Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā
Samuggama -saddo
M0.17 sañjātiyaṃ ādiuppattiyaṃ niruḷho .Taṃtaṃpaccayasamāyoge hi purimabhavasaṅkhātā purimantato uddhaṅgamanaṃ samuggamo , sandhiyaṃ vā paṭisandhiyaṃ uggamo samuggamo .
So pana yattha pañcakkhandhā paripuṇṇā samuggacchanti , tattheva dassito .
Etena nayena aparipuṇṇakhandhasamuggamo ekavokāracatuvokāresu sakkā viññātunti .
Atha vā yathādhigatānaṃ pañcannampi khandhānaṃ saha uggamo uppatti samuggamo .
Etasmiṃ atthe vikaluppatti asaṅgahitā hoti .
Himavantappadese jātimantaeḷakalomaṃ jātiuṇṇā .
Sappimaṇḍabindūti evaṃ etthāpi bindu -saddo
V0.17 yojetabbo .Evaṃvaṇṇappaṭibhāgan ti evaṃvaṇṇaṃ evaṃsaṇṭhānañca .
Paṭibhajanaṃ vā paṭibhāgo , sadisatābhajanaṃ sadisatāpattīti attho .
Evaṃvidho vaṇṇappaṭibhāgo etassāti evaṃvaṇṇappaṭibhāgaṃ .
Santatisīsānīti santatimūlāni , santatikoṭṭhāsā vā .
Anekindriyasamāhārabhāvato hi padhānaṅgaṃ ‘‘ sīsan ’’ ti vuccati , evaṃ vatthudasakādikoṭṭhāsā anekarūpasamudāyabhūtā ‘‘ sīsānī ’’ ti vuttānīti .
Pañcakkhandhā paripuṇṇā hontīti gaṇanāpāripūriṃ sandhāya vuttaṃ , na tassa tassa khandhassa paripuṇṇataṃ .
Kammasamuṭṭhānapaveṇiyā vuttattā ‘‘ utucittāhārajapaveṇī ca ettakaṃ kālaṃ atikkamitvā hotī ’’ tiādinā vattabbā siyā , taṃ pana ‘‘ pubbāparato ’’ ti ettha vakkhatīti akathetvā kammajapaveṇī ca na sabbā vuttāti avuttaṃ dassetuṃ opapātikasamuggamo nāma dassito .
Evaṃ … pe … pañcakkhandhā paripuṇṇā hontīti paripuṇṇāyatanānaṃ vasena nayo dassito , aparipuṇṇāyatanānaṃ pana kāmāvacarānaṃ rūpāvacarānaṃ parihīnāyatanassa vasena santatisīsahāni veditabbā .
Pubbāparatoti ayaṃ vicāraṇā na pañcannaṃ khandhānaṃ uppattiyaṃ , atha kho tesaṃ rūpasamuṭṭhāpaneti daṭṭhabbā .
Taṃ dassento āha ‘‘ evaṃ panā ’’ tiādi .
Apacchāapure uppannesūti etena saṃsayakāraṇaṃ dasseti .
Sahuppannesu hi idameva paṭhamaṃ rūpaṃ samuṭṭhāpeti , idaṃ pacchāti adassitaṃ na sakkā viññātuṃ .
Ettha ca ‘‘ pubbāparato ’’ ti etissā vicāraṇāya vatthubhāvena paṭisandhiyaṃ uppannā pavattā pañcakkhandhā gahitā .
Tattha ca niddhāraṇe
M0.18 bhummaniddesoti ‘‘ rūpaṃ paṭhamaṃ rūpaṃ samuṭṭhāpetī ’’ ti āha .Aññathā bhāvenabhāvalakkhaṇatthe bhummaniddese sati rūpassa rūpasamuṭṭhāpanakkhaṇe kammassapi rūpasamuṭṭhānaṃ vadantīti ubhayanti vattabbaṃ siyāti .
Rūpārūpasantatiñca gahetvā ayaṃ vicāraṇā pavattāti ‘‘ rūpaṃ paṭhamaṃ rūpaṃ samuṭṭhāpetī ’’ ti vuttaṃ .
Aññathā paṭisandhikkhaṇe eva vijjamāne gahetvā vicāraṇāya kariyamānāya arūpassa rūpasamuṭṭhāpanameva natthīti pubbāparasamuṭṭhāpanavicāraṇāva idha na upapajjatīti vattabbaṃ siyāti .
Vatthu uppādakkhaṇe dubbalaṃ hotīti sabbarūpānaṃ uppādakkhaṇe dubbalataṃ sandhāya vuttaṃ .
Tadā hi taṃ pacchājātapaccayarahitaṃ āhārādīhi ca anupatthaddhanti ‘‘ dubbalan ’’ ti vuttaṃ .
Kammavegakkhittattāti
V0.18 idaṃ satipi bhavaṅgassa kammajabhāve sāyaṃ vipākasantati paṭisandhikkhaṇe purimabhavaṅgasamuṭṭhāpakato aññena kammunā khittā viya appatiṭṭhitā , tato parañca samānasantatiyaṃ anantarapaccayaṃ purejātapaccayañca labhitvā patiṭṭhitāti imamatthaṃ sandhāya vuttaṃ .Paveṇī ghaṭiyatīti cakkhādivatthusantati ekasmiṃ vijjamāne eva aññassa nirodhuppattivasena ghaṭiyati , na cutipaṭisandhinissayavatthūnaṃ viya vicchedappavattīti attho .
Aṅgatoti jhānaṅgato .
Jhānaṅgāni hi cittena saha rūpasamuṭṭhāpakāni , tesaṃ anubaladāyakāni maggaṅgādīni tesu vijjamānesu visesarūpappavattidassanato .
Atha vā yāni cittaṅgāni cetanādīni cittassa rūpasamuṭṭhāpane aṅgabhāvaṃ sahāyabhāvaṃ gacchanti , tesaṃ baladāyakehi jhānaṅgādīhi aparihīnanti attho .
Tato parihīnattā hi cakkhuviññāṇādīni rūpaṃ na samuṭṭhāpentīti .
Yo pana vadeyya ‘‘ paṭisandhicittena sahajātavatthu tassa ṭhitikkhaṇe ca bhaṅgakkhaṇe ca purejātanti katvā paccayavekallābhāvato tasmiṃ khaṇadvaye rūpaṃ samuṭṭhāpetū ’’ ti , taṃ nivārento āha ‘‘ yadi hi cittan ’’ tiādi .
Tattha ṭhitibhaṅgakkhaṇesupi tesaṃ dhammānaṃ vatthu purejātaṃ na hotīti na vattabbamevetanti anujāni , tatthāpi dosaṃ dasseti .
Yadi tadā rūpaṃ samuṭṭhāpeyya , tava matena paṭisandhicittampi samuṭṭhāpeyya , tadā pana rūpuppādanameva natthi .
Yadā ca rūpuppādanaṃ , tadā uppādakkhaṇe tava matenapi paccayavekallameva paṭisandhikkhaṇe purejātanissayābhāvato , tasmā paṭisandhicittaṃ rūpaṃ na samuṭṭhāpetīti ayamettha adhippāyo .
Uppādakkhaṇe aṭṭha rūpāni gahetvā
M0.19 uṭṭhahati .Kasmā ?
Arūpadhammānaṃ anantarādipaccayavasena savegānaṃ paripuṇṇabalānameva uppattito .
Avisayatāyāti agatapubbassa gāmassa āgantukassa avisayabhāvato .
Appahutatāyāti tattha tassa anissarabhāvato .
Cittasamuṭṭhāna … pe … ṭhitānīti idaṃ yehākārehi cittasamuṭṭhānarūpānaṃ cittacetasikā paccayā honti , tehi sabbehi paṭisandhiyaṃ cittacetasikā samatiṃsakammajarūpānaṃ yathāsambhavaṃ paccayā hontīti katvā vuttaṃ .
Vaṭṭamūlan ti taṇhā avijjā vuccati .
Cuticittena uppajjamānaṃ rūpaṃ tato purimatarehi uppajjamānaṃ viya na bhavantare uppajjatīti vaṭṭamūlassa vūpasantattā anuppatti vicāretabbā .
Rūpassa
V0.19 natthitāyāti rūpānaṃ nissaraṇattā arūpassa , virāgavasena pahīnattā uppādetabbassa abhāvaṃ sandhāya vuttaṃ .Rūpokāse vā rūpaṃ atthīti katvā rūpapaccayānaṃ rūpuppādanaṃ hoti , arūpaṃ pana rūpassa okāso na hotīti yasmiṃ rūpe sati cittaṃ aññaṃ rūpaṃ uppādeyya , tadeva tattha natthīti attho .
Purimarūpassapi hi paccayabhāvo atthi puttassa pitisadisatādassanatoti .
Utu pana paṭhamaṃ rūpaṃ samuṭṭhāpeti paṭisandhicittassa ṭhitikkhaṇe samuṭṭhāpanatoti adhippāyo .
Utu nāma cesa dandhanirodhotiādi utussa ṭhānakkhaṇe uppādane kāraṇadassanatthaṃ arūpānaṃ uppādakāladassanatthañca vuttaṃ .
Dandhanirodhattā hi so ṭhitikkhaṇe balavāti tadā rūpaṃ samuṭṭhāpeti , tasmiṃ dharante eva khippanirodhattā soḷasasu cittesu uppannesu paṭisandhianantaraṃ cittaṃ utunā samuṭṭhite rūpe puna samuṭṭhāpetīti adhippāyo .
Tasmiṃ dharante eva soḷasa cittāni uppajjitvā nirujjhantīti etena pana vacanena yadi uppādanirodhakkhaṇā dharamānakkhaṇe eva gahitā ,‘‘ soḷasacittakkhaṇāyukaṃ rūpan ’’ ti vuttaṃ hoti , athuppādakkhaṇaṃ aggahetvā nirodhakkhaṇova gahito ,‘‘ sattarasacittakkhaṇāyukan ’’ ti , sace nirodhakkhaṇaṃ aggahetvā uppādakkhaṇo gahito ,‘‘ adhikasoḷasacittakkhaṇāyukan ’’ ti , yadi pana uppādanirodhakkhaṇā dharamānakkhaṇe na gahitā ,‘‘ adhikasattarasacittakkhaṇāyukan ’’ ti .
Yasmā pana ‘‘ tesu paṭisandhianantaran ’’ ti
M0.20 paṭisandhipi tassa dharamānakkhaṇe uppannesu gahitā , tasmā uppādakkhaṇo dharamānakkhaṇe gahitoti nirodhakkhaṇe aggahite adhikasoḷasacittakkhaṇāyukatā vakkhamānā , gahite vā soḷasacittakkhaṇāyukatā adhippetāti veditabbā .Ojā kharāti savatthukaṃ ojaṃ sandhāyāha .
Sabhāvato sukhumāya hi ojāya vatthuvasena atthi oḷārikasukhumatāti .
Cittañcevāti cittassa pubbaṅgamatāya vuttaṃ , taṃsampayuttakāpi pana rūpasamuṭṭhāpakā hontīti .
Yathāha ‘‘ hetū hetusampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ hetupaccayena paccayo ’’ tiādi ( paṭṭhā .1.1.1).
Cittan ti vā cittuppādaṃ gaṇhāti , na kammacetanaṃ viya ekadhammameva avijjamānaṃ .
Kammasamuṭṭhānañca taṃsampayuttehipi samuṭṭhitaṃ hotūti ce ?
Na , tehi samuṭṭhitabhāvassa avuttattā , avacanañca tesaṃ kenaci paccayena paccayabhāvābhāvato .
Addhānaparicchedatoti
V0.20 kālaparicchedato .Tattha ‘‘ sattarasa cittakkhaṇā rūpassa addhā , rūpassa sattarasamo bhāgo arūpassā ’’ ti eso addhānaparicchedo adhippeto .
Paṭisandhikkhaṇeti idaṃ nayadassanamattaṃ daṭṭhabbaṃ tato parampi rūpārūpānaṃ sahuppattisabbhāvato , na panetaṃ paṭisandhikkhaṇe asahuppattiabhāvaṃ sandhāya vuttanti daṭṭhabbaṃ , paṭisandhicittassa ṭhitibhaṅgakkhaṇesupi rūpuppattiṃ sayameva vakkhatīti .
Phalappattanidassanena ca rūpārūpānaṃ asamānakālataṃ nidasseti , na sahuppādaṃ tadatthaṃ anāraddhattā .
Sahuppādena pana asamānakālatā sukhadīpanā hotīti taṃdīpanatthameva sahuppādaggahaṇaṃ .
Yadi evaṃ rūpārūpānaṃ asamānaddhattā arūpaṃ ohāya rūpassa pavatti āpajjatīti etassā nivāraṇatthamāha ‘‘ tattha kiñcāpī ’’ tiādi .
Ekappamāṇāvāti nirantaraṃ pavattamānesu rūpārūpadhammesu nicchiddesu arūparahitaṃ rūpaṃ , rūparahitaṃ vā arūpaṃ natthīti katvā vuttaṃ .
Ayañca kathā pañcavokāre kammajarūpappavattiṃ nibbānapaṭibhāganirodhasamāpattirahitaṃ sandhāya katāti daṭṭhabbā .
Pade padan ti attano pade eva padaṃ nikkhipanto viya lahuṃ lahuṃ akkamitvāti attho .
Anohāyāti yāva cuti , tāva
M0.21 avijahitvā , cutikkhaṇe pana saheva nirujjhantīti .Yasmiñcaddhāne aññamaññaṃ anohāya pavatti , so ca paṭisandhicutiparicchinno ukkaṃsato etesaṃ addhāti .
Evan ti etena pubbe vuttaṃ avakaṃsato addhāpakāraṃ imañca saṅgaṇhātīti daṭṭhabbaṃ .
Ekuppādanānānirodhatoti etaṃ dvayamapi saha gahetvā rūpārūpānaṃ ‘‘ ekuppādanānānirodhato ’’ ti eko daṭṭhabbākāro vuttoti daṭṭhabbo .
Evaṃ ito paresupi .
Pacchimakammajaṃ ṭhapetvāti tassa cuticittena saha nirujjhanato nānānirodho natthīti katvā vuttanti vadanti .
Tassa pana ekuppādopi natthi heṭṭhā soḷasake pacchimassa bhaṅgakkhaṇe uppattivacanato .
Yadi pana yassa ekuppādanānānirodhā dvepi na santi , taṃ ṭhapetabbaṃ .
Sabbampi cittassa bhaṅgakkhaṇe uppannaṃ ṭhapetabbaṃ siyā , pacchimakammajassa pana uppattito parato cittesu pavattamānesu kammajarūpassa anuppattito vajjetabbaṃ gahetabbañca tadā natthīti ‘‘ pacchimakammajaṃ ṭhapetvā ’’ ti vuttanti veditabbaṃ .
Tato pubbe pana aṭṭhacattālīsakammajarūpapaveṇī atthīti tattha yaṃ cittassa uppādakkhaṇe uppannaṃ , taṃ aññassa uppādakkhaṇe nirujjhatīti ‘‘ ekuppādanānānirodhan ’’ ti gahetvā ṭhitibhaṅgakkhaṇesu uppannarūpāni vajjetvā evaṃ ekuppādanānānirodhato veditabbāti yojanā
V0.21 katāti daṭṭhabbā .Tañhi rūpaṃ arūpena , arūpañca tena ekuppādanānānirodhanti .
Tattha saṅkhalikassa viya sambandho paveṇīti katvā aṭṭhacattālīsakammajiyavacanaṃ kataṃ , aññathā ekūnapaññāsakammajiyavacanaṃ kattabbaṃ siyā .
Nānuppāda … pe … pacchimakammajena dīpetabbāti tena sudīpanattā vuttaṃ .
Etena hi nayena sakkā tato pubbepi ekassa cittassa bhaṅgakkhaṇe uppannarūpaṃ aññassapi bhaṅgakkhaṇe eva nirujjhatīti taṃ arūpena , arūpañca tena nānuppādaṃ ekanirodhanti viññātunti .
Ubhayatthāpi pana aññassa cittassa ṭhitikkhaṇe uppannaṃ rūpaṃ aññassa ṭhitikkhaṇe , tassa ṭhitikkhaṇe uppajjitvā ṭhitikkhaṇe eva nirujjhanakaṃ arūpañca na saṅgahitaṃ , taṃ ‘‘ nānuppādato nānānirodhato ’’ ti ettheva saṅgahaṃ gacchatīti veditabbaṃ .
Catusantatikarūpena hi nānuppādanānānirodhatādīpanā ettha ṭhitikkhaṇe uppannassa dassitattā adassitassa vasena nayadassanaṃ hotīti .
Samatiṃsakammajarūpesu eva ṭhitassapi gabbhe gatassa maraṇaṃ atthīti tesaṃ eva vasena pacchimakampi yojitaṃ .
Amarā nāma bhaveyyuṃ , kasmā ?
Yathā channaṃ vatthūnaṃ pavatti
M0.22 , evaṃ taduppādakakammeneva bhavaṅgādīnañca tabbatthukānaṃ pavattiyā bhavitabbanti .Na hi taṃ kāraṇaṃ atthi , yena taṃ kammajesu ekaccaṃ pavatteyya , ekaccaṃ na pavatteyyāti .
Tasmā āyuusmāviññāṇādīnaṃ jīvitasaṅkhārānaṃ anūnattā vuttaṃ ‘‘ amarā nāma bhaveyyun ’’ ti .
‘‘ Uppādakkhaṇe uppannaṃ aññassa uppādakkhaṇe nirujjhati , ṭhitikkhaṇe uppannaṃ aññassa ṭhitikkhaṇe , bhaṅgakkhaṇe uppannaṃ aññassa bhaṅgakkhaṇe nirujjhatī ’’ ti idaṃ aṭṭhakathāyaṃ āgatattā vuttanti adhippāyo .
Attano panādhippāyaṃ uppādakkhaṇe uppannaṃ nirodhakkhaṇe , ṭhitikkhaṇe uppannañca uppādakkhaṇe , bhaṅgakkhaṇe uppannaṃ ṭhitikkhaṇe nirujjhatīti dīpetiyeva .
Evañca katvā addhānaparicchede ‘‘ taṃ pana sattarasamena cittena saddhiṃ nirujjhatī ’’ ti ( vibha . aṭṭha .26 pakiṇṇakakathā ) vuttaṃ .
Imāya pāḷiyā virujjhati , kasmā ?
Catusamuṭṭhānikarūpassapi samānāyukatāya bhavitabbattāti adhippāyo .
Yathā pana etehi yojitaṃ , tathā rūpassa ekuppādanānānirodhatā nānuppādekanirodhatā ca natthiyeva .
Yā pana etehi rūpassa sattarasacittakkhaṇāyukatā vuttā , yā ca aṭṭhakathāyaṃ tatiyabhāgādhikasoḷasacittakkhaṇāyukatā , sā paṭiccasamuppādavibhaṅgaṭṭhakathāyaṃ ( vibha . aṭṭha .227) atītārammaṇāya
V0.22 cutiyā anantarā paccuppannārammaṇaṃ paṭisandhiṃ dassetuṃ ‘‘ ettāvatā ekādasa cittakkhaṇā atītā honti , tathā pañcadasa cittakkhaṇā atītā honti , athāvasesapañcacittaekacittakkhaṇāyuke tasmiṃ yevārammaṇe paṭisandhicittaṃ uppajjatī ’’ ti dassitena soḷasacittakkhaṇāyukabhāvena virujjhati .Na hi sakkā ‘‘ ṭhitikkhaṇe eva rūpaṃ āpāthamāgacchatī ’’ ti vattuṃ .
Tathā hi sati na rūpassa ekādasa vā pañcadaseva vā cittakkhaṇā atītā , atha kho atirekaekādasapañcadasacittakkhaṇā .
Tasmā yadipi pañcadvāre ṭhitippattameva rūpaṃ pasādaṃ ghaṭṭetīti yujjeyya , manodvāre pana uppādakkhaṇepi āpāthamāgacchatīti icchitabbametaṃ .
Na hi manodvāre atītādīsu kiñci āpāthaṃ nāgacchatīti .
Manodvāre ca evaṃ vuttaṃ ‘‘ ekādasa cittakkhaṇā atītā , athāvasesapañcacittakkhaṇāyuke ’’ ti ( vibha . aṭṭha .227).
Yo cettha cittassa ṭhitikkhaṇo vutto , so ca atthi natthīti vicāretabbo .
Cittayamake ( yama .2. cittayamaka .102) hi ‘‘ uppannaṃ uppajjamānanti ?
Bhaṅgakkhaṇe uppannaṃ , no
M0.23 ca uppajjamānan ’’ ti ettakameva vuttaṃ , na vuttaṃ ‘‘ ṭhitikkhaṇe bhaṅgakkhaṇe cā ’’ ti .Tathā ‘‘ nuppajjamānaṃ nuppannanti ?
Bhaṅgakkhaṇe nuppajjamānaṃ , no ca nuppannan ’’ ti ettakameva vuttaṃ , na vuttaṃ ‘‘ ṭhitikkhaṇe bhaṅgakkhaṇe cā ’’ ti .
Evaṃ ‘‘ na niruddhaṃ na nirujjhamānaṃ , na nirujjhamānaṃ na niruddhan ’’ ti etesaṃ paripuṇṇavissajjane ‘‘ uppādakkhaṇe anāgatañcā ’’ ti vatvā ‘‘ ṭhitikkhaṇe ’’ ti avacanaṃ , atikkantakālavāre ca ‘‘ bhaṅgakkhaṇe cittaṃ uppādakkhaṇaṃ vītikkantan ’’ ti vatvā ‘‘ ṭhitikkhaṇe ’’ ti avacanaṃ ṭhitikkhaṇābhāvaṃ cittassa dīpeti .
Suttesu pi hi ‘‘ ṭhitassa aññathattaṃ paññāyatī ’’ ti tasseva ( saṃ . ni .3.38; a . ni .3.47) ekassa aññathattābhāvato ‘‘ yassā aññathattaṃ paññāyati , sā santatiṭhitī ’’ ti na na sakkā vattunti , vijjamānaṃ vā khaṇadvayasamaṅgiṃ ṭhitanti .
Yo cettha cittanirodhakkhaṇe rūpuppādo vutto , so ca vicāretabbo ‘‘ yassa vā pana samudayasaccaṃ nirujjhati , tassa dukkhasaccaṃ uppajjatīti ?
Noti vuttan ’’ ti ( yama .1. saccayamaka .136).
Yo ca cittassa uppādakkhaṇe rūpanirodho vutto , so ca vicāretabbo ‘‘ yassa kusalā dhammā uppajjanti , tassa abyākatā dhammā nirujjhantīti ?
Notiādi ( yama .3. dhammayamaka .163) vuttan ’’ ti .
Na ca cittasamuṭṭhānarūpameva sandhāya paṭikkhepo katoti sakkā vattuṃ
V0.23 cittasamuṭṭhānarūpādhikārassa abhāvā , abyākatasaddassa ca cittasamuṭṭhānarūpesveva appavattito .Yadi saṅkhārayamake kāyasaṅkhārassa cittasaṅkhārena sahuppādekanirodhavacanato abyākata-saddena cittasamuṭṭhānamevettha gahitanti kāraṇaṃ vadeyya , tampi akāraṇaṃ .
Na hi tena vacanena aññarūpānaṃ cittena sahuppādasahanirodhapaṭikkhepo kato , nāpi nānuppādanānānirodhānujānanaṃ , neva cittasamuṭṭhānato aññassa abyākatabhāvanivāraṇañca kataṃ , tasmā tathā appaṭikkhittānānuññātānivāritābyākatabhāvānaṃ sahuppādasahanirodhādikānaṃ kammajādīnaṃ etena cittassa uppādakkhaṇe nirodho paṭikkhittoti na sakkā kammajādīnaṃ cittassa uppādakkhaṇe nirodhaṃ vattuṃ .
Yamakapāḷianussaraṇe ca sati uppādānantaraṃ cittassa bhijjamānatāti tasmiṃ khaṇe cittaṃ na ca rūpaṃ samuṭṭhāpeti vinassamānattā , nāpi ca aññassa rūpasamuṭṭhāpakassa sahāyabhāvaṃ gacchatīti paṭisandhicittena sahuppanno utu tadanantarassa cittassa uppādakkhaṇe rūpaṃ samuṭṭhāpeyya .
Evañca sati rūpārūpānaṃ ādimhi saha rūpasamuṭṭhāpanato pubbāparatoti idampi natthi , atilahuparivattañca
M0.24 cittanti yena sahuppajjati , taṃ cittakkhaṇe rūpaṃ uppajjamānamevāti sakkā vattuṃ .Teneva hi taṃ paṭisandhito uddhaṃ acittasamuṭṭhānānaṃ attanā saha uppajjamānānaṃ na kenaci paccayena paccayo hoti , tadanantarañca taṃ ṭhitippattanti tadanantaraṃ cittaṃ tassa pacchājātapaccayo hoti , na sahajātapaccayoti .
Yadi evaṃ ‘‘ yassa kāyasaṅkhāro uppajjati , tassa vacīsaṅkhāro nirujjhatīti ?
No ’’ ti ( yama .2. saṅkhārayamaka .128), vattabbanti ce ?
Na , cittanirodhakkhaṇe rūpuppādārambhābhāvatoti .
Nippariyāyena hi cittassa uppādakkhaṇe eva rūpaṃ uppajjamānaṃ hoti , cittakkhaṇe pana avītivatte taṃ attano rūpasamuṭṭhāpanapurejātapaccayakiccaṃ na karoti , arūpañca tassa pacchājātapaccayo na hotīti ṭhitippattivisesālābhaṃ sandhāya pariyāyena idaṃ vuttanti .
Tato paraṃ panāti etassa ‘‘ ettha pana yadetan ’’ tiādikāyapi saṅgahakathāya niṭṭhitāya purimakathāya sanniṭṭhānato ‘‘ tato paṭṭhāya kammajarūpapaveṇī na pavattatī ’’ ti etena saha sambandhoti cutito paranti attho .
Rūpaṃ pana rūpena sahātiādinā yathā aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ , tathā ekuppādekanirodhatā rūpānaṃ arūpehi , arūpānaṃ rūpehi ca natthīti katvā rūpānaṃ rūpeheva , arūpānañca arūpehi yojitā .
Sarīrassa
V0.24 rūpaṃ avayavabhūtanti attho , ghanabhūto puñjabhāvo ghanapuñjabhāvo , na tilamuggādipuñjā viya sithilasambandhanānaṃ puñjoti attho .Ekuppādāditāti yathāvutte tayo pakāre āha .
Heṭṭhāti rūpakaṇḍavaṇṇanāyaṃ .
Parinipphannāva hontīti vikārarūpādīnañca rūpakaṇḍavaṇṇanāyaṃ parinipphannatāpariyāyo vuttoti katvā vuttaṃ .
Parinipphannanipphannānaṃ ko visesoti ?
Pubbantāparantaparicchinno paccayehi nipphādito tilakkhaṇāhato sabhāvadhammo parinipphanno , nipphanno pana asabhāvadhammopi hoti nāmaggahaṇasamāpajjanādivasena nipphādiyamānoti .
Nirodhasamāpatti panāti etena sabbampi upādāpaññattiṃ tadekadesena dassetīti veditabbaṃ .
Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .