Issues
Select Version
Vibhaṅga-mūlaṭīkā
Vibhaṅga-mūlaṭīkā

Uddesavāravaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Uddesavāravaṇṇanā

355. TayoM0.144V0.142 satipaṭṭhānāti satipaṭṭhāna-saddassa atthuddhāraṃ karoti , na idha pāḷiyaṃ vuttassa satipaṭṭhāna-saddassa atthadassanaṃ .
Ādīsu hi satigocaroti ādi -saddena ‘‘ phassasamudayā vedanānaṃ samudayo , nāmarūpasamudayā cittassa samudayo , manasikārasamudayā dhammānaṃ samudayo ’’ ti ( saṃ . ni .5.408) satipaṭṭhānanti vuttānaṃ satigocarānaṃ dīpake suttappadese saṅgaṇhāti .
Evaṃ paṭisambhidāpāḷiyampi avasesapāḷippadesadassanattho ādi-saddo daṭṭhabbo .
Dānādīnipi karontassa rūpādīni kasiṇādīni ca satiyā ṭhānaṃ hotīti taṃnivāraṇatthamāha ‘‘ padhānaṃ ṭhānan ’’ ti .
Pa -saddo hi padhānatthadīpakoti adhippāyo .
Ariyoti ariyaṃ seṭṭhaṃ sammāsambuddhamāha .
Etthāti etasmiṃ saḷāyatanavibhaṅgasutteti attho .
Suttekadesena hi suttaṃ dasseti .
Tattha hi –
‘‘ Tayo satipaṭṭhānā yadariyo … pe … arahatīti iti kho panetaṃ vuttaṃ , kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ ?
Idha , bhikkhave , satthā sāvakānaṃ dhammaṃ deseti anukampako hitesī anukampaṃ upādāya ‘ idaṃ vo hitāya idaṃ vo sukhāyā ’ ti .
Tassa sāvakā na sussūsanti , na sotaṃ odahanti , na aññā cittaṃ upaṭṭhāpenti , vokkamma ca satthusāsanā vattanti .
Tatra , bhikkhave , tathāgato na ceva anattamano hoti , na ca anattamanataṃV0.143 paṭisaṃvedeti , anavassuto ca viharati sato sampajāno .
Idaṃ , bhikkhave , paṭhamaṃ satipaṭṭhānaṃ .
Yadariyo … pe … arahati .
‘‘ Puna caparaṃ bhikkhave satthā … pe … idaṃ vo sukhāyāti .
Tassa ekacce sāvakā na sussūsanti … pe … vattanti .
Ekacce sāvakā sussūsantiM0.145 … pe … na ca vokkamma satthusāsanā vattanti .
Tatra , bhikkhave , tathāgato na ceva attamano hoti , na ca attamanataṃ paṭisaṃvedeti .
Na ceva anattamano hoti , na ca anattamanataṃ paṭisaṃvedeti .
Attamanatañca anattamanatañca tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako ca viharati sato sampajāno .
Idaṃ , bhikkhave , dutiyaṃ … pe ….
‘‘ Puna caparaṃ … pe … sukhāyāti .
Tassa sāvakā sussūsanti … pe … vattanti .
Tatra , bhikkhave , tathāgato attamano ceva hoti , attamanatañca paṭisaṃvedeti , anavassuto ca viharati sato sampajāno .
Idaṃ , bhikkhave , tatiyan ’’ ti ( ma . ni .3.311)–
Evaṃ paṭighānunayehi anavassutatā , niccaṃ upaṭṭhitasatitā , tadubhayavītivattatā satipaṭṭhānanti vuttā .
Buddhānameva kira niccaṃ upaṭṭhitasatitā hoti , na paccekabuddhādīnanti .
Pa -saddo ārambhaṃ joteti , ārambho ca pavattīti katvā āha ‘‘ pavattayitabbatoti attho ’’ ti .
Satiyā karaṇabhūtāya paṭṭhānaṃ paṭṭhāpetabbaṃ satipaṭṭhānaṃ .
Ana-saddañhi bahulaṃ-vacanena kammatthaṃ icchanti saddavidū , tatheva kattuatthampi icchantīti puna tatiyanaye ‘‘ patiṭṭhātīti paṭṭhānan ’’ ti vuttaṃ .
Tattha pa -saddo bhusatthaṃ pakkhandanaṃ dīpetīti ‘‘ okkantitvā pakkhanditvā vattatīti attho ’’ ti āha .
Puna bhāvatthe sati-saddaṃ paṭṭhāna-saddañca vaṇṇento ‘‘ atha vā ’’ tiādimāha .
Tena purimatthe sati-saddo paṭṭhāna-saddo ca kattuatthoti viññāyati .
Visesena kāyo ca vedanā ca assādassa kāraṇanti tappahānatthaṃ tesaṃ taṇhāvatthūnaṃ oḷārikasukhumānaṃ asubhadukkhatādassanāni mandatikkhapaññehi taṇhācaritehi sukarānīti tāni tesaṃ visuddhimaggoti vuttāni , evaṃ diṭṭhiyā visesakāraṇesu cittadhammesu aniccānattatādassanāni nātipabhedātipabhedagatesu tesu tappahānatthaṃ mandatikkhānaṃ diṭṭhicaritānaṃ sukarānītiV0.144 tesaṃ tāni visuddhimaggoti .
Tikkho samathayāniko oḷārikārammaṇaṃ pariggaṇhanto tattha aṭṭhatvā jhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya vedanaṃ pariggaṇhātīti āha ‘‘ oḷārikārammaṇe asaṇṭhahanato ’’ ti .
VipassanāyānikassaM0.146 sukhume citte dhammesu ca cittaṃ pakkhandatīti tadanupassanānaṃ taṃvisuddhimaggatā vuttā .
Tesaṃ tatthāti ettha tattha -saddassa pahānatthanti etena yojanā .
Pañca kāmaguṇā savisesā kāye labbhantīti visesena kāyo kāmoghassa vatthu , bhave sukhaggahaṇavasena bhavassādo hotīti bhavoghassa vedanā , santatighanaggahaṇavasena citte attābhiniveso hotīti diṭṭhoghassa cittaṃ , dhammavinibbhogassa dhammānaṃ dhammamattatāya ca duppaṭivijjhattā sammoho hotīti avijjoghassa dhammā , tasmā tesu tesaṃ pahānatthaṃ cattārova vuttā , dukkhāya vedanāya paṭighānusayo anusetīti dukkhadukkhavipariṇāmadukkhasaṅkhāradukkhabhūtā vedanā visesena byāpādakāyaganthassa vatthu , citte niccaggahaṇavasena sassatassa attano sīlena suddhītiādiparāmasanaṃ hotīti sīlabbataparāmāsassa cittaṃ , nāmarūpaparicchedena bhūtaṃ bhūtato apassantassa bhavavibhavadiṭṭhisaṅkhāto idaṃsaccābhiniveso hotīti tassa dhammā … pe … sukhavedanāssādavasena paralokanirapekkho ‘‘ natthi dinnan ’’ tiādiparāmāsaṃ uppādetīti diṭṭhupādānassa vedanā .
Santatighanaggahaṇavasena sarāgādicitte sammoho hotīti mohāgatiyā cittaṃ , dhammasabhāvānavabodhena bhayaṃ hotīti bhayāgatiyā dhammā … pe … avuttānaṃ vuttanayena vatthubhāvo yojetabbo .
‘‘ Āhārasamudayā kāyasamudayo , phassasamudayā vedanāsamudayo ( saṃ . ni .5.408), saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ , viññāṇapaccayā nāmarūpan ’’ ti ( ma . ni .3.126; saṃ . ni .2.1; udā .1) vacanato kāyādīnaṃ samudayabhūtā kabaḷīkārāhāraphassamanosañcetanāviññāṇāhārā kāyādiparijānanena pariññātā hontīti āha ‘‘ catubbidhāhārapariññatthan ’’ ti .
Pakaraṇanayoti tambapaṇṇibhāsāya vaṇṇanānayo .
Nettipeṭakappakaraṇe dhammakathikānaṃ yojanānayotipi vadanti .
Saraṇavasenāti kāyādīnaṃ kusalādidhammānañca dhāraṇatāvasena .
Saranti gacchanti etāyāti satīti imasmiṃ atthe ekatte nibbāne samāgamo ekattasamosaraṇaṃ .
Etadeva hi dassetuṃ ‘‘ yathā hī ’’ tiādimāha .
Ekanibbānappavesahetubhūto vā samānatāya eko satipaṭṭhānasabhāvoM0.147V0.145 ekattaṃ , tattha samosaraṇaṃ taṃsabhāgatā ekattasamosaraṇaṃ .
Ekanibbānappavesahetubhāvaṃ pana dassetuṃ ‘‘ yathā hī ’’ tiādimāha .
Etasmiṃ atthe saraṇekattasamosaraṇāni saha satipaṭṭhānekabhāvassa kāraṇattena vuttānīti daṭṭhabbāni , purimasmiṃ visuṃ .
Saraṇavasenāti vā gamanavasenāti atthe sati tadeva gamanaṃ samosaraṇanti samosaraṇe vā sati-saddatthavasena avuccamāne dhāraṇatāva satīti sati-saddatthantarābhāvā purimaṃ satibhāvassa kāraṇaṃ , pacchimaṃ ekabhāvassāti nibbānasamosaraṇepi sahitāneva tāni satipaṭṭhānekabhāvassa kāraṇāni .
Cuddasavidhenāti idaṃ mahāsatipaṭṭhānasutte ( dī . ni .2.372 ādayo ; ma . ni .1.105 ādayo ) vuttānaṃ ānāpānapabbādīnaṃ vasena .
Tathā pañcavidhena dhammānupassanan ti etthāpi daṭṭhabbaṃ .
Ettha ca uṭṭhānakabhaṇḍasadisatā taṃtaṃsatipaṭṭhānabhāvanānubhāvassa daṭṭhabbā .
Bhikkhugocarā hi ete .
Vuttañhi ‘‘ gocare , bhikkhave , caratha sake pettike visaye ’’ tiādi ( saṃ . ni .5.372; dī . ni .3.80).
Kāyānupassanādipaṭipattiyā bhikkhu hotīti bhikkhuṃ ‘‘ kāyānupassī viharatī ’’ tiādinā dasseti bhikkhumhi taṃniyamato .
Tenāha ‘‘ paṭipattiyā vā bhikkhubhāvadassanato ’’ ti .
Samaṃ careyyāti kāyādivisamacariyaṃ pahāya kāyādīhi samaṃ careyya .
Rāgādivūpasamena santo , indriyadamanena danto , catumagganiyamena niyato , seṭṭhacāritāya brahmacārī .
Kāyadaṇḍādioropanena nidhāya daṇḍaṃ .
So evarūpo bāhitapāpasamitapāpabhinnakilesatāhi brāhmaṇā disamañño veditabbo .