanattho ādi-saddo daṭṭhabbo .
Dānādīnipi karontassa rūpādīni kasiṇādīni ca satiyā ṭhānaṃ hotīti taṃnivāraṇatthamāha ‘‘ padhānaṃ ṭhānan ’’ ti .
Pa -saddo hi padhānatthadīpakoti adhippāyo .
Ariyoti ariyaṃ seṭṭhaṃ sammāsambuddhamāha .
Etthāti etasmiṃ saḷāyatanavibhaṅgasutteti attho .
Suttekadesena hi suttaṃ dasseti .
Tattha hi –
‘‘ Tayo satipaṭṭhānā yadariyo … pe … arahatīti iti kho panetaṃ vuttaṃ , kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ ?
Idha , bhikkhave , satthā sāvakānaṃ dhammaṃ deseti anukampako hitesī anukampaṃ upādāya ‘ idaṃ vo hitāya idaṃ vo sukhāyā ’ ti .
Tassa sāvakā na sussūsanti , na sotaṃ odahanti , na aññā cittaṃ upaṭṭhāpenti , vokkamma ca satthusāsanā vattanti .
Tatra , bhikkhave , tathāgato na ceva anattamano hoti , na ca anattamanataṃ
V0.143 paṭisaṃvedeti , anavassuto ca viharati sato sampajāno .Idaṃ , bhikkhave , paṭhamaṃ satipaṭṭhānaṃ .
Yadariyo … pe … arahati .
‘‘ Puna caparaṃ bhikkhave satthā … pe … idaṃ vo sukhāyāti .
Tassa ekacce sāvakā na sussūsanti … pe … vattanti .
Ekacce sāvakā sussūsanti
M0.145 … pe … na ca vokkamma satthusāsanā vattanti .Tatra , bhikkhave , tathāgato na ceva attamano hoti , na ca attamanataṃ paṭisaṃvedeti .
Na ceva anattamano hoti , na ca anattamanataṃ paṭisaṃvedeti .
Attamanatañca anattamanatañca tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako ca viharati sato sampajāno .
Idaṃ , bhikkhave , dutiyaṃ … pe ….
‘‘ Puna caparaṃ … pe … sukhāyāti .
Tassa sāvakā sussūsanti … pe … vattanti .
Tatra , bhikkhave , tathāgato attamano ceva hoti , attamanatañca paṭisaṃvedeti , anavassuto ca viharati sato sampajāno .
Idaṃ , bhikkhave , tatiyan ’’ ti ( ma . ni .3.311)–
Evaṃ paṭighānunayehi anavassutatā , niccaṃ upaṭṭhitasatitā , tadubhayavītivattatā satipaṭṭhānanti vuttā .
Buddhānameva kira niccaṃ upaṭṭhitasatitā hoti , na paccekabuddhādīnanti .
Pa -saddo ārambhaṃ joteti , ārambho ca pavattīti katvā āha ‘‘ pavattayitabbatoti attho ’’ ti .
Satiyā karaṇabhūtāya paṭṭhānaṃ paṭṭhāpetabbaṃ satipaṭṭhānaṃ .
Ana-saddañhi bahulaṃ-vacanena kammatthaṃ icchanti saddavidū , tatheva kattuatthampi icchantīti puna tatiyanaye ‘‘ patiṭṭhātīti paṭṭhānan ’’ ti vuttaṃ .
Tattha pa -saddo bhusatthaṃ pakkhandanaṃ dīpetīti ‘‘ okkantitvā pakkhanditvā vattatīti attho ’’ ti āha .
Puna bhāvatthe sati-saddaṃ paṭṭhāna-saddañca vaṇṇento ‘‘ atha vā ’’ tiādimāha .
Tena purimatthe sati-saddo paṭṭhāna-saddo ca kattuatthoti viññāyati .
Visesena kāyo ca vedanā ca assādassa kāraṇanti tappahānatthaṃ tesaṃ taṇhāvatthūnaṃ oḷārikasukhumānaṃ asubhadukkhatādassanāni mandatikkhapaññehi taṇhācaritehi sukarānīti tāni tesaṃ visuddhimaggoti vuttāni , evaṃ diṭṭhiyā visesakāraṇesu cittadhammesu aniccānattatādassanāni nātipabhedātipabhedagatesu tesu tappahānatthaṃ mandatikkhānaṃ diṭṭhicaritānaṃ sukarānīti
V0.144 tesaṃ tāni visuddhimaggoti .Tikkho samathayāniko oḷārikārammaṇaṃ pariggaṇhanto tattha aṭṭhatvā jhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya vedanaṃ pariggaṇhātīti āha ‘‘ oḷārikārammaṇe asaṇṭhahanato ’’ ti .
Vipassanāyānikassa
M0.146 sukhume citte dhammesu ca cittaṃ pakkhandatīti tadanupassanānaṃ taṃvisuddhimaggatā vuttā .Tesaṃ tatthāti ettha tattha -saddassa pahānatthanti etena yojanā .
Pañca kāmaguṇā savisesā kāye labbhantīti visesena kāyo kāmoghassa vatthu , bhave sukhaggahaṇavasena bhavassādo hotīti bhavoghassa vedanā , santatighanaggahaṇavasena citte attābhiniveso hotīti diṭṭhoghassa cittaṃ , dhammavinibbhogassa dhammānaṃ dhammamattatāya ca duppaṭivijjhattā sammoho hotīti avijjoghassa dhammā , tasmā tesu tesaṃ pahānatthaṃ cattārova vuttā , dukkhāya vedanāya paṭighānusayo anusetīti dukkhadukkhavipariṇāmadukkhasaṅkhāradukkhabhūtā vedanā visesena byāpādakāyaganthassa vatthu , citte niccaggahaṇavasena sassatassa attano sīlena suddhītiādiparāmasanaṃ hotīti sīlabbataparāmāsassa cittaṃ , nāmarūpaparicchedena bhūtaṃ bhūtato apassantassa bhavavibhavadiṭṭhisaṅkhāto idaṃsaccābhiniveso hotīti tassa dhammā … pe … sukhavedanāssādavasena paralokanirapekkho ‘‘ natthi dinnan ’’ tiādiparāmāsaṃ uppādetīti diṭṭhupādānassa vedanā .
Santatighanaggahaṇavasena sarāgādicitte sammoho hotīti mohāgatiyā cittaṃ , dhammasabhāvānavabodhena bhayaṃ hotīti bhayāgatiyā dhammā … pe … avuttānaṃ vuttanayena vatthubhāvo yojetabbo .
‘‘ Āhārasamudayā kāyasamudayo , phassasamudayā vedanāsamudayo ( saṃ . ni .5.408), saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ , viññāṇapaccayā nāmarūpan ’’ ti ( ma . ni .3.126; saṃ . ni .2.1; udā .1) vacanato kāyādīnaṃ samudayabhūtā kabaḷīkārāhāraphassamanosañcetanāviññāṇāhārā kāyādiparijānanena pariññātā hontīti āha ‘‘ catubbidhāhārapariññatthan ’’ ti .
Pakaraṇanayoti tambapaṇṇibhāsāya vaṇṇanānayo .
Nettipeṭakappakaraṇe dhammakathikānaṃ yojanānayotipi vadanti .
Saraṇavasenāti kāyādīnaṃ kusalādidhammānañca dhāraṇatāvasena .
Saranti gacchanti etāyāti satīti imasmiṃ atthe ekatte nibbāne samāgamo ekattasamosaraṇaṃ .
Etadeva hi dassetuṃ ‘‘ yathā hī ’’ tiādimāha .
Ekanibbānappavesahetubhūto vā samānatāya eko satipaṭṭhānasabhāvo
M0.147V0.145 ekattaṃ , tattha samosaraṇaṃ taṃsabhāgatā ekattasamosaraṇaṃ .Ekanibbānappavesahetubhāvaṃ pana dassetuṃ ‘‘ yathā hī ’’ tiādimāha .
Etasmiṃ atthe saraṇekattasamosaraṇāni saha satipaṭṭhānekabhāvassa kāraṇattena vuttānīti daṭṭhabbāni , purimasmiṃ visuṃ .
Saraṇavasenāti vā gamanavasenāti atthe sati tadeva gamanaṃ samosaraṇanti samosaraṇe vā sati-saddatthavasena avuccamāne dhāraṇatāva satīti sati-saddatthantarābhāvā purimaṃ satibhāvassa kāraṇaṃ , pacchimaṃ ekabhāvassāti nibbānasamosaraṇepi sahitāneva tāni satipaṭṭhānekabhāvassa kāraṇāni .
Cuddasavidhenāti idaṃ mahāsatipaṭṭhānasutte ( dī . ni .2.372 ādayo ; ma . ni .1.105 ādayo ) vuttānaṃ ānāpānapabbādīnaṃ vasena .
Tathā pañcavidhena dhammānupassanan ti etthāpi daṭṭhabbaṃ .
Ettha ca uṭṭhānakabhaṇḍasadisatā taṃtaṃsatipaṭṭhānabhāvanānubhāvassa daṭṭhabbā .
Bhikkhugocarā hi ete .
Vuttañhi ‘‘ gocare , bhikkhave , caratha sake pettike visaye ’’ tiādi ( saṃ . ni .5.372; dī . ni .3.80).
Kāyānupassanādipaṭipattiyā bhikkhu hotīti bhikkhuṃ ‘‘ kāyānupassī viharatī ’’ tiādinā dasseti bhikkhumhi taṃniyamato .
Tenāha ‘‘ paṭipattiyā vā bhikkhubhāvadassanato ’’ ti .
Samaṃ careyyāti kāyādivisamacariyaṃ pahāya kāyādīhi samaṃ careyya .
Rāgādivūpasamena santo , indriyadamanena danto , catumagganiyamena niyato , seṭṭhacāritāya brahmacārī .
Kāyadaṇḍādioropanena nidhāya daṇḍaṃ .
So evarūpo bāhitapāpasamitapāpabhinnakilesatāhi brāhmaṇā disamañño veditabbo .