Issues
Select Version
Vibhaṅgapāḷi
Vibhaṅgapāḷi

2. Dukaniddeso

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

2. Dukaniddeso

(1) Kodho ca upanāho ca

891.( Ka ) tattha katamo kodho ?
Yo kodho kujjhanā kujjhitattaṃ doso dussanā dussitattaṃ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘ kodho ’’.
( Kha ) tattha katamo upanāho ?
Pubbakālaṃ kodho , aparakālaṃ upanāho .
Yo evarūpo upanāho upanayhanā upanayhitattaṃ aṭṭhapanā ṭhapanāT0.484 saṇṭhapanā anusaṃsandanā anuppabandhanā daḷhīkammaṃ kodhassa – ayaṃ vuccati ‘‘ upanāho ’’.

(2) Makkho ca paḷāso ca

892.( Ka ) tattha katamo makkho ?
Yo makkho makkhāyanā makkhāyitattaṃ [ makkhiyanā makkhiyitattaṃ ( sī . ka .)] niṭṭhuriyaṃ niṭṭhuriyakammaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ makkho ’’.
( Kha ) tatthaM0.372 katamo paḷāso ?
Yo paḷāso paḷāsāyanā [ palāsāyanā palāsāyitattaṃ ( syā .)] paḷāsāhāro vivādaṭṭhānaṃ yugaggāho appaṭinissaggo – ayaṃ vuccati ‘‘ paḷāso ’’.

(3) Issā ca macchariyañca

893.( Ka ) tatthaV0.413 katamā issā ?
Yā paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu issā issāyanā issāyitattaṃ usūyā usūyanā usūyitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ issā ’’.
( Kha ) tattha katamaṃ macchariyaṃ ?
Pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ , kulamacchariyaṃ , lābhamacchariyaṃ , vaṇṇamacchariyaṃ , dhammamacchariyaṃ .
Yaṃ evarūpaṃ maccheraṃ maccharāyanā maccharāyitattaṃ vevicchaṃ kadariyaṃ kaṭukañcukatā aggahitattaṃ [ paggahitattaṃ ( sī . ka .) dha . sa .1127] cittassa – idaṃ vuccati ‘‘ macchariyaṃ ’’.

(4) Māyā ca sāṭheyyañca

894.( Ka ) tattha katamā māyā ?
Idhekacco kāyena duccaritaṃ caritvā , vācāya duccaritaṃ caritvā , manasā duccaritaṃ caritvā tassa paṭicchādanahetuṃ pāpikaṃ icchaṃ paṇidahati .
‘‘ Mā maṃ jaññā ’’ ti icchati .
‘‘ Mā maṃ jaññā ’’ ti saṅkappeti .
‘‘ Mā maṃ jaññā ’’ ti vācaṃ bhāsati .
‘‘ MāP0.358 maṃ jaññā ’’ ti kāyena parakkamati .
Yā evarūpā māyā māyāvitā accāsarā vañcanā nikati vikiraṇā pariharaṇā gūhanā parigūhanā chādanā paṭicchādanā anuttānīkammaṃ anāvikammaṃ vocchādanā pāpakiriyā – ayaṃ vuccati ‘‘ māyā ’’.
( Kha ) tattha katamaṃ sāṭheyyaṃ ?
Idhekacco saṭhoT0.485 hoti parisaṭho .
Yaṃ tattha saṭhaṃ saṭhatā sāṭheyyaṃ kakkaratā kakkariyaṃ [ kakkhaḷatā kakkhaḷiyaṃ ( syā .)] parikkhattatā pārikkhattiyaṃ – idaṃ vuccati ‘‘ sāṭheyyaṃ ’’.

(5) Avijjā ca bhavataṇhā ca

895.( Ka ) tattha katamā avijjā ?
Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ … pe … avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ avijjā ’’.
( Kha ) tattha katamā bhavataṇhā ?
Yo bhavesu bhavacchando bhavarāgo bhavanandī bhavataṇhā bhavasineho bhavapariḷāho bhavamucchā bhavajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ bhavataṇhā ’’.

(6) Bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca

896.( Ka ) tatthaM0.373V0.414 katamā bhavadiṭṭhi ?
‘‘ Bhavissati attā ca loko cā ’’ ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ … pe … vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘ bhavadiṭṭhi ’’.
( Kha ) tattha katamā vibhavadiṭṭhi ?
‘‘ Na bhavissati attā ca loko cā ’’ ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ … pe … vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati vibhavadiṭṭhi .

(7) Sassatadiṭṭhi ca ucchedadiṭṭhi ca

897.( Ka ) tattha katamā sassatadiṭṭhi ?
‘‘ Sassato attā ca loko cā ’’ ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ … pe … vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘ sassatadiṭṭhi ’’.
( Kha ) tattha katamā ucchedadiṭṭhi ?
‘‘ Ucchijjissati attā ca loko cā ’’ ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ … pe … vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘ ucchedadiṭṭhi ’’.

(8) Antavādiṭṭhi ca anantavādiṭṭhi ca

898.( Ka ) tatthaP0.359 katamā antavādiṭṭhi ?
‘‘ Antavā attā ca loko cā ’’ ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ … pe … vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘ antavādiṭṭhi ’’.
( Kha ) tattha katamā anantavādiṭṭhi ?
‘‘ Anantavā attā ca loko cā ’’ ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ … pe … vipariyāsaggāhoT0.486 – ayaṃ vuccati ‘‘ anantavādiṭṭhi ’’.

(9) Pubbantānudiṭṭhi ca aparantānudiṭṭhi ca

899.( Ka ) tattha katamā pubbantānudiṭṭhi ?
Pubbantaṃ ārabbha yā uppajjati diṭṭhi diṭṭhigataṃ … pe … vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘ pubbantānudiṭṭhi ’’.
( Kha ) tatthaV0.415 katamā aparantānudiṭṭhi ?
Aparantaṃ ārabbha yā uppajjati diṭṭhi diṭṭhigataṃ … pe … vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘ aparantānudiṭṭhi ’’.

(10) Ahirikañca anottappañca

900.( Ka ) tattha katamaṃ ahirikaṃ ?
Yaṃ na hirīyati hiriyitabbena , na hirīyati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati ‘‘ ahirikaṃ ’’.
( Kha ) tattha katamaṃ anottappaṃ ?
Yaṃ na ottappati ottappitabbena na ottappati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati ‘‘ anottappaṃ ’’.

(11) Dovacassatā ca pāpamittatā ca

901.( Ka ) tattha katamā dovacassatā ?
Sahadhammike vuccamāne dovacassāyaṃ dovacassiyaṃ dovacassatā vippaṭikulaggāhitā vipaccanīkasātatā anādariyaṃ anādaratā agāravatā appatissavatā – ayaṃ vuccati ‘‘ dovacassatā ’’.
( Kha ) tatthaM0.374 katamā pāpamittatā ?
Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā , yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti sampavaṅkatā – ayaṃ vuccati ‘‘ pāpamittatā ’’.

(12) Anajjavo ca amaddavo ca

902.( Ka ) tattha katamo anajjavo ?
Yo anajjavo anajjavatā jimhatā vaṅkatā kuṭilatā – ayaṃ vuccati ‘‘ anajjavo ’’.
( Kha ) tattha katamo amaddavoT0.487 ?
Yā amudutā amaddavatā kakkhaḷiyaṃ phārusiyaṃ kakkhaḷatā kaṭhinatā [ kathinatā ( syā . ka .)] ujucittatā amudutā – ayaṃ vuccati ‘‘ amaddavo ’’.

(13) Akkhanti ca asoraccañca

903.( Ka ) tatthaP0.360V0.416 katamā akkhanti ?
Yā akkhanti akkhamanatā anadhivāsanatā caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘ akkhanti ’’.
( Kha ) tattha katamaṃ asoraccaṃ ?
Kāyiko vītikkamo vācasiko vītikkamo kāyikavācasiko vītikkamo – idaṃ vuccati ‘‘ asoraccaṃ ’’.
Sabbampi dussīlyaṃ asoraccaṃ .

(14) Asākhalyañca appaṭisanthāro ca

904.( Ka ) tattha katamaṃ asākhalyaṃ ?
Yā sā vācā kaṇḍakā kakkasā parakaṭukā parābhisajjanī kodhasāmantā asamādhisaṃvattanikā tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā hoti .
Yā tattha asaṇhavācatā asakhilavācatā pharusavācatā – idaṃ vuccati ‘‘ asākhalyaṃ ’’.
( Kha ) tattha katamo appaṭisanthāro [ appaṭisandhāro ( ka .)]?
Dve paṭisanthārā – āmisapaṭisanthāro ca dhammapaṭisanthāro ca .
Idhekacco appaṭisanthārako hoti āmisapaṭisanthārena vā dhammapaṭisanthārena vā – ayaṃ vuccati ‘‘ appaṭisanthāro ’’.

(15) Indriyesu aguttadvāratā ca bhojane amattaññutā ca

905.( Ka ) tattha katamā indriyesu aguttadvāratā ?
Idhekacco cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī .
Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ , tassa saṃvarāya na paṭipajjati , na rakkhati cakkhundriyaṃ , cakkhundriye na saṃvaraṃ āpajjati .
Sotena saddaṃ sutvā … pe … ghānena gandhaṃ ghāyitvā … pe …M0.375 jivhāya rasaṃ sāyitvā … pe … kāyenaT0.488 phoṭṭhabbaṃ phusitvā … pe … manasā dhammaṃ viññāya nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī .
Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ , tassa saṃvarāya na paṭipajjati , na rakkhati manindriyaṃ , manindriye na saṃvaraṃ āpajjatiV0.417 .
Yā imesaṃ channaṃ indriyānaṃ agutti agopanā anārakkho asaṃvaro – ayaṃ vuccati ‘‘ indriyesu aguttadvāratā ’’.
( Kha ) tattha katamā bhojane amattaññutā ?
Idhekacco appaṭisaṅkhā ayoniso āhāraṃ āhāreti davāya madāya maṇḍanāya vibhūsanāya .
Yā tattha asantuṭṭhitā amattaññutā appaṭisaṅkhā bhojane – ayaṃ vuccati ‘‘ bhojane amattaññutā .
’’

(16) Muṭṭhassaccañca asampajaññañca

906.( Ka ) tattha katamaṃ muṭṭhassaccaṃ ?
Yā assati ananussati appaṭissati assati assaraṇatā adhāraṇatā pilāpanatā sammusanatā – idaṃ vuccati ‘‘ muṭṭhassaccaṃ ’’.
( Kha ) tatthaP0.361 katamaṃ asampajaññaṃ ?
Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ … pe … avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – idaṃ vuccati ‘‘ asampajaññaṃ ’’.

(17) Sīlavipatti ca diṭṭhivipatti ca

907.( Ka ) tattha katamā sīlavipatti ?
Yo kāyiko vītikkamo vācasiko vītikkamo kāyikavācasiko vītikkamo – ayaṃ vuccati ‘‘ sīlavipatti ’’.
Sabbampi dussīlyaṃ sīlavipatti .
( Kha ) tattha katamā diṭṭhivipatti ?
‘‘ Natthi dinnaṃ , natthi yiṭṭhaṃ … pe … ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī ’’ ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ … pe … vipariyāsaggāhoT0.489 – ayaṃ vuccati ‘‘ diṭṭhivipatti ’’.
Sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhivipatti .

(18) Ajjhattasaṃyojanañca bahiddhāsaṃyojanañca

908.( Ka ) tatthaV0.418 katamaṃ ajjhattasaṃyojanaṃ ?
Pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni – ajjhattasaṃyojanaṃ .( Kha ) pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni – bahiddhāsaṃyojanaṃ .
Dukaṃ .