1. Maṇikuṇḍalavaggo
351. Maṇikuṇḍalajātakaṃ (5-1-1)
1.
Jīno
T1.164V1.102M1.120 rathassaṃ maṇikuṇḍale ca , putte ca dāre ca tatheva jīno ;Sabbesu bhogesu asesakesu [ asesitesu ( sī . pī .), asesikesu ( ka .)], kasmā na santappasi sokakāle .
2.
Pubbeva maccaṃ vijahanti bhogā , macco vā te [ ca ne ( pī .), dhane ( ka .)] pubbataraṃ jahāti ;
Asassatā bhogino kāmakāmi , tasmā na socāmahaṃ sokakāle .
3.
Udeti āpūrati veti [ pūreti khīyati ( syā .)] cando , atthaṃ tapetvāna [ andhaṃ tapetvāna ( ka .), atthaṅgametvāna ( syā .), ettha ‘‘ tapetvāna atthaṃ paletī ’’ ti sambandho ] paleti sūriyo ;
Viditā [ vijitā ( syā .)] mayā sattuka lokadhammā , tasmā na socāmahaṃ sokakāle .
4.
Alaso gihī kāmabhogī na sādhu , asaññato
T1.165 pabbajito na sādhu ;Rājā na sādhu anisammakārī , yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu .
5.
Nisamma khattiyo kayirā , nānisamma disampati ;
Nisammakārino rāja [ rañño ( sī . syā .)], yaso kitti ca vaḍḍhatīti .
Maṇikuṇḍalajātakaṃ paṭhamaṃ .
352. Sujātajātakaṃ (5-1-2)
6.
Kiṃ
M1.121 nu santaramānova , lāyitvā haritaṃ tiṇaṃ ;Khāda khādāti lapasi , gatasattaṃ jaraggavaṃ .
7.
Na hi annena pānena , mato goṇo samuṭṭhahe ;
Tvañca tucchaṃ vilapasi , yathā taṃ dummatī tathā .
8.
Tatheva tiṭṭhati sīsaṃ , hatthapādā ca vāladhi ;
Sotā tatheva tiṭṭhanti [ so tāta tatheva tiṭṭhati ( ka .)], maññe goṇo samuṭṭhahe .
9.
Nevayyakassa sīsañca [ sīsaṃ vā ( sī . syā . pī .)], hatthapādā ca dissare ;
Rudaṃ mattikathūpasmiṃ , nanu tvaññeva dummati .
10.
Ādittaṃ
V1.103 vata maṃ santaṃ , ghatasittaṃva pāvakaṃ ;Vārinā viya osiñcaṃ [ osiñci ( ka .)], sabbaṃ nibbāpaye daraṃ .
11.
Abbahī [ abbūḷhaṃ ( sī . syā .), abbhūḷhaṃ ( ka .)] vata me sallaṃ , yamāsi hadayassitaṃ [ sokaṃ hadayanissitaṃ ( sī . syā .)];
Yo
T1.166 me sokaparetassa , pitu sokaṃ apānudi . 12.
Sohaṃ abbūḷhasallosmi , vītasoko anāvilo ;
Na socāmi na rodāmi , tava sutvāna māṇava .
13.
Evaṃ karonti sappaññā , ye honti anukampakā ;
Vinivattenti sokamhā , sujāto pitaraṃ yathāti .
Sujātajātakaṃ dutiyaṃ .
353. Venasākhajātakaṃ (5-1-3)
14.
Nayidaṃ niccaṃ bhavitabbaṃ brahmadatta , khemaṃ subhikkhaṃ sukhatā ca kāye ;
Atthaccaye mā ahu sampamūḷho , bhinnaplavo sāgarasseva majjhe .
15.
Yāni
M1.122 karoti puriso , tāni attani passati ;Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ , pāpakārī ca pāpakaṃ ;
Yādisaṃ vapate bījaṃ , tādisaṃ harate phalaṃ .
16.
Idaṃ tadācariyavaco , pārāsariyo yadabravi ;
Mā su [ mā ssu ( sī . syā . pī .)] tvaṃ akari pāpaṃ , yaṃ tvaṃ pacchā kataṃ tape .
17.
Ayameva so piṅgiya [ so piṅgiyo ( syā .), sopi bhiyyo ( ka .)] venasākho ,[ dhonasākho ( ka . sī . pī .)] yamhi
T1.167 ghātayiṃ khattiyānaṃ sahassaṃ ;Alaṅkate candanasārānulitte , tameva dukkhaṃ paccāgataṃ mamaṃ .
18.
Sāmā ca [ sāmāpi ( sī . syā .)] kho candanalittagattā [ gattī ( ka . sī . syā . pī .)], laṭṭhīva sobhañjanakassa uggatā ;
Adisvā [ adisvāva ( sī .)] kālaṃ karissāmi ubbariṃ , taṃ me ito dukkhataraṃ bhavissatīti .
Venasākhajātakaṃ [ dhonasākhajātakaṃ ( ka . sī . pī .)] tatiyaṃ .
354. Uragajātakaṃ (5-1-4)
19.
Uragova tacaṃ jiṇṇaṃ , hitvā gacchati saṃ tanuṃ ;
Evaṃ sarīre nibbhoge , pete kālaṅkate sati .
20.
Ḍayhamāno na jānāti , ñātīnaṃ paridevitaṃ ;
Tasmā etaṃ na socāmi , gato so tassa yā gati .
21.
Anavhito
V1.104 tato āgā , ananuññāto [ nānuññāto ( ka .)] ito gato ;Yathāgato tathā gato , tattha kā paridevanā .
22.
Ḍayhamāno na jānāti , ñātīnaṃ paridevitaṃ ;
Tasmā etaṃ na socāmi , gato so tassa yā gati .
23.
Sace rode kisā [ kisī ( pī .)] assaṃ , tassā me kiṃ phalaṃ siyā ;
Ñātimittasuhajjānaṃ
T1.168 , bhiyyo no aratī siyā . 24.
Ḍayhamāno
M1.123 na jānāti , ñātīnaṃ paridevitaṃ ;Tasmā etaṃ na socāmi , gato so tassa yā gati .
25.
Yathāpi dārako candaṃ , gacchantamanurodati ;
Evaṃ sampadamevetaṃ , yo petamanusocati .
26.
Ḍayhamāno na jānāti , ñātīnaṃ paridevitaṃ ;
Tasmā etaṃ na socāmi , gato so tassa yā gati .
27.
Yathāpi udakakumbho , bhinno appaṭisandhiyo ;
Evaṃ sampadamevetaṃ , yo petamanusocati .
28.
Ḍayhamāno na jānāti , ñātīnaṃ paridevitaṃ ;
Tasmā etaṃ na socāmi , gato so tassa yā gatīti .
Uragajātakaṃ catutthaṃ .
355. Ghaṭajātakaṃ (5-1-5)
29.
Aññe socanti rodanti , aññe assumukhā janā ;
Pasannamukhavaṇṇosi , kasmā ghaṭa [ ghata ( sī . pī .)] na socasi .
30.
Nābbhatītaharo soko , nānāgatasukhāvaho ;
Tasmā dhaṅka [ vaṃka ( pī .)] na socāmi , natthi soke dutīyatā [ soko dutīyakā ( ka .)].
31.
Socaṃ paṇḍu kiso hoti , bhattañcassa na ruccati ;
Amittā sumanā honti , sallaviddhassa ruppato .
32.
Gāme
T1.169 vā yadi vāraññe , ninne vā yadi vā thale ;Ṭhitaṃ maṃ nāgamissati , evaṃ diṭṭhapado ahaṃ .
33.
Yassattā nālamekova , sabbakāmarasāharo ;
Sabbāpi pathavī tassa , na sukhaṃ āvahissatīti .
Ghaṭajātakaṃ pañcamaṃ .
356. Koraṇḍiyajātakaṃ (5-1-6)
34.
Eko
V1.105M1.124 araññe girikandarāyaṃ , paggayha paggayha silaṃ pavecchasi [ pavejjhasi ( syā . sī . aṭṭha .)];Punappunaṃ santaramānarūpo , koraṇḍiya [ kāraṇḍiya ( sī . syā . pī .)] ko nu tava yidhattho .
35.
Ahañhimaṃ sāgara sevitantaṃ , samaṃ karissāmi yathāpi pāṇi ;
Vikiriya sānūni ca pabbatāni ca , tasmā silaṃ dariyā pakkhipāmi .
36.
Nayimaṃ mahiṃ arahati pāṇikappaṃ , samaṃ manusso karaṇāya meko ;
Maññāmimaññeva dariṃ jigīsaṃ [ jigiṃsaṃ ( sī . syā . pī .)], koraṇḍiya
T1.170 hāhasi [ hāyasi ( syā . ka .)] jīvalokaṃ . 37.
Sace ahaṃ [ ayaṃ ( sī . syā . pī .)] bhūtadharaṃ na sakkā [ sakko ( syā . ka .)], samaṃ manusso karaṇāya meko ;
Evameva tvaṃ brahme ime manusse , nānādiṭṭhike nānayissasi te [ ne ( ka .)].
38.
Saṅkhittarūpena bhavaṃ mamatthaṃ , akkhāsi koraṇḍiya evametaṃ ;
Yathā na sakkā pathavī samāyaṃ , kattuṃ manussena tathā manussāti .
Koraṇḍiyajātakaṃ chaṭṭhaṃ .
357. Laṭukikajātakaṃ (5-1-7)
39.
Vandāmi taṃ kuñjara saṭṭhihāyanaṃ , āraññakaṃ yūthapatiṃ yasassiṃ ;
Pakkhehi taṃ pañjalikaṃ karomi , mā me vadhī puttake dubbalāya .
40.
Vandāmi
M1.125 taṃ kuñjara ekacāriṃ , āraññakaṃ pabbatasānugocaraṃ ;Pakkhehi taṃ pañjalikaṃ karomi , mā
T1.171 me vadhī puttake dubbalāya ; 41.
Vamissāmi te laṭukike puttakāni , kiṃ me tuvaṃ kāhasi dubbalāsi ;
Sataṃ sahassānipi tādisīnaṃ , vāmena pādena papothayeyyaṃ .
42.
Na heva sabbattha balena kiccaṃ , balañhi bālassa vadhāya hoti ;
Karissāmi te nāgarājā anatthaṃ , yo me vadhī puttake dubbalāya .
43.
Kākañca passa laṭukikaṃ , maṇḍūkaṃ nīlamakkhikaṃ ;
Ete nāgaṃ aghātesuṃ , passa verassa verinaṃ ;
Tasmā hi veraṃ na kayirātha , appiyenapi kenacīti .
Laṭukikajātakaṃ sattamaṃ .
358. Cūḷadhammapālajātakaṃ (5-1-8)
44.
Ahameva
V1.106 dūsiyā bhūnahatā , rañño mahāpatāpassa ;Etaṃ muñcatu dhammapālaṃ , hatthe me deva chedehi .
45.
Ahameva dūsiyā bhūnahatā , rañño mahāpatāpassa ;
Etaṃ muñcatu dhammapālaṃ , pāde me deva chedehi .
46.
Ahameva dūsiyā bhūnahatā , rañño mahāpatāpassa ;
Etaṃ
T1.172 muñcatu dhammapālaṃ , sīsaṃ me deva chedehi . 47.
Na hi [ naha ( sī . syā . pī .) ettha ha-kāro khede ] nūnimassa rañño , mittāmaccā ca vijjare suhadā ;
Ye na vadanti rājānaṃ , mā ghātayi orasaṃ puttaṃ .
48.
Na hi [ naha ( sī . syā . pī .) ettha ha-kāro khede ] nūnimassa rañño , ñātī mittā ca vijjare suhadā ;
Ye na vadanti rājānaṃ , mā ghātayi atrajaṃ puttaṃ .
49.
Candanasārānulittā
M1.126 , bāhā chijjanti dhammapālassa ;Dāyādassa pathabyā , pāṇā me deva rujjhantīti .
Cūḷadhammapālajātakaṃ aṭṭhamaṃ .
359. Suvaṇṇamigajātakaṃ (5-1-9)
50.
Vikkama re haripāda [ mahāmiga ( sī . syā . pī .)], vikkama re mahāmiga [ harīpada ( sī . syā . pī .)];
Chinda vārattikaṃ pāsaṃ , nāhaṃ ekā vane rame .
51.
Vikkamāmi na pāremi , bhūmiṃ sumbhāmi vegasā ;
Daḷho vārattiko pāso , pādaṃ me parikantati .
52.
Attharassu palāsāni , asiṃ nibbāha luddaka ;
Paṭhamaṃ maṃ vadhitvāna , hana pacchā mahāmigaṃ .
53.
Na me sutaṃ vā diṭṭhaṃ vā , bhāsantiṃ mānusiṃ migiṃ [ na me sutā vā diṭṭhā vā , bhāsantī mānusiṃ migī ( ṭīkā )];
Tvañca bhadde sukhī hohi , eso cāpi mahāmigo .
54.
Evaṃ luddaka nandassu , saha sabbehi ñātibhi ;
Yathāhamajja
T1.173 nandāmi , muttaṃ disvā mahāmiganti .Suvaṇṇamigajātakaṃ navamaṃ .
360. Suyonandījātakaṃ (5-1-10)
55.
Vāti
V1.107 gandho timirānaṃ , kusamuddo ca [ va ( syā . pī .)] ghosavā ;Dūre ito suyonandī [ ito hi susandī ( sī . syā .), itopi sussondī ( pī .)], tambakāmā tudanti maṃ .
56.
Kathaṃ samuddamatari , kathaṃ addakkhi sedumaṃ [ serumaṃ ( sī . syā . pī .)];
Kathaṃ tassā ca tuyhañca , ahu sagga [ agga ( sī . syā .)] samāgamo .
57.
Kurukacchā [ bharukacchā ( sī . syā . pī .)] payātānaṃ , vāṇijānaṃ dhanesinaṃ ;
Makarehi abhidā [ makarehibbhidā ( sī .), makarehi ’ bhidā ( syā .), makarehi bhinnā ( pī .)] nāvā , phalakenāhamaplaviṃ .
58.
Sā
M1.127 maṃ saṇhena mudunā , niccaṃ candanagandhinī ;Aṅgena [ aṅkena ( pī . ka .)] uddharī bhaddā , mātā puttaṃva orasaṃ .
59.
Sā maṃ annena pānena , vatthena sayanena ca ;
Attanāpi ca mandakkhī , evaṃ tamba vijānāhīti .
Suyonandījātakaṃ dasamaṃ .
Maṇikuṇḍalavaggo paṭhamo .
Tassuddānaṃ –
Atha jinavaro haritaṃ tiṇako , atha
T1.174 bhinnaplavo uragova ghaṭo ;Dariyā puna kuñjara bhūnahatā , migamuttamasaggavarena dasāti .