10. Bojjhaṅgavibhaṅgo
1. Suttantabhājanīyaṃ
466. Satta
M0.236P0.227V0.256 bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo , dhammavicayasambojjhaṅgo , vīriyasambojjhaṅgo , pītisambojjhaṅgo , passaddhisambojjhaṅgo , samādhisambojjhaṅgo , upekkhāsambojjhaṅgo . 467. Tattha katamo satisambojjhaṅgo ?
Idha bhikkhu satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato , cirakatampi cirabhāsitampi saritā hoti anussaritā – ayaṃ vuccati ‘‘ satisambojjhaṅgo ’’.
So tathā sato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicarati parivīmaṃsamāpajjati – ayaṃ vuccati ‘‘ dhammavicayasambojjhaṅgo ’’.
Tassa taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicarato parivīmaṃsamāpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ vīriyasambojjhaṅgo ’’.
Āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā – ayaṃ vuccati ‘‘ pītisambojjhaṅgo ’’.
Pītimanassa kāyopi passambhati , cittampi passambhati – ayaṃ vuccati ‘‘ passaddhisambojjhaṅgo ’’.
Passaddhakāyassa
V0.257 sukhino cittaṃ samādhiyati – ayaṃ vuccati ‘‘ samādhisambojjhaṅgo ’’T0.307 .So tathā samāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti – ayaṃ vuccati ‘‘ upekkhāsambojjhaṅgo ’’.
468. Satta bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo , dhammavicayasambojjhaṅgo , vīriyasambojjhaṅgo , pītisambojjhaṅgo , passaddhisambojjhaṅgo , samādhisambojjhaṅgo , upekkhāsambojjhaṅgo .
469. Tattha
P0.228 katamo satisambojjhaṅgo ?Atthi ajjhattaṃ dhammesu sati , atthi bahiddhā dhammesu sati .
Yadapi ajjhattaṃ dhammesu sati tadapi satisambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
Yadapi bahiddhā
M0.237 dhammesu sati tadapi satisambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .Tattha katamo dhammavicayasambojjhaṅgo ?
Atthi ajjhattaṃ dhammesu pavicayo , atthi bahiddhā dhammesu pavicayo .
Yadapi ajjhattaṃ dhammesu pavicayo tadapi dhammavicayasambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
Yadapi bahiddhā dhammesu pavicayo tadapi dhammavicayasambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
Tattha katamo vīriyasambojjhaṅgo ?
Atthi kāyikaṃ vīriyaṃ , atthi cetasikaṃ vīriyaṃ .
Yadapi kāyikaṃ vīriyaṃ tadapi vīriyasambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
Yadapi cetasikaṃ vīriyaṃ tadapi vīriyasambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati
T0.308 .Tattha katamo pītisambojjhaṅgo ?
Atthi savitakkasavicārā pīti , atthi avitakkaavicārā pīti .
Yadapi savitakkasavicārā pīti tadapi pītisambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
Yadapi avitakkaavicārā pīti tadapi pītisambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
Tattha
V0.258 katamo passaddhisambojjhaṅgo ?Atthi kāyapassaddhi [ kāyappassaddhi ( syā . ka .)], atthi cittapassaddhi [ cittappassaddhi ( syā . ka .)].
Yadapi kāyapassaddhi tadapi passaddhisambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
Yadapi cittapassaddhi tadapi passaddhisambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
Tattha katamo samādhisambojjhaṅgo ?
Atthi savitakko savicāro samādhi , atthi avitakko avicāro samādhi .
Yadapi savitakko savicāro samādhi tadapi samādhisambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
Yadapi avitakko avicāro samādhi tadapi samādhisambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
Tattha katamo upekkhāsambojjhaṅgo ?
Atthi ajjhattaṃ dhammesu upekkhā , atthi bahiddhā dhammesu upekkhā .
Yadapi ajjhattaṃ dhammesu upekkhā tadapi upekkhāsambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
Yadapi
M0.238 bahiddhā dhammesu upekkhā tadapiT0.309 upekkhāsambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati . 470. Satta
P0.229 bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo , dhammavicayasambojjhaṅgo , vīriyasambojjhaṅgo , pītisambojjhaṅgo , passaddhisambojjhaṅgo , samādhisambojjhaṅgo , upekkhāsambojjhaṅgo . 471. Tattha katamo satisambojjhaṅgo ?
Idha bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ , dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti … pe … vīriyasambojjhaṅgaṃ bhāveti … pītisambojjhaṅgaṃ bhāveti … passaddhisambojjhaṅgaṃ bhāveti … samādhisambojjhaṅgaṃ bhāveti … upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ .
Suttantabhājanīyaṃ .
2. Abhidhammabhājanīyaṃ
472. Satta
V0.259 bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo , dhammavicayasambojjhaṅgo , vīriyasambojjhaṅgo , pītisambojjhaṅgo , passaddhisambojjhaṅgo , samādhisambojjhaṅgo , upekkhāsambojjhaṅgo . 473. Tattha katame satta bojjhaṅgā ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , tasmiṃ samaye satta bojjhaṅgā honti – satisambojjhaṅgo … pe … upekkhāsambojjhaṅgo .
474. Tattha katamo satisambojjhaṅgo ?
Yā sati anussati … pe … sammāsati satisambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ satisambojjhaṅgo ’’.
Tattha
T0.310M0.239 katamo dhammavicayasambojjhaṅgo ?Yā paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi dhammavicayasambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ dhammavicayasambojjhaṅgo ’’.
Tattha katamo vīriyasambojjhaṅgo ?
Yo cetasiko vīriyārambho … pe … sammāvāyāmo vīriyasambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ vīriyasambojjhaṅgo ’’.
Tattha katamo pītisambojjhaṅgo ?
Yā pīti pāmojjaṃ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ [ odaggaṃ ( sī .) dha . sa .9] attamanatā cittassa pītisambojjhaṅgo – ayaṃ vuccati ‘‘ pītisambojjhaṅgo ’’.
Tattha
P0.230 katamo passaddhisambojjhaṅgo ?Yā vedanākkhandhassa saññākkhandhassa saṅkhārakkhandhassa viññāṇakkhandhassa passaddhi paṭippassaddhi passambhanā paṭippassambhanā paṭippassambhitattaṃ passaddhisambojjhaṅgo – ayaṃ vuccati ‘‘ passaddhisambojjhaṅgo ’’.
Tattha
V0.260 katamo samādhisambojjhaṅgo ?Yā cittassa ṭhiti … pe … sammāsamādhi samādhisambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ samādhisambojjhaṅgo ’’.
Tattha katamo upekkhāsambojjhaṅgo ?
Yā upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā majjhattatā cittassa upekkhāsambojjhaṅgo – ayaṃ vuccati ‘‘ upekkhāsambojjhaṅgo ’’.
Ime vuccanti satta bojjhaṅgā .
Avasesā dhammā sattahi bojjhaṅgehi
T0.311 sampayuttā . 475. Satta bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo … pe … upekkhāsambojjhaṅgo .
476. Tattha katamo satisambojjhaṅgo ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , yā tasmiṃ samaye sati anussati sammāsati satisambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ satisambojjhaṅgo ’’.
Avasesā dhammā satisambojjhaṅgasampayuttā … pe … avasesā dhammā
M0.240 dhammavicayasambojjhaṅgasampayuttā … pe … avasesā dhammā vīriyasambojjhaṅgasampayuttā … pe … avasesā dhammā pītisambojjhaṅgasampayuttā … pe … avasesā dhammā passaddhisambojjhaṅgasampayuttā … pe … avasesā dhammā samādhisambojjhaṅgasampayuttā .Tattha katamo upekkhāsambojjhaṅgo ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , yā tasmiṃ samaye upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā majjhattatā cittassa upekkhāsambojjhaṅgo – ayaṃ vuccati ‘‘ upekkhāsambojjhaṅgo ’’.
Avasesā dhammā upekkhāsambojjhaṅgasampayuttā .
477. Satta
T0.312P0.231 bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo … pe … upekkhāsambojjhaṅgo . 478. Tattha katame satta bojjhaṅgā ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi
V0.261 … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , yo tasmiṃ samaye phasso hoti … pe … avikkhepo hoti – ime dhammā kusalā .Tasseva lokuttarassa kusalassa jhānassa katattā bhāvitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ suññataṃ , tasmiṃ samaye satta bojjhaṅgā honti – satisambojjhaṅgo … pe … upekkhāsambojjhaṅgo .
479. Tattha katamo satisambojjhaṅgo ?
Yā sati anussati … pe … sammāsati satisambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ satisambojjhaṅgo ’’… pe ….
Tattha katamo upekkhāsambojjhaṅgo ?
Yā upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā majjhattatā cittassa upekkhāsambojjhaṅgo – ayaṃ vuccati ‘‘ upekkhāsambojjhaṅgo ’’.
Ime vuccanti ‘‘ satta bojjhaṅgā ’’.
Avasesā dhammā sattahi bojjhaṅgehi sampayuttā .
480. Satta bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo … pe … upekkhāsambojjhaṅgo .
481. Tattha
M0.241 katamo satisambojjhaṅgo ?Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ
T0.313 upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , tasmiṃ samaye phasso hoti … pe … avikkhepo hoti .Ime dhammā kusalā .
Tasseva lokuttarassa kusalassa jhānassa katattā bhāvitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , yā tasmiṃ samaye sati anussati sammāsati satisambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ satisambojjhaṅgo ’’.
Avasesā dhammā satisambojjhaṅgasampayuttā … pe … avasesā dhammā dhammavicayasambojjhaṅgasampayuttā
P0.232 … pe … avasesā dhammā vīriyasambojjhaṅgasampayuttā … pe … avasesā dhammā pītisambojjhaṅgasampayuttā … pe … avasesā dhammā passaddhisambojjhaṅgasampayuttā … pe … avasesā dhammā samādhisambojjhaṅgasampayuttā .Tattha katamo upekkhāsambojjhaṅgo ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ
V0.262 apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , tasmiṃ samaye phasso hoti … pe … avikkhepo hoti .Ime dhammā kusalā .
Tasseva lokuttarassa kusalassa jhānassa katattā bhāvitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ suññataṃ , yā tasmiṃ samaye upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā majjhattatā cittassa upekkhāsambojjhaṅgo – ayaṃ vuccati ‘‘ upekkhāsambojjhaṅgo ’’
T0.314 .Avasesā dhammā upekkhāsambojjhaṅgasampayuttā .
Abhidhammabhājanīyaṃ .
3. Pañhāpucchakaṃ
482. Satta bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo , dhammavicayasambojjhaṅgo , vīriyasambojjhaṅgo , pītisambojjhaṅgo , passaddhisambojjhaṅgo , samādhisambojjhaṅgo , upekkhāsambojjhaṅgo .
483. Sattannaṃ
M0.242 bojjhaṅgānaṃ kati kusalā , kati akusalā , kati abyākatā … pe … kati saraṇā , kati araṇā ?1. Tikaṃ
484. Siyā kusalā , siyā abyākatā .
Pītisambojjhaṅgo sukhāya vedanāya sampayutto ;
cha bojjhaṅgā siyā sukhāya vedanāya sampayuttā , siyā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā .
Siyā vipākā , siyā vipākadhammadhammā .
Anupādinnaanupādāniyā .
Asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikā .
Siyā savitakkasavicārā , siyā avitakkavicāramattā , siyā avitakkaavicārā .
Pītisambojjhaṅgo na pītisahagato , sukhasahagato , na upekkhāsahagato ;
cha bojjhaṅgā siyā pītisahagatā , siyā sukhasahagatā , siyā upekkhāsahagatā .
Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā .
Neva dassanena
V0.263 na bhāvanāya pahātabbahetukā .Siyā apacayagāmino , siyā nevācayagāmināpacayagāmino .
Siyā sekkhā , siyā asekkhā .
Appamāṇā .
Appamāṇārammaṇā .
Paṇītā .
Siyā sammattaniyatā
P0.233 , siyā aniyatā .Na maggārammaṇā , siyā maggahetukā , siyā maggādhipatino ;
siyā na vattabbā maggahetukātipi , maggādhipatinotipi .
Siyā uppannā , siyā
T0.315 anuppannā , siyā uppādino .Siyā atītā , siyā anāgatā , siyā paccuppannā .
Na vattabbā atītārammaṇātipi , anāgatārammaṇātipi , paccuppannārammaṇātipi .
Siyā ajjhattā , siyā bahiddhā , siyā ajjhattabahiddhā .
Bahiddhārammaṇā .
Anidassanaappaṭighā .
2. Dukaṃ
485. Dhammavicayasambojjhaṅgo hetu , cha bojjhaṅgā hetusampayuttā .
Dhammavicayasambojjhaṅgo hetu ceva sahetuko ca , cha bojjhaṅgā na vattabbā hetū ceva sahetukā cāti , sahetukā ceva na ca hetū .
Dhammavicayasambojjhaṅgo hetu ceva hetusampayutto ca , cha bojjhaṅgā na vattabbā hetū ceva hetusampayuttā cāti , hetusampayuttā ceva na ca hetū .
Cha bojjhaṅgā na hetū sahetukā , dhammavicayasambojjhaṅgo na vattabbo na hetusahetukotipi , na hetuahetukotipi .
Sappaccayā .
Saṅkhatā .
Anidassanā .
Appaṭighā .
Arūpā .
Lokuttarā .
Kenaci viññeyyā , kenaci
M0.243 na viññeyyā .No āsavā .
Anāsavā āsavavippayuttā .
Na vattabbā āsavā ceva sāsavā cātipi , sāsavā ceva no ca āsavātipi .
Āsavā ceva āsavasampayuttā cātipi , āsavasampayuttā ceva no ca āsavātipi .
Āsavavippayuttā .
Anāsavā .
No saṃyojanā … pe … no ganthā … pe … no oghā … pe … no yogā … pe … no nīvaraṇā … pe … no parāmāsā … pe … sārammaṇā .
No cittā .
Cetasikā .
Cittasampayuttā .
Cittasaṃsaṭṭhā
T0.316 .Cittasamuṭṭhānā .
Cittasahabhuno .
Cittānuparivattino .
Cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā .
Cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno .
Cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino .
Bāhirā .
No upādā .
Anupādinnā .
No upādānā … pe … no kilesā … pe … na dassanena pahātabbā .
Na bhāvanāya pahātabbā .
Na dassanena pahātabbahetukā .
Na bhāvanāya pahātabbahetukā .
Siyā savitakkā , siyā avitakkā .
Siyā savicārā , siyā avicārā .
Pītisambojjhaṅgo
V0.264 appītiko , cha bojjhaṅgā siyā sappītikā , siyā appītikā .Pītisambojjhaṅgo na pītisahagato , cha bojjhaṅgā siyā pītisahagatā , siyā na pītisahagatā .
Pītisambojjhaṅgo sukhasahagato , cha bojjhaṅgā siyā
P0.234 sukhasahagatā , siyā na sukhasahagatā .Pītisambojjhaṅgo na upekkhāsahagato , cha bojjhaṅgā siyā upekkhāsahagatā , siyā na upekkhāsahagatā .
Na kāmāvacarā .
Na rūpāvacarā .
Na arūpāvacarā .
Apariyāpannā .
Siyā niyyānikā , siyā aniyyānikā .
Siyā niyatā , siyā aniyatā .
Anuttarā .
Araṇāti .
Pañhāpucchakaṃ .
Bojjhaṅgavibhaṅgo niṭṭhito .