2. Gandhāravaggo
406. Gandhārajātakaṃ (7-2-1)
76.
Hitvā
T1.224V1.136M1.165 gāmasahassāni , paripuṇṇāni soḷasa ;Koṭṭhāgārāni phītāni , sannidhiṃ dāni kubbasi .
77.
Hitvā gandhāravisayaṃ , pahūtadhanadhāriyaṃ [ dhāniyaṃ ( sī . pī .), dhaññanti attho ];
Pasāsanato [ pasāsanito ( sī . syā .), pasāsanāto ( pī .)] nikkhanto , idha dāni pasāsasi .
78.
Dhammaṃ bhaṇāmi vedeha , adhammo me na ruccati ;
Dhammaṃ me bhaṇamānassa , na pāpamupalimpati .
79.
Yena kenaci vaṇṇena , paro labhati ruppanaṃ ;
Mahatthiyampi ce vācaṃ , na taṃ bhāseyya paṇḍito .
80.
Kāmaṃ ruppatu vā mā vā , bhusaṃva vikirīyatu ;
Dhammaṃ me bhaṇamānassa , na pāpamupalimpati .
81.
No ce assa sakā buddhi , vinayo vā susikkhito ;
Vane andhamahiṃsova [ andhamahisova ( sī . pī .)] careyya bahuko jano .
82.
Yasmā ca panidhekacce , āceramhi [ ācāramhi ( sī . pī .)] susikkhitā ;
Tasmā vinītavinayā , caranti susamāhitāti .
Gandhārajātakaṃ paṭhamaṃ .
407. Mahākapijātakaṃ (7-2-2)
83.
Attānaṃ
T1.225 saṅkamaṃ katvā , yo sotthiṃ samatārayi ;Kiṃ tvaṃ tesaṃ kime [ kimo ( sī . pī .), kiṃ me ( syā .)] tuyhaṃ , honti ete [ hete ( syā .), so te ( ka .)] mahākapi .
84.
Rājāhaṃ issaro tesaṃ , yūthassa parihārako ;
Tesaṃ sokaparetānaṃ , bhītānaṃ te arindama .
85.
Ullaṅghayitvā [ sa laṅghayitvā ( pī .), sulaṅghayitvā ( ka .)] attānaṃ , vissaṭṭhadhanuno sataṃ ;
Tato aparapādesu , daḷhaṃ bandhaṃ latāguṇaṃ .
86.
Chinnabbhamiva
M1.166 vātena , nuṇṇo [ nunno ( sī .)] rukkhaṃ upāgamiṃ ;Sohaṃ appabhavaṃ tattha , sākhaṃ hatthehi aggahiṃ .
87.
Taṃ
V1.137 maṃ viyāyataṃ santaṃ , sākhāya ca latāya ca ;Samanukkamantā pādehi , sotthiṃ sākhāmigā gatā .
88.
Taṃ maṃ na tapate bandho , mato [ vadho ( sī . syā . pī .)] me na tapessati ;
Sukhamāharitaṃ tesaṃ , yesaṃ rajjamakārayiṃ .
89.
Esā te upamā rāja , taṃ suṇohi arindama [ atthasandassanī katā ( pī .)];
Raññā raṭṭhassa yoggassa , balassa nigamassa ca ;
Sabbesaṃ sukhameṭṭhabbaṃ , khattiyena pajānatāti .
Mahākapijātakaṃ dutiyaṃ .
408. Kumbhakārajātakaṃ (7-2-3)
90.
Ambāhamaddaṃ
T1.226 vanamantarasmiṃ , nīlobhāsaṃ phalitaṃ [ phalinaṃ ( pī .)] saṃvirūḷhaṃ ;Tamaddasaṃ phalahetu vibhaggaṃ , taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmi .
91.
Selaṃ sumaṭṭhaṃ naravīraniṭṭhitaṃ [ naravidduniṭṭhitaṃ ( ka .)], nārī yugaṃ dhārayi appasaddaṃ ;
Dutiyañca āgamma ahosi saddo , taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmi .
92.
Dijā dijaṃ kuṇapamāharantaṃ , ekaṃ samānaṃ bahukā samecca ;
Āhārahetū paripātayiṃsu , taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmi .
93.
Usabhāhamaddaṃ yūthassa majjhe , calakkakuṃ vaṇṇabalūpapannaṃ ;
Tamaddasaṃ kāmahetu vitunnaṃ , taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmi .
94.
Karaṇḍako
M1.167 [ karaṇḍunāma ( sī . pī .)] kaliṅgānaṃ , gandhārānañca naggaji ;Nimirājā videhānaṃ , pañcālānañca dummukho ;
Ete raṭṭhāni hitvāna , pabbajiṃsu akiñcanā .
95.
Sabbepime
T1.227 devasamā samāgatā , aggī yathā pajjalito tathevime ;Ahampi eko carissāmi bhaggavi , hitvāna kāmāni yathodhikāni .
96.
Ayameva kālo na hi añño atthi , anusāsitā me na bhaveyya pacchā ;
Ahampi ekā carissāmi bhaggava , sakuṇīva muttā purisassa hatthā .
97.
Āmaṃ pakkañca jānanti , atho loṇaṃ aloṇakaṃ ;
Tamahaṃ disvāna pabbajiṃ , careva tvaṃ carāmahanti .
Kumbhakārajātakaṃ tatiyaṃ .
409. Daḷhadhammajātakaṃ (7-2-4)
98.
Ahaṃ
V1.138 ce daḷhadhammassa [ daḷhadhammāya ( pī .)], vahanti nābhirādhayiṃ ;Dharantī urasi sallaṃ , yuddhe vikkantacārinī .
99.
Nūna rājā na jānāti [ na ha nūna rājā jānāti ( sī . pī .)], mama vikkamaporisaṃ ;
Saṅgāme sukatantāni , dūtavippahitāni ca .
100.
Sā nūnāhaṃ marissāmi , abandhu aparāyinī [ aparāyiṇī ( sī .), aparāyaṇī (?)];
Tadā
T1.228 hi [ tathā hi ( pī .)] kumbhakārassa , dinnā chakaṇahārikā . 101.
Yāvatāsīsatī poso , tāvadeva pavīṇati ;
Atthāpāye jahanti naṃ , oṭṭhibyādhiṃva khattiyo .
102.
Yo pubbe katakalyāṇo , katattho nāvabujjhati ;
Atthā tassa palujjanti , ye honti abhipatthitā .
103.
Yo
M1.168 pubbe katakalyāṇo , katattho manubujjhati ;Atthā tassa pavaḍḍhanti , ye honti abhipatthitā .
104.
Taṃ vo vadāmi bhaddante [ bhaddaṃ vo ( sī . syā . pī .)], yāvantettha samāgatā ;
Sabbe kataññuno hotha , ciraṃ saggamhi ṭhassathāti .
Daḷhadhammajātakaṃ catutthaṃ .
410. Somadattajātakaṃ (7-2-5)
105.
Yo maṃ pure paccuḍḍeti [ paccudeti ( sī . syā . pī .), paccuṭṭheti ( ka .)], araññe dūramāyato ;
So na dissati mātaṅgo , somadatto kuhiṃ gato .
106.
Ayaṃ vā so mato seti , allasiṅgaṃva vacchito [ allapiṅkava chijjito ( sī . pī .), allapītaṃva vicchito ( syā .)];
Bhumyā nipatito seti , amarā vata kuñjaro .
107.
Anagāriyupetassa , vippamuttassa te sato ;
Samaṇassa na taṃ sādhu , yaṃ petamanusocasi .
108.
Saṃvāsena have sakka , manussassa migassa vā ;
Hadaye
T1.229 jāyate pemaṃ , taṃ na sakkā asocituṃ . 109.
Mataṃ marissaṃ rodanti , ye rudanti lapanti ca ;
Tasmā tvaṃ isi mā rodi , roditaṃ moghamāhu santo .
110.
Kanditena
V1.139 have brahme , mato peto samuṭṭhahe ;Sabbe saṅgamma rodāma , aññamaññassa ñātake .
111.
Ādittaṃ vata maṃ santaṃ , ghatasittaṃva pāvakaṃ ;
Vārinā viya osiñcaṃ , sabbaṃ nibbāpaye daraṃ .
112.
Abbahī vata me sallaṃ , yamāsi hadayassitaṃ ;
Yo me sokaparetassa , puttasokaṃ apānudi .
113.
Sohaṃ abbūḷhasallosmi , vītasoko anāvilo ;
Na socāmi na rodāmi , tava sutvāna vāsavāti .
Somadattajātakaṃ pañcamaṃ .
411. Susīmajātakaṃ (7-2-6)
114.
Kāḷāni
M1.169 kesāni pure ahesuṃ , jātāni sīsamhi yathāpadese ;Tānajja setāni susīma [ susima ( ka .)] disvā , dhammaṃ cara brahmacariyassa kālo .
115.
Mameva deva palitaṃ na tuyhaṃ , mameva sīsaṃ mama uttamaṅgaṃ ;
‘‘ Atthaṃ
T1.230 karissan ’’ ti musā abhāṇiṃ [ abhāsiṃ ( ka .)], ekāparādhaṃ khama rājaseṭṭha . 116.
Daharo tuvaṃ dassaniyosi rāja , paṭhamuggato hosi [ hohi ( sī .), hoti ( ka .)] yathā kaḷīro ;
Rajjañca kārehi mamañca passa , mā kālikaṃ anudhāvī janinda .
117.
Passāmi vohaṃ dahariṃ kumāriṃ , sāmaṭṭhapassaṃ sutanuṃ sumajjhaṃ ;
Kāḷappavāḷāva pavellamānā , palobhayantīva [ sā lobhayantīva ( pī .)] naresu gacchati .
118.
Tamena passāmiparena nāriṃ , āsītikaṃ nāvutikaṃ va jaccā ;
Daṇḍaṃ gahetvāna pavedhamānaṃ , gopānasībhoggasamaṃ carantiṃ .
119.
Sohaṃ tamevānuvicintayanto , eko sayāmi [ passāmi ( ka .)] sayanassa majjhe ;
‘‘ Ahampi evaṃ ’’ iti pekkhamāno , na gahe rame [ na gehe rame ( sī .), gehe na rame ( syā . ka .)] brahmacariyassa kālo .
120.
Rajjuvālambanī
M1.170 cesā , yā gehe vasato rati ;Evampi
T1.231 chetvāna vajanti dhīrā , anapekkhino kāmasukhaṃ pahāyāti .Susīmajātakaṃ chaṭṭhaṃ .
412. Koṭasimbalijātakaṃ (7-2-7)
121.
Ahaṃ dasasataṃbyāmaṃ , uragamādāya āgato ;
Tañca mañca mahākāyaṃ , dhārayaṃ nappavedhasi [ na pavedhayi ( ka .)].
122.
Athimaṃ
V1.140 khuddakaṃ pakkhiṃ , appamaṃsataraṃ mayā ;Dhārayaṃ byathasi [ byādhase ( sī .), byadhase ( pī .), byādhasi ( ka .)] bhītā [ bhīto ( sī . syā . pī .)], kamatthaṃ koṭasimbali [ koṭisimbali ( sī . pī .)].
123.
Maṃsabhakkho tuvaṃ rāja , phalabhakkho ayaṃ dijo ;
Ayaṃ nigrodhabījāni , pilakkhudumbarāni ca ;
Assatthāni ca bhakkhitvā , khandhe me ohadissati .
124.
Te rukkhā saṃvirūhanti , mama passe nivātajā ;
Te maṃ pariyonandhissanti , arukkhaṃ maṃ karissare .
125.
Santi aññepi rukkhā se , mūlino khandhino dumā ;
Iminā sakuṇajātena , bījamāharitā hatā .
126.
Ajjhārūhābhivaḍḍhanti [ ajjhārūḷhābhivaḍḍhanti ( sī . pī .)], brahantampi vanappatiṃ ;
Tasmā rāja pavedhāmi , sampassaṃnāgataṃ bhayaṃ .
127.
Saṅkeyya saṅkitabbāni , rakkheyyānāgataṃ bhayaṃ ;
Anāgatabhayā
T1.232 dhīro , ubho loke avekkhatīti .Koṭasimbalijātakaṃ sattamaṃ .
413. Dhūmakārijātakaṃ (7-2-8)
128.
Rājā apucchi vidhuraṃ , dhammakāmo yudhiṭṭhilo ;
Api brāhmaṇa jānāsi , ko eko bahu socati .
129.
Brāhmaṇo
M1.171 ajayūthena , pahūtedho [ bahūtejo ( pī . ka .), bahutendo ( syā .)] vane vasaṃ ;Dhūmaṃ akāsi vāseṭṭho , rattindivamatandito .
130.
Tassa taṃ dhūmagandhena , sarabhā makasaḍḍitā [ makasadditā ( sī . syā .), makasaṭṭitā ( pī . ka .)];
Vassāvāsaṃ upāgacchuṃ , dhūmakārissa santike .
131.
Sarabhesu manaṃ katvā , ajā so nāvabujjhatha ;
Āgacchantī vajantī vā [ āgacchanti vajanti vā ( syā . pī .), āgacchantiṃ vajantiṃ vā ( ka .)], tassa tā vinasuṃ [ vinassuṃ ( sī .)] ajā .
132.
Sarabhā sarade kāle , pahīnamakase vane ;
Pāvisuṃ giriduggāni , nadīnaṃ pabhavāni ca .
133.
Sarabhe ca gate disvā , ajā ca vibhavaṃ gatā [ aje ca vibhavaṃ gate ( ka .)];
Kiso ca vivaṇṇo cāsi , paṇḍurogī ca brāhmaṇo .
134.
Evaṃ
V1.141 yo saṃ niraṃkatvā , āgantuṃ kurute piyaṃ ;So eko bahu socati , dhūmakārīva brāhmaṇoti .
Dhūmakārijātakaṃ aṭṭhamaṃ .
414. Jāgarajātakaṃ (7-2-9)
135.
Kodha
T1.233 jāgarataṃ sutto , kodha suttesu jāgaro ;Ko mametaṃ vijānāti , ko taṃ paṭibhaṇāti me .
136.
Ahaṃ jāgarataṃ sutto , ahaṃ suttesu jāgaro ;
Ahametaṃ vijānāmi , ahaṃ paṭibhaṇāmi te .
137.
Kathaṃ jāgarataṃ sutto , kathaṃ suttesu jāgaro ;
Kathaṃ etaṃ vijānāsi , kathaṃ paṭibhaṇāsi me .
138.
Ye dhammaṃ nappajānanti , saṃyamoti damoti ca ;
Tesu suppamānesu , ahaṃ jaggāmi devate .
139.
Yesaṃ rāgo ca doso ca , avijjā ca virājitā ;
Tesu jāgaramānesu , ahaṃ suttosmi devate .
140.
Evaṃ
M1.172 jāgarataṃ sutto , evaṃ suttesu jāgaro ;Evametaṃ vijānāmi , evaṃ paṭibhaṇāmi te .
141.
Sādhu jāgarataṃ sutto , sādhu suttesu jāgaro ;
Sādhumetaṃ vijānāsi , sādhu paṭibhaṇāsi meti .
Jāgarajātakaṃ navamaṃ .
415. Kummāsapiṇḍijātakaṃ (7-2-10)
142.
Na kiratthi anomadassisu , pāricariyā buddhesu appikā [ appakā ( ka .)];
Sukkhāya
T1.234 aloṇikāya ca , passaphalaṃ kummāsapiṇḍiyā . 143.
Hatthigavassā cime bahū [ hatthigavāssā ca me bahū ( sī .), hatthī gavāssā cime bahū ( syā .), hatthī gavāssā ca me bahū ( pī .)], dhanadhaññaṃ pathavī ca kevalā ;
Nāriyo cimā accharūpamā , passaphalaṃ kummāsapiṇḍiyā .
144.
Abhikkhaṇaṃ rājakuñjara , gāthā bhāsasi kosalādhipa ;
Pucchāmi taṃ raṭṭhavaḍḍhana , bāḷhaṃ pītimano pabhāsasi .
145.
Imasmiññeva nagare , kule aññatare ahuṃ ;
Parakammakaro āsiṃ , bhatako sīlasaṃvuto .
146.
Kammāya
V1.142 nikkhamantohaṃ , caturo samaṇeddasaṃ ;Ācārasīlasampanne , sītibhūte anāsave .
147.
Tesu cittaṃ pasādetvā , nisīdetvā [ nisādetvā (?)] paṇṇasanthate ;
Adaṃ buddhāna kummāsaṃ , pasanno sehi pāṇibhi .
148.
Tassa
M1.173 kammassa kusalassa , idaṃ me edisaṃ phalaṃ ;Anubhomi idaṃ rajjaṃ , phītaṃ dharaṇimuttamaṃ .
149.
Dadaṃ bhuñja mā ca pamādo [ dada bhuñja ca mā ca pamādo ( sī . pī .)], cakkaṃ vattaya kosalādhipa ;
Mā
T1.235 rāja adhammiko ahu , dhammaṃ pālaya kosalādhipa . 150.
Sohaṃ tadeva punappunaṃ , vaṭumaṃ ācarissāmi sobhane ;
Ariyācaritaṃ sukosale , arahanto me manāpāva passituṃ .
151.
Devī viya accharūpamā , majjhe nārigaṇassa sobhasi ;
Kiṃ kammamakāsi bhaddakaṃ , kenāsi vaṇṇavatī sukosale .
152.
Ambaṭṭhakulassa khattiya , dāsyāhaṃ parapesiyā ahuṃ ;
Saññatā ca [ saññatā ( sī . pī .)] dhammajīvinī , sīlavatī ca apāpadassanā .
153.
Uddhaṭabhattaṃ ahaṃ tadā , caramānassa adāsi bhikkhuno ;
Vittā sumanā sayaṃ ahaṃ , tassa kammassa phalaṃ mamedisanti .
Kummāsapiṇḍijātakaṃ dasamaṃ .
416. Parantapajātakaṃ (7-2-11)
154.
Āgamissati
T1.236 me pāpaṃ , āgamissati me bhayaṃ ;Tadā hi calitā sākhā , manussena migena vā .
155.
Bhīruyā nūna me kāmo , avidūre vasantiyā ;
Karissati kisaṃ paṇḍuṃ , sāva sākhā parantapaṃ .
156.
Socayissati
M1.174 maṃ kantā , gāme vasamaninditā ;Karissati kisaṃ paṇḍuṃ , sāva sākhā parantapaṃ .
157.
Tayā maṃ asitāpaṅgi [ hasitāpaṅgi ( sī . syā . pī .)], sitāni [ mihitāni ( sī . syā . pī .)] bhaṇitāni ca ;
Kisaṃ paṇḍuṃ karissanti , sāva sākhā parantapaṃ .
158.
Agamā nūna so saddo , asaṃsi nūna so tava ;
Akkhātaṃ nūna taṃ tena , yo taṃ sākhamakampayi .
159.
Idaṃ
V1.143 kho taṃ samāgamma , mama bālassa cintitaṃ ;Tadā hi calitā sākhā , manussena migena vā .
160.
Tatheva tvaṃ avedesi , avañci [ avajjhi ( ka .)] pitaraṃ mama ;
Hantvā sākhāhi chādento , āgamissati me [ te ( syā . ka .)] bhayanti .
Parantapajātakaṃ ekādasamaṃ .
Gandhāravaggo dutiyo .
Tassuddānaṃ –
Varagāma
T1.237 mahākapi bhaggava ca , daḷhadhamma sakuñjara kesavaro ;Urago vidhuro puna jāgarataṃ , atha kosalādhipa parantapa cāti .
Atha vagguddānaṃ –
Atha sattanipātamhi , vaggaṃ me bhaṇato suṇa ;
Kukku ca puna gandhāro , dveva guttā mahesināti .
Sattakanipātaṃ niṭṭhitaṃ .