Issues
Select Version
Vibhaṅgapāḷi
Vibhaṅgapāḷi

13. Appamaññāvibhaṅgo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

13. Appamaññāvibhaṅgo

1. Suttantabhājanīyaṃ

642. CatassoM0.284P0.272V0.307 appamaññāyo – idha bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati , tathā dutiyaṃ , tathā tatiyaṃ , tathā catutthaṃ [ catutthiṃ ( sī .)].
Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena [ abyāpajjhena ( sī . syā .)] pharitvā viharati .
Karuṇāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati , tathā dutiyaṃ , tathā tatiyaṃ , tathā catutthaṃ .
Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ karuṇāsahagatena cetasā vipulenaT0.370 mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati .
Muditāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati , tathā dutiyaṃ , tathā tatiyaṃ , tathā catutthaṃ .
Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ muditāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati .
Upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati , tathā dutiyaṃ , tathā tatiyaṃ , tathā catutthaṃ .
Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati .

1. Mettā

643. Kathañca bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati ?
Seyyathāpi nāma ekaṃ puggalaṃ piyaṃ manāpaṃ disvā mettāyeyya , evameva sabbe satte mettāya pharati .
TatthaV0.308 katamā mettā ?
Yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ mettā ’’.
Tattha katamaṃ cittaṃ ?
Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ hadayaṃ paṇḍaraṃ mano manāyatanaṃ manindriyaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho tajjāmanoviññāṇadhātuP0.273 – idaṃM0.285 vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.
Idaṃ cittaṃ imāya mettāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ .
Tena vuccati ‘‘ mettāsahagatena cetasā ’’ ti .
644.‘‘ Ekaṃ disan ’’ ti puratthimaṃ vā disaṃ pacchimaṃ vā disaṃ uttaraṃ vā disaṃ dakkhiṇaṃ vā disaṃ uddhaṃ vā adho vā tiriyaṃ vā vidisaṃ vā .
645.‘‘ Pharitvā ’’ tiT0.371 pharitvā adhimuccitvā .
646.‘‘ Viharatī ’’ ti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati .
Tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
647.‘‘ Tathā dutiyan ’’ ti yatheva ekaṃ disaṃ tathā dutiyaṃ disaṃ tathā tatiyaṃ disaṃ tathā catutthaṃ disaṃ tathā uddhaṃ tathā adho tathā tiriyaṃ tathā vidisaṃ .
648.‘‘ Sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokan ’’ ti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ .
Pariyādāyavacanametaṃ –
‘‘ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokan ’’ ti .
649.‘‘ Mettāsahagatena cetasā ’’ ti tattha katamā mettā ?
Yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ mettā ’’.
Tattha katamaṃ cittaṃ ?
Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ … pe … tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.
Idaṃ cittaṃ imāya mettāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ .
Tena vuccati ‘‘ mettāsahagatena cetasā ’’ ti .
650.‘‘ Vipulenā ’’ tiV0.309 yaṃ vipulaṃ taṃ mahaggataṃ , yaṃ mahaggataṃ taṃ appamāṇaṃ , yaṃ appamāṇaṃ so avero , yo avero so abyāpajjo [ abyāpajjho ( sī . syā .)].
651.‘‘ Pharitvā ’’ ti pharitvā adhimuccitvā .
652.‘‘ Viharatī ’’ ti … pe … tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .

2. Karuṇā

653. KathañcaM0.286 bhikkhu karuṇāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati ?
Seyyathāpi nāma ekaṃ puggalaṃ duggataṃ durūpetaṃ disvā karuṇāyeyya , evameva sabbe satte karuṇāya pharati .
Tattha katamā karuṇā ?
Yā sattesu karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ karuṇā ’’.
Tattha katamaṃT0.372 cittaṃ ?
YaṃP0.274 cittaṃ mano mānasaṃ … pe … tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.
Idaṃ cittaṃ imāya karuṇāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ .
Tena vuccati ‘‘ karuṇāsahagatena cetasā ’’ ti .
654.‘‘ Ekaṃ disan ’’ ti puratthimaṃ vā disaṃ pacchimaṃ vā disaṃ uttaraṃ vā disaṃ dakkhiṇaṃ vā disaṃ uddhaṃ vā adho vā tiriyaṃ vā vidisaṃ vā .
655.‘‘ Pharitvā ’’ ti pharitvā adhimuccitvā .
656.‘‘ Viharatī ’’ ti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati .
Tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
657.‘‘ TathāV0.310 dutiyan ’’ ti yatheva ekaṃ disaṃ tathā dutiyaṃ disaṃ tathā tatiyaṃ disaṃ tathā catutthaṃ disaṃ tathā uddhaṃ tathā adho tathā tiriyaṃ tathā vidisaṃ .
658.‘‘ Sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokan ’’ ti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ .
Pariyādāyavacanametaṃ –
‘‘ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokan ’’ ti .
659.‘‘ Karuṇāsahagatena cetasā ’’ ti tattha katamā karuṇā ?
Yā sattesu karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ karuṇā ’’.
Tattha katamaṃ cittaṃ ?
Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ … pe … tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.
Idaṃ cittaṃ imāya karuṇāya sahagataṃ hoti sahajātaṃM0.287 saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ .
Tena vuccati ‘‘ karuṇāsahagatena cetasā ’’ ti .
660.‘‘ Vipulenā ’’ ti yaṃ vipulaṃ taṃ mahaggataṃ , yaṃ mahaggataṃ taṃ appamāṇaṃ , yaṃ appamāṇaṃ so avero , yo avero so abyāpajjo .
661.‘‘ Pharitvā ’’ ti pharitvā adhimuccitvā .
662.‘‘ Viharatī ’’ ti … pe … tena vuccatiT0.373 ‘‘ viharatī ’’ ti .

3. Muditā

663. Kathañca bhikkhu muditāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati ?
Seyyathāpi nāma ekaṃ puggalaṃ piyaṃ manāpaṃ disvā mudito assa , evameva sabbe satte muditāya pharati .
Tattha katamā muditā ?
Yā sattesu muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ muditā ’’.
TatthaP0.275V0.311 katamaṃ cittaṃ ?
Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ … pe … tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.
Idaṃ cittaṃ imāya muditāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ .
Tena vuccati ‘‘ muditāsahagatena cetasā ’’ ti .
664.‘‘ Ekaṃ disan ’’ ti puratthimaṃ vā disaṃ pacchimaṃ vā disaṃ uttaraṃ vā disaṃ dakkhiṇaṃ vā disaṃ uddhaṃ vā adho vā tiriyaṃ vā vidisaṃ vā .
665.‘‘ Pharitvā ’’ ti pharitvā adhimuccitvā .
666.‘‘ Viharatī ’’ ti … pe … tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
667.‘‘ Tathā dutiyan ’’ ti yatheva ekaṃ disaṃ tathā dutiyaṃ disaṃ tathā tatiyaṃ disaṃ tathā catutthaṃ disaṃ tathā uddhaṃ tathā adho tathā tiriyaṃ tathā vidisaṃ .
668.‘‘ SabbadhiM0.288 sabbattatāya sabbāvantaṃ lokan ’’ ti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ .
Pariyādāyavacanametaṃ –
‘‘ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokan ’’ ti .
669.‘‘ Muditāsahagatena cetasā ’’ ti tattha katamā muditā ?
Yā sattesu muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ muditā ’’.
Tattha katamaṃ cittaṃ ?
Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ … pe … tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃT0.374 vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.
Idaṃ cittaṃ imāya muditāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ .
Tena vuccati ‘‘ muditāsahagatena cetasā ’’ ti .
670.‘‘ Vipulenā ’’ ti yaṃ vipulaṃ taṃ mahaggataṃ , yaṃ mahaggataṃ taṃ appamāṇaṃ , yaṃ appamāṇaṃ so avero , yo avero so abyāpajjo .
671.‘‘ Pharitvā ’’ ti pharitvā adhimuccitvā .
672.‘‘ Viharatī ’’ tiV0.312 … pe … tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .

4. Upekkhā

673. Kathañca bhikkhu upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati ?
Seyyathāpi nāma ekaṃ puggalaṃ neva manāpaṃ na amanāpaṃ disvā upekkhako assa , evameva sabbe satte upekkhāya pharati .
Tattha katamā upekkhā ?
YāP0.276 sattesu upekkhā upekkhāyanā upekkhāyitattaṃ upekkhācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ upekkhā ’’.
Tattha katamaṃ cittaṃ ?
Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ … pe … tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.
Idaṃ cittaṃ imāya upekkhāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ .
Tena vuccati ‘‘ upekkhāsahagatena cetasā ’’ ti .
674.‘‘ Ekaṃ disan ’’ ti puratthimaṃ vā disaṃ pacchimaṃ vā disaṃ uttaraṃ vā disaṃ dakkhiṇaṃ vā disaṃ uddhaṃ vā adho vā tiriyaṃ vā vidisaṃ vā .
675.‘‘ Pharitvā ’’ tiM0.289 pharitvā adhimuccitvā .
676.‘‘ Viharatī ’’ ti … pe … tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
677.‘‘ Tathā dutiyan ’’ ti yatheva ekaṃ disaṃ tathā dutiyaṃ disaṃ tathā tatiyaṃ disaṃ tathā catutthaṃ disaṃ tathā uddhaṃ tathā adho tathā tiriyaṃ tathā vidisaṃ .
678.‘‘ Sabbadhi sabbattatāyaT0.375 sabbāvantaṃ lokan ’’ ti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ .
Pariyādāyavacanametaṃ –
‘‘ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokan ’’ ti .
679.‘‘ UpekkhāsahagatenaV0.313 cetasā ’’ ti , tattha katamā upekkhā ?
Yā sattesu upekkhā upekkhāyanā upekkhāyitattaṃ upekkhācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ upekkhā ’’.
Tattha katamaṃ cittaṃ ?
Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ … pe … tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.
Idaṃ cittaṃ imāya upekkhāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ .
Tena vuccati ‘‘ upekkhāsahagatena cetasā ’’ ti .
680.‘‘ Vipulenā ’’ ti yaṃ vipulaṃ taṃ mahaggataṃ , yaṃ mahaggataṃ taṃ appamāṇaṃ , yaṃ appamāṇaṃ so avero , yo avero so abyāpajjo .
681.‘‘ Pharitvā ’’ ti pharitvā adhimuccitvā .
682.‘‘ Viharatī ’’ ti … pe … tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
Suttantabhājanīyaṃ .

2. Abhidhammabhājanīyaṃ

683. Catasso appamaññāyo – mettā , karuṇā , muditā , upekkhā .
684. Tattha katamā mettā ?
IdhaP0.277 bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃM0.290 , yā tasmiṃ samaye metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ mettā ’’.
Avasesā dhammā mettāya sampayuttā .
Tattha katamā mettā ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vitakkavicārānaṃV0.314 vūpasamā … pe … dutiyaṃT0.376 jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ mettā ’’.
Avasesā dhammā mettāya sampayuttā .
Tattha katamā mettā ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti pītiyā ca virāgā … pe … tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ mettā ’’.
Avasesā dhammā mettāya sampayuttā .
685. Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ mettā ’’.
Avasesā dhammā mettāya sampayuttā .
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi avitakkaṃ vicāramattaṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ mettā ’’.
Avasesā dhammā mettāya sampayuttā .
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ mettā ’’.
Avasesā dhammā mettāya sampayuttā .
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti pītiyāT0.377 ca virāgā … pe … catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ , yā tasmiṃ samayeM0.291 metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ mettā ’’.
Avasesā dhammā mettāya sampayuttā .
686. TatthaP0.278V0.315 katamā karuṇā ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati karuṇāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ karuṇā ’’.
Avasesā dhammā karuṇāya sampayuttā .
Tattha katamā karuṇā ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti pītiyā ca virāgā … pe … dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati karuṇāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ karuṇā ’’.
Avasesā dhammā karuṇāya sampayuttā .
Tattha katamā karuṇā ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti pītiyā ca virāgā … pe … tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati karuṇāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ karuṇā ’’.
Avasesā dhammā karuṇāya sampayuttā .
687. Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati karuṇāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimuttiT0.378 – ayaṃ vuccati ‘‘ karuṇā ’’.
Avasesā dhammā karuṇāya sampayuttā .
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi avitakkaṃ vicāramattaṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati karuṇāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ karuṇā ’’.
Avasesā dhammā karuṇāya sampayuttā .
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati karuṇāsahagataṃ , yā tasmiṃM0.292 samaye karuṇāV0.316 karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ karuṇā ’’.
Avasesā dhammā karuṇāya sampayuttā .
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti pītiyā ca virāgā … pe … catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati karuṇāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye karuṇāP0.279 karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ karuṇā ’’.
Avasesā dhammā karuṇāya sampayuttā .
688. Tattha katamā muditā ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati muditāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ muditā ’’.
Avasesā dhammā muditāya sampayuttā .
Tattha katamā muditā ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … dutiyaṃT0.379 jhānaṃ upasampajja viharati muditāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye muditā muditāyatanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ muditā ’’.
Avasesā dhammā muditāya sampayuttā .
Tattha katamā muditā ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti pītiyā ca virāgā … pe … tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati muditāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ muditā ’’.
Avasesā dhammā muditāya sampayuttā .
689. Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati muditāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ muditā ’’.
Avasesā dhammā muditāya sampayuttā .
IdhaV0.317 bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi avitakkaṃ vicāramattaṃ vivekajaṃ pītisukhaṃM0.293 dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati muditāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ muditā ’’.
Avasesā dhammā muditāya sampayuttā .
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati muditāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ muditā ’’.
Avasesā dhammā muditāya sampayuttā .
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti pītiyāT0.380 ca virāgā … pe … catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati muditāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ muditā ’’.
Avasesā dhammā muditāya sampayuttā .
690. Tattha katamā upekkhā ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti sukhassa ca pahānā … pe … catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati upekkhāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye upekkhā upekkhāyanā upekkhāyitattaṃ upekkhācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ upekkhā ’’.
Avasesā dhammā upekkhāya sampayuttā .
691. Catasso appamaññāyo – mettā , karuṇā , muditā , upekkhā .
692. Tattha katamā mettā ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ , tasmiṃ samaye phasso hoti … pe … avikkhepo hoti .
Ime dhammā kusalā .
Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ mettā ’’.
Avasesā dhammā mettāya sampayuttā .
TatthaV0.318 katamā mettā ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … dutiyaṃ jhānaṃP0.280 upasampajja viharati mettāsahagataṃT0.381 , tasmiṃ samaye phasso hoti … pe … avikkhepo hoti .
Ime dhammā kusalā .
Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattāM0.294 upacitattā vipākaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … dutiyaṃ jhānaṃ … pe … tatiyaṃ jhānaṃ … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ … pe … dutiyaṃ jhānaṃ … pe … tatiyaṃ jhānaṃ … pe … catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ mettā ’’.
Avasesā dhammā mettāya sampayuttā .
693. Tattha katamā karuṇā ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati karuṇāsahagataṃ , tasmiṃ samaye phasso hoti … pe … avikkhepo hoti .
Ime dhammā kusalā .
Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati karuṇāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ karuṇā ’’.
Avasesā dhammā karuṇāya sampayuttā .
Tattha katamā karuṇā ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati karuṇāsahagataṃ , tasmiṃ samaye phasso hoti … pe … avikkhepo hoti .
Ime dhammā kusalā .
Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … dutiyaṃT0.382 jhānaṃ … pe … tatiyaṃ jhānaṃ … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ … pe … dutiyaṃ jhānaṃ … pe … tatiyaṃ jhānaṃ … pe … catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati karuṇāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ karuṇā ’’.
Avasesā dhammā karuṇāya sampayuttā .
694. TatthaP0.281 katamā muditā ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati muditāsahagataṃ , tasmiṃ samaye phasso hoti … pe … avikkhepo hoti .
Ime dhammā kusalā .
Tasseva rūpāvacarassa kusalassaV0.319 kammassa katattā upacitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati muditāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ muditā ’’.
Avasesā dhammā muditāya sampayuttā .
TatthaM0.295 katamā muditā ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati muditāsahagataṃ , tasmiṃ samaye phasso hoti … pe … avikkhepo hoti .
Ime dhammā kusalā .
Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … dutiyaṃ jhānaṃ … pe … tatiyaṃ jhānaṃ … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ … pe … dutiyaṃ jhānaṃ … pe … tatiyaṃ jhānaṃ … pe … catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati muditāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ muditā ’’.
Avasesā dhammā muditāya sampayuttā .
695. TatthaT0.383 katamā upekkhā ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti sukhassa ca pahānā … pe … catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati upekkhāsahagataṃ , tasmiṃ samaye phasso hoti … pe … avikkhepo hoti .
Ime dhammā kusalā .
Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā … pe … catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati upekkhāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye upekkhā upekkhāyanā upekkhāyitattaṃ upekkhācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ upekkhā ’’.
Avasesā dhammā upekkhāya sampayuttā .
696. Catasso appamaññāyo – mettā , karuṇā , muditā , upekkhā .
697. TatthaV0.320 katamā mettā ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpāvacaraṃ jhānaṃ bhāveti kiriyaṃ neva kusalaṃ nākusalaṃ na ca kammavipākaṃ diṭṭhadhammasukhavihāraṃ vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ , yāP0.282 tasmiṃ samaye metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ mettā ’’.
Avasesā dhammā mettāya sampayuttā .
Tattha katamā mettā ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpāvacaraṃ jhānaṃ bhāveti kiriyaṃ neva kusalaṃ nākusalaṃ na ca kammavipākaṃ diṭṭhadhammasukhavihāraṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … dutiyaṃ jhānaṃ … pe … tatiyaṃ jhānaṃ … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ … pe … dutiyaṃ jhānaṃ … pe … tatiyaṃ jhānaṃ … pe … catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimuttiT0.384 – ayaṃ vuccati ‘‘ mettā ’’.
Avasesā dhammā mettāya sampayuttā .
698. TatthaM0.296 katamā karuṇā … pe … tattha katamā muditā … pe … tattha katamā upekkhā ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpāvacaraṃ jhānaṃ bhāveti kiriyaṃ neva kusalaṃ nākusalaṃ na ca kammavipākaṃ diṭṭhadhammasukhavihāraṃ sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā … pe … catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati upekkhāsahagataṃ , yā tasmiṃ samaye upekkhā upekkhāyanā upekkhāyitattaṃ upekkhācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ upekkhā ’’.
Avasesā dhammā upekkhāya sampayuttā .
Abhidhammabhājanīyaṃ .

3. Pañhāpucchakaṃ

699. Catasso appamaññāyo – idha bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ , iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati ;
karuṇāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ , iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ karuṇāsahagatena cetasāV0.321 vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati ;
muditāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ , iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ muditāsahagatena cetasā vipulena mahaggatenaT0.385 appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati ;
upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ , iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati .
700. Catunnaṃ appamaññānaṃ kati kusalā , kati akusalā , kati abyākatā … pe … kati saraṇā , kati araṇā ?

1. Tikaṃ

701. SiyāM0.297P0.283 kusalā , siyā abyākatā .
Tisso appamaññāyo sukhāya vedanāya sampayuttā , upekkhā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā .
Siyā vipākā , siyā vipākadhammadhammā , siyā nevavipākanavipākadhammadhammā .
Siyā upādinnupādāniyā , siyā anupādinnupādāniyā .
Asaṃkiliṭṭhasaṃkilesikā .
Tisso appamaññāyo siyā savitakkasavicārā , siyā avitakkavicāramattā , siyā avitakkaavicārā ;
upekkhā avitakkaavicārā .
Tisso appamaññāyo siyā pītisahagatā , siyā sukhasahagatā , na upekkhāsahagatā , siyā na vattabbā pītisahagatāti ;
upekkhā upekkhāsahagatā .
Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā .
Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukā .
Siyā ācayagāmino , siyā nevācayagāmināpacayagāmino , nevasekkhanāsekkhā , mahaggatā , na vattabbā parittārammaṇātipi , mahaggatārammaṇātipi , appamāṇārammaṇātipi .
Majjhimā , aniyatā , na vattabbā maggārammaṇātipi , maggahetukātipiT0.386 , maggādhipatinotipi .
Siyā uppannā , siyā anuppannā , siyā uppādino .
Siyā atītā , siyā anāgatā , siyā paccuppannā .
Na vattabbā atītārammaṇātipi , anāgatārammaṇātipi , paccuppannārammaṇātipi .
Siyā ajjhattā , siyā bahiddhā , siyā ajjhattabahiddhā , bahiddhārammaṇā , anidassanaappaṭighā .

2. Dukaṃ

702. Mettā hetu , tisso appamaññāyo na hetū , sahetukā , hetusampayuttā .
Mettā hetuV0.322 ceva sahetukā ca ;
tisso appamaññāyo na vattabbā hetū ceva sahetukā cāti , sahetukā ceva na ca hetū .
Mettā hetu ceva hetusampayuttā ca ;
tisso appamaññāyo na vattabbā hetū ceva hetusampayuttā cāti , hetusampayuttā ceva na ca hetū .
Tisso appamaññāyo na hetū sahetukā ;
mettā na vattabbā na hetu sahetukātipi , na hetu ahetukātipi .
Sappaccayā , saṅkhatā , anidassanā , appaṭighā , arūpā , lokiyā , kenaci viññeyyā , kenaci na viññeyyā , no āsavā , sāsavā , āsavavippayuttāM0.298 , na vattabbā āsavā ceva sāsavā cāti , sāsavā ceva no ca āsavā , na vattabbā āsavāP0.284 ceva āsavasampayuttā cātipi , āsavasampayuttā ceva no ca āsavātipi .
Āsavavippayuttā sāsavā .
No saṃyojanā … pe … no ganthā … pe … no oghā … pe … no yogā … pe … no nīvaraṇā … pe … no parāmāsāT0.387 … pe … sārammaṇā , no cittā , cetasikā , cittasampayuttā , cittasaṃsaṭṭhā , cittasamuṭṭhānā , cittasahabhuno , cittānuparivattino , cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā , cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno , cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino , bāhirā , no upādā , siyā upādinnā , siyā anupādinnā .
No upādānā … pe … no kilesā … pe … na dassanena pahātabbā , na bhāvanāya pahātabbā , na dassanena pahātabbahetukā , na bhāvanāya pahātabbahetukā .
Tisso appamaññāyo siyā savitakkā , siyā avitakkā ;
upekkhā avitakkā .
Tisso appamaññāyo siyā savicārā , siyā avicārā ;
upekkhā avicārā .
Tisso appamaññāyo siyā sappītikā , siyā appītikā ;
upekkhā appītikā .
Tisso appamaññāyo siyā pītisahagatā , siyā na pītisahagatā ;
upekkhā na pītisahagatā .
Tisso appamaññāyo sukhasahagatā , upekkhā na sukhasahagatā .
Upekkhā upekkhāsahagatā , tisso appamaññāyo na upekkhāsahagatā , na kāmāvacarā , rūpāvacarā , na arūpāvacarā , pariyāpannā , aniyyānikā , aniyatā , sauttarā , araṇāti .
Pañhāpucchakaṃ .
Appamaññāvibhaṅgo niṭṭhito .