1. Kukkuvaggo
396. Kukkujātakaṃ (7-1-1)
1.
Diyaḍḍhakukkū
T1.211V1.129M1.155 udayena kaṇṇikā , vidatthiyo aṭṭha parikkhipanti naṃ ;Sā siṃsapā [ sasiṃsapā ( sī . pī .), sā sīsapā ( syā .), yā siṃsapā ( ka . sī . niyya )] sāramayā apheggukā , kuhiṃ ṭhitā upparito [ uparito ( sī . syā . pī .)] na dhaṃsati .
2.
Yā tiṃsati sāramayā anujjukā , parikiriya [ pakiriyā ( ka .)] gopāṇasiyo samaṃ ṭhitā [ samaṭṭhitā ( sī . syā .)];
Tāhi susaṅgahitā balasā pīḷitā [ tā saṅgahitā balasā ca pīḷitā ( sī .), tāhi susaṅgahitā balasā ca pīḷitā ( syā .), tāhi saṅgahītā balasā ca pīḷitā ( pī .)], samaṃ ṭhitā upparito na dhaṃsati .
3.
Evampi mittehi daḷhehi paṇḍito , abhejjarūpehi sucīhi mantibhi ;
Susaṅgahīto siriyā na dhaṃsati , gopāṇasī bhāravahāva kaṇṇikā .
4.
Kharattacaṃ bellaṃ yathāpi satthavā , anāmasantopi karoti tittakaṃ ;
Samāharaṃ sāduṃ karoti patthiva , asāduṃ kayirā tanubandhamuddharaṃ [ tanuvaṭṭamuddharaṃ ( sī . pī .)].
5.
Evampi
T1.212 gāmanigamesu paṇḍito , asāhasaṃ rājadhanāni saṅgharaṃ ;Dhammānuvattī paṭipajjamāno , sa phāti kayirā aviheṭhayaṃ paraṃ .
6.
Odātamūlaṃ
M1.156 sucivārisambhavaṃ , jātaṃ yathā pokkharaṇīsu ambujaṃ ;Padumaṃ yathā agginikāsiphālimaṃ , na kaddamo na rajo na vāri limpati .
7.
Evampi vohārasuciṃ asāhasaṃ , visuddhakammantamapetapāpakaṃ ;
Na limpati kammakilesa tādiso , jātaṃ yathā pokkharaṇīsu ambujanti .
Kukkujātakaṃ paṭhamaṃ .
397. Manojajātakaṃ (7-1-2)
8.
Yathā cāpo ninnamati , jiyā cāpi nikūjati ;
Haññate nūna manojo , migarājā sakhā mama .
9.
Handa dāni vanantāni , pakkamāmi yathāsukhaṃ ;
Netādisā sakhā honti , labbhā me jīvato sakhā .
10.
Na
V1.130 pāpajanasaṃsevī , accantaṃ sukhamedhati ;Manojaṃ
T1.213 passa semānaṃ , giriyassānusāsanī [ ariyassānusāsanī ( sī . syā . pī .)]. 11.
Na pāpasampavaṅkena , mātā puttena nandati ;
Manojaṃ passa semānaṃ , acchannaṃ [ sacchannaṃ ( ka .)] samhi lohite .
12.
Evamāpajjate poso , pāpiyo ca nigacchati ;
Yo ve hitānaṃ vacanaṃ , na karoti atthadassinaṃ .
13.
Evañca so hoti tato ca pāpiyo , yo uttamo adhamajanūpasevī ;
Passuttamaṃ adhamajanūpasevitaṃ [ seviṃ ( syā .)], migādhipaṃ saravaraveganiddhutaṃ .
14.
Nihīyati
M1.157 puriso nihīnasevī , na ca hāyetha kadāci tulyasevī ;Seṭṭhamupagamaṃ [ mupanamaṃ ( sī . pī . a . ni .3.26)] udeti khippaṃ , tasmāttanā uttaritaraṃ [ tasmā attano uttariṃ ( sī . pī .), tasmā attano uttaraṃ ( syā .)] bhajethāti .
Manojajātakaṃ dutiyaṃ .
398. Sutanujātakaṃ (7-1-3)
15.
Rājā te bhattaṃ pāhesi , suciṃ maṃsūpasecanaṃ ;
Maghadevasmiṃ [ makhādevasmiṃ ( sī . pī .), māghadevasmiṃ ( ka .)] adhivatthe , ehi nikkhamma bhuñjassu .
16.
Ehi māṇava orena , bhikkhamādāya sūpitaṃ ;
Tvañca
T1.214 māṇava bhikkhā ca [ bhakkhosi ( syā .), bhakkhāva ( ka .)], ubho bhakkhā bhavissatha . 17.
Appakena tuvaṃ yakkha , thullamatthaṃ jahissasi ;
Bhikkhaṃ te nāharissanti , janā maraṇasaññino .
18.
Laddhāya yakkhā [ laddhāyaṃ yakkha ( sī . syā . pī .)] tava niccabhikkhaṃ , suciṃ paṇītaṃ rasasā upetaṃ ;
Bhikkhañca te āhariyo naro idha , sudullabho hehiti bhakkhite [ khādite ( sī . syā . pī .)] mayi .
19.
Mameva [ mamesa ( sī . pī .)] sutano attho , yathā bhāsasi māṇava ;
Mayā tvaṃ samanuññāto , sotthiṃ passāhi mātaraṃ .
20.
Khaggaṃ chattañca pātiñca , gacchamādāya [ gacchevādāya ( sī . syā . pī .)] māṇava ;
Sotthiṃ passatu te mātā , tvañca passāhi mātaraṃ .
21.
Evaṃ yakkha sukhī hohi , saha sabbehi ñātibhi ;
Dhanañca me adhigataṃ , rañño ca vacanaṃ katanti .
Sutanujātakaṃ tatiyaṃ .
399. Mātuposakagijjhajātakaṃ (7-1-4)
22.
Te
V1.131M1.158 kathaṃ nu karissanti , vuddhā giridarīsayā ;Ahaṃ baddhosmi pāsena , nilīyassa vasaṃ gato .
23.
Kiṃ gijjha paridevasi , kā nu te paridevanā ;
Na
T1.215 me suto vā diṭṭho vā , bhāsanto mānusiṃ dijo . 24.
Bharāmi mātāpitaro , vuddhe giridarīsaye ;
Te kathaṃ nu karissanti , ahaṃ vasaṃ gato tava .
25.
Yaṃ nu gijjho yojanasataṃ , kuṇapāni avekkhati ;
Kasmā jālañca pāsañca , āsajjāpi na bujjhasi .
26.
Yadā parābhavo hoti , poso jīvitasaṅkhaye ;
Atha jālañca pāsañca , āsajjāpi na bujjhati .
27.
Bharassu mātāpitaro , vuddhe giridarīsaye ;
Mayā tvaṃ samanuññāto , sotthiṃ passāhi ñātake .
28.
Evaṃ luddaka nandassu , saha sabbehi ñātibhi ;
Bharissaṃ mātāpitaro , vuddhe giridarīsayeti .
Mātuposakagijjhajātakaṃ catutthaṃ .
400. Dabbhapupphajātakaṃ (7-1-5)
29.
Anutīracārī bhaddante , sahāyamanudhāva maṃ ;
Mahā me gahito [ rohito ( ka .)] maccho , so maṃ harati vegasā .
30.
Gambhīracārī bhaddante , daḷhaṃ gaṇhāhi thāmasā ;
Ahaṃ taṃ uddharissāmi , supaṇṇo uragāmiva [ uragammiva ( sī . syā . pī .)].
31.
Vivādo no samuppanno , dabbhapuppha suṇohi me ;
Samehi
T1.216 medhagaṃ [ medhakaṃ ( pī .)] samma , vivādo vūpasammataṃ . 32.
Dhammaṭṭhohaṃ pure āsiṃ , bahū aḍḍā me tīritā [ bahuaṭṭaṃ me tīritaṃ ( sī .), bahuaṭṭaṃva tīritaṃ ( syā .), bahu atthaṃ me tīritaṃ ( pī .)];
Samemi medhagaṃ samma , vivādo vūpasammataṃ .
33.
Anutīracāri
M1.159 naṅguṭṭhaṃ , sīsaṃ gambhīracārino ;Accāyaṃ [ athāyaṃ ( sī . pī .)] majjhimo khaṇḍo , dhammaṭṭhassa bhavissati .
34.
Cirampi
V1.132 bhakkho abhavissa , sace na vivademase ;Asīsakaṃ anaṅguṭṭhaṃ , siṅgālo harati rohitaṃ .
35.
Yathāpi rājā nandeyya , rajjaṃ laddhāna khattiyo ;
Evāhamajja nandāmi , disvā puṇṇamukhaṃ patiṃ .
36.
Kathaṃ nu thalajo santo , udake macchaṃ parāmasi ;
Puṭṭho me samma akkhāhi , kathaṃ adhigataṃ tayā .
37.
Vivādena kisā honti , vivādena dhanakkhayā ;
Jīnā uddā vivādena , bhuñja māyāvi rohitaṃ .
38.
Evameva manussesu , vivādo yattha jāyati ;
Dhammaṭṭhaṃ paṭidhāvanti , so hi nesaṃ vināyako ;
Dhanāpi tattha jīyanti , rājakoso pavaḍḍhatīti [ ca vaḍḍhati ( pī .)].
Dabbhapupphajātakaṃ pañcamaṃ .
401. Paṇṇakajātakaṃ (7-1-6)
39.
Paṇṇakaṃ [ dasaṇṇakaṃ ( sī . syā . pī .)] tikhiṇadhāraṃ , asiṃ sampannapāyinaṃ ;
Parisāyaṃ
T1.217 puriso gilati , kiṃ dukkarataraṃ tato ;Yadaññaṃ dukkaraṃ ṭhānaṃ , taṃ me akkhāhi pucchito .
40.
Gileyya puriso lobhā , asiṃ sampannapāyinaṃ ;
Yo ca vajjā dadāmīti , taṃ dukkarataraṃ tato ;
Sabbaññaṃ sukaraṃ ṭhānaṃ , evaṃ jānāhi maddava [ māgadha ( sī . syā . pī .)].
41.
Byākāsi āyuro pañhaṃ , atthaṃ [ attha ( pī . sī . niyya )] dhammassa kovido ;
Pukkusaṃ dāni pucchāmi , kiṃ dukkarataraṃ tato ;
Yadaññaṃ dukkaraṃ ṭhānaṃ , taṃ me akkhāhi pucchito .
42.
Na
M1.160 vācamupajīvanti , aphalaṃ giramudīritaṃ ;Yo ca datvā avākayirā , taṃ dukkarataraṃ tato ;
Sabbaññaṃ sukaraṃ ṭhānaṃ , evaṃ jānāhi maddava .
43.
Byākāsi pukkuso pañhaṃ , atthaṃ dhammassa kovido ;
Senakaṃ dāni pucchāmi , kiṃ dukkarataraṃ tato ;
Yadaññaṃ dukkaraṃ ṭhānaṃ , taṃ me akkhāhi pucchito .
44.
Dadeyya
V1.133 puriso dānaṃ , appaṃ vā yadi vā bahuṃ ;Yo ca datvā nānutappe [ tape ( sī . pī .)], taṃ dukkarataraṃ tato ;
Sabbaññaṃ sukaraṃ ṭhānaṃ , evaṃ jānāhi maddava .
45.
Byākāsi āyuro pañhaṃ , atho pukkusaporiso ;
Sabbe
T1.218 pañhe atibhoti , yathā bhāsati senakoti .Paṇṇaka [ dasaṇṇaka ( sī . syā . pī .)] jātakaṃ chaṭṭhaṃ .
402. Sattubhastajātakaṃ (7-1-7)
46.
Vibbhantacitto kupitindriyosi , nettehi te vārigaṇā savanti ;
Kiṃ te naṭṭhaṃ kiṃ pana patthayāno , idhāgamā brahme tadiṅgha [ brāhmaṇa iṅgha ( sī . syā .)] brūhi .
47.
Miyyetha bhariyā vajato mamajja , agacchato maraṇamāha yakkho ;
Etena dukkhena pavedhitosmi , akkhāhi me senaka etamatthaṃ .
48.
Bahūni ṭhānāni vicintayitvā , yamettha vakkhāmi tadeva saccaṃ ;
Maññāmi te brāhmaṇa sattubhastaṃ , ajānato kaṇhasappo paviṭṭho .
49.
Ādāya
M1.161 daṇḍaṃ parisumbha bhastaṃ , passeḷamūgaṃ uragaṃ dujivhaṃ [ dijivhaṃ ( sī . pī .)];Chindajja kaṅkhaṃ vicikicchitāni , bhujaṅgamaṃ passa pamuñca bhastaṃ .
50.
Saṃviggarūpo
T1.219 parisāya majjhe , so brāhmaṇo sattubhastaṃ pamuñci ;Atha nikkhami urago uggatejo , āsīviso sappo phaṇaṃ karitvā .
51.
Suladdhalābhā janakassa rañño , yo passatī senakaṃ sādhupaññaṃ ;
Vivaṭṭachaddo [ vivattacchaddo ( sī .), vivaṭṭacchado ( syā .), vivaṭṭacchaddā ( pī .)] nusi sabbadassī , ñāṇaṃ nu te brāhmaṇa bhiṃsarūpaṃ .
52.
Imāni me sattasatāni atthi , gaṇhāhi sabbāni dadāmi tuyhaṃ ;
Tayā hi me jīvitamajja laddhaṃ , athopi bhariyāya makāsi sotthiṃ .
53.
Na paṇḍitā vetanamādiyanti , citrāhi gāthāhi subhāsitāhi ;
Itopi te brahme dadantu vittaṃ , ādāya tvaṃ gaccha sakaṃ niketanti .
Sattubhastajātakaṃ [ senakajātakaṃ ( syā .)] sattamaṃ .
403. Aṭṭhisenakajātakaṃ (7-1-8)
54.
Yeme
T1.220 ahaṃ na jānāmi , aṭṭhisena vanibbake ;Te maṃ saṅgamma yācanti , kasmā maṃ tvaṃ na yācasi .
55.
Yācako
V1.134 appiyo hoti , yācaṃ adadamappiyo ;Tasmāhaṃ taṃ na yācāmi , mā me videssanā [ viddesanā ( sī . pī .)] ahu .
56.
Yo
M1.162 ve yācanajīvāno , kāle yācaṃ na yācati ;Parañca puññā [ puññaṃ ( syā . ka .)] dhaṃseti , attanāpi na jīvati .
57.
Yo ca [ yo ve ( ka .)] yācanajīvāno , kāle yācañhi yācati [ yācaṃpi yācati ( syā .), yācāni yācati ( pī .), yācati yācanaṃ ( sī . niyya ), yācanaṃ yācati ( ka .)];
Parañca puññaṃ labbheti , attanāpi ca jīvati .
58.
Na ve dessanti [ na ve dussanti ( syā .), na ve dissanti ( pī .), na videssanti ( ka . aṭṭha .)] sappaññā , disvā yācakamāgate ;
Brahmacāri piyo mesi , vada tvaṃ [ vara taṃ ( sī .), vara tvaṃ ( pī .)] bhaññamicchasi [ yaññamicchasi (?)].
59.
Na ve yācanti sappaññā , dhīro ca veditumarahati ;
Uddissa ariyā tiṭṭhanti , esā ariyāna yācanā .
60.
Dadāmi te brāhmaṇa rohiṇīnaṃ , gavaṃ sahassaṃ saha puṅgavena ;
Ariyo hi ariyassa kathaṃ na dajjā , sutvāna gāthā tava dhammayuttāti .
Aṭṭhisenakajātakaṃ aṭṭhamaṃ .
404. Kapijātakaṃ (7-1-9)
61.
Yattha
T1.221 verī nivasati , na vase tattha paṇḍito ;Ekarattaṃ dirattaṃ vā , dukkhaṃ vasati verisu .
62.
Diso ve lahucittassa , posassānuvidhīyato ;
Ekassa kapino hetu , yūthassa anayo kato .
63.
Bālova [ ca ( sī . syā . pī .)] paṇḍitamānī , yūthassa parihārako ;
Sacittassa vasaṃ gantvā , sayethāyaṃ [ passethāyaṃ ( ka .)] yathā kapi .
64.
Na sādhu balavā bālo , yūthassa parihārako ;
Ahito bhavati ñātīnaṃ , sakuṇānaṃva cetako [ ceṭako ( ka .)].
65.
Dhīrova
M1.163 balavā sādhu , yūthassa parihārako ;Hito bhavati ñātīnaṃ , tidasānaṃva vāsavo .
66.
Yo ca sīlañca paññañca , sutañcattani passati ;
Ubhinnamatthaṃ carati , attano ca parassa ca .
67.
Tasmā tuleyya mattānaṃ , sīlapaññāsutāmiva [ sīlaṃ paññaṃ sutaṃpiva ( syā .)];
Gaṇaṃ vā parihare dhīro , eko vāpi paribbajeti .
Kapijātakaṃ navamaṃ .
405. Bakajātakaṃ (7-1-10)
68.
Dvāsattati
V1.135 gotama [ bho gotama ( ka .)] puññakammā , vasavattinoT1.222 jātijaraṃ atītā ;Ayamantimā vedagū brahmapatti [ brahmupapatti ( syā . ka .)], asmābhijappanti janā [ pajā ( ka .)] anekā .
69.
Appañhi etaṃ [ appañca hetaṃ ( syā .), appaṃsi etaṃ ( ka .)] na hi dīghamāyu , yaṃ tvaṃ baka maññasi dīghamāyuṃ ;
Sataṃ sahassāni [ sahassānaṃ ( sī . pī . saṃ . ni .1.175), sahassāna ( syā . kaṃ .)] nirabbudānaṃ , āyuṃ pajānāmi tavāha brahme .
70.
Anantadassī bhagavāhamasmi , jātijjaraṃ sokamupātivatto ;
Kiṃ me purāṇaṃ vatasīlavattaṃ [ sīlavantaṃ ( pī . ka .)], ācikkha me taṃ yamahaṃ vijaññaṃ .
71.
Yaṃ tvaṃ apāyesi bahū manusse , pipāsite ghammani samparete ;
Taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ , suttappabuddhova anussarāmi .
72.
Yaṃ
M1.164 eṇikūlasmi janaṃ gahītaṃ , amocayī gayhaka niyyamānaṃ ;Taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ , suttappabuddhova anussarāmi .
73.
Gaṅgāya sotasmiṃ gahītanāvaṃ , luddena
T1.223 nāgena manussakappā ;Amocayi tvaṃ balasā pasayha , taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ ;
Suttappabuddhova anussarāmi .
74.
Kappo ca te baddhacaro [ patthacaro ( syā .), paṭṭhacaro ( ka .)] ahosi , sambuddhimantaṃ [ sambuddhivantaṃ ( syā . pī .), sambuddhavantaṃ ( ka .)] vatinaṃ [ vatitaṃ ( syā .), vatidaṃ ( ka .)] amaññaṃ ;
Taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ , suttappabuddhova anussarāmi .
75.
Addhā pajānāsi mametamāyuṃ , aññampi jānāsi tathā hi buddho ;
Tathā hi tāyaṃ [ tyāyaṃ ( saṃ . ni .1.175)] jalitānubhāvo , obhāsayaṃ tiṭṭhati brahmalokanti .
Bakajātakaṃ dasamaṃ .
Kukkuvaggo paṭhamo .
Tassuddānaṃ –
Varakaṇṇika cāpavaro sutano , atha gijjha sarohitamacchavaro ;
Puna paṇṇaka [ dasaṇṇaka ( sī . syā . pī .)] senaka yācanako , atha veri sabrahmabakena dasāti .