3. Saññākkhandhaniddesavaṇṇanā
17. Cakkhusamphassajā
V0.15 saññāti ettha yadipi vatthuto phassassa nāmaṃ phassato ca saññāya , vatthuvisiṭṭhaphassena pana visiṭṭhasaññā vatthunā ca visiṭṭhā hoti phassassa viya tassāpi tabbatthukattāti ‘‘ vatthuto nāman ’’ ti vuttaṃ .Paṭighasamphassajā saññāti etthāpi yathā phasso vatthārammaṇapaṭighaṭṭanena uppanno , tathā tato jātasaññāpīti ‘‘ vatthārammaṇato nāman ’’ ti vuttaṃ .
Ettha ca paṭighajo samphasso , paṭighaviññeyyo vā samphasso paṭighasamphassoti uttarapadalopaṃ katvā vuttanti veditabbaṃ .
Viññeyyabhāve vacanaṃ adhikicca pavattā , vacanādhīnā vā arūpakkhandhā , adhivacanaṃ vā etesaṃ pakāsanaṃ atthīti ‘‘ adhivacanā ’’ ti vuccanti , tatojo samphasso adhivacanasamphasso , samphassoyeva vā yathāvuttehi atthehi adhivacano ca samphasso cāti adhivacanasamphasso , adhivacanaviññeyyo vā samphasso adhivacanasamphasso , tato tasmiṃ vā jātā adhivacanasamphassajā .
Pañcadvārikasamphassepi yathāvutto attho sambhavatīti tena pariyāyena tatojāpi saññā ‘‘ adhivacanasamphassajā ’’ ti vuttā .
Yathā pana aññappakārāsambhavato manosamphassajā nippariyāyena ‘‘ adhivacanasamphassajā ’’ ti vuccati , na evaṃ ayaṃ paṭighasamphassajā āveṇikappakārantarasambhavatoti adhippāyo .
Yadi
M0.16 evaṃ cattāro khandhāpi yathāvuttasamphassato jātattā ‘‘ adhivacanasamphassajā ’’ ti vattuṃ yuttā , saññāva kasmā evaṃ vuttāti ?Tiṇṇaṃ khandhānaṃ atthavasena attano pattampi nāmaṃ yattha pavattamāno adhivacanasamphassaja-saddo niruḷhatāya dhammābhilāpo hoti , tassā saññāya eva āropetvā sayaṃ nivattanaṃ hoti .
Tenāha ‘‘ tayo hi arūpino khandhā ’’ tiādi .
Atha vā saññāya paṭighasamphassajāti aññampi visiṭṭhaṃ nāmaṃ atthīti adhivacanasamphassajānāmaṃ tiṇṇaṃyeva khandhānaṃ bhavituṃ arahati .
Te pana attano nāmaṃ saññāya datvā nivattāti imamatthaṃ sandhāyāha ‘‘ tayo hi arūpino khandhā ’’ tiādi .
Pañcadvārikasaññā oloketvāpi jānituṃ sakkāti idaṃ tena tenādhippāyena hatthavikārādikaraṇe tadadhippāyavijānananimittabhūtā viññatti viya rajjitvā olokanādīsu rattatādivijānananimittaṃ olokanaṃ cakkhuviññāṇavisayasamāgame pākaṭaṃ hotīti taṃsampayuttāya saññāyapi tathāpākaṭabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ .
Rajjitvā
V0.16 olokanādivasena pākaṭā javanappavattā bhavituṃ arahatīti etissā āsaṅkāya nivattanatthaṃ ‘‘ pasādavatthukā evā ’’ ti āha .Aññaṃ cintentan ti yaṃ pubbe tena cintitaṃ ñātaṃ , tato aññaṃ cintentanti attho .
Saññākkhandhaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .