Issues
Select Version
Vibhaṅgapāḷi
Vibhaṅgapāḷi

10. Bojjhaṅgavibhaṅgo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

10. Bojjhaṅgavibhaṅgo

1. Suttantabhājanīyaṃ

466. SattaM0.236P0.227V0.256 bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo , dhammavicayasambojjhaṅgo , vīriyasambojjhaṅgo , pītisambojjhaṅgo , passaddhisambojjhaṅgo , samādhisambojjhaṅgo , upekkhāsambojjhaṅgo .
467. Tattha katamo satisambojjhaṅgo ?
Idha bhikkhu satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato , cirakatampi cirabhāsitampi saritā hoti anussaritā – ayaṃ vuccati ‘‘ satisambojjhaṅgo ’’.
So tathā sato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicarati parivīmaṃsamāpajjati – ayaṃ vuccati ‘‘ dhammavicayasambojjhaṅgo ’’.
Tassa taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicarato parivīmaṃsamāpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ vīriyasambojjhaṅgo ’’.
Āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā – ayaṃ vuccati ‘‘ pītisambojjhaṅgo ’’.
Pītimanassa kāyopi passambhati , cittampi passambhati – ayaṃ vuccati ‘‘ passaddhisambojjhaṅgo ’’.
PassaddhakāyassaV0.257 sukhino cittaṃ samādhiyati – ayaṃ vuccati ‘‘ samādhisambojjhaṅgo ’’T0.307 .
So tathā samāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti – ayaṃ vuccati ‘‘ upekkhāsambojjhaṅgo ’’.
468. Satta bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo , dhammavicayasambojjhaṅgo , vīriyasambojjhaṅgo , pītisambojjhaṅgo , passaddhisambojjhaṅgo , samādhisambojjhaṅgo , upekkhāsambojjhaṅgo .
469. TatthaP0.228 katamo satisambojjhaṅgo ?
Atthi ajjhattaṃ dhammesu sati , atthi bahiddhā dhammesu sati .
Yadapi ajjhattaṃ dhammesu sati tadapi satisambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
Yadapi bahiddhāM0.237 dhammesu sati tadapi satisambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
Tattha katamo dhammavicayasambojjhaṅgo ?
Atthi ajjhattaṃ dhammesu pavicayo , atthi bahiddhā dhammesu pavicayo .
Yadapi ajjhattaṃ dhammesu pavicayo tadapi dhammavicayasambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
Yadapi bahiddhā dhammesu pavicayo tadapi dhammavicayasambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
Tattha katamo vīriyasambojjhaṅgo ?
Atthi kāyikaṃ vīriyaṃ , atthi cetasikaṃ vīriyaṃ .
Yadapi kāyikaṃ vīriyaṃ tadapi vīriyasambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
Yadapi cetasikaṃ vīriyaṃ tadapi vīriyasambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattatiT0.308 .
Tattha katamo pītisambojjhaṅgo ?
Atthi savitakkasavicārā pīti , atthi avitakkaavicārā pīti .
Yadapi savitakkasavicārā pīti tadapi pītisambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
Yadapi avitakkaavicārā pīti tadapi pītisambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
TatthaV0.258 katamo passaddhisambojjhaṅgo ?
Atthi kāyapassaddhi [ kāyappassaddhi ( syā . ka .)], atthi cittapassaddhi [ cittappassaddhi ( syā . ka .)].
Yadapi kāyapassaddhi tadapi passaddhisambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
Yadapi cittapassaddhi tadapi passaddhisambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
Tattha katamo samādhisambojjhaṅgo ?
Atthi savitakko savicāro samādhi , atthi avitakko avicāro samādhi .
Yadapi savitakko savicāro samādhi tadapi samādhisambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
Yadapi avitakko avicāro samādhi tadapi samādhisambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
Tattha katamo upekkhāsambojjhaṅgo ?
Atthi ajjhattaṃ dhammesu upekkhā , atthi bahiddhā dhammesu upekkhā .
Yadapi ajjhattaṃ dhammesu upekkhā tadapi upekkhāsambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
YadapiM0.238 bahiddhā dhammesu upekkhā tadapiT0.309 upekkhāsambojjhaṅgo abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
470. SattaP0.229 bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo , dhammavicayasambojjhaṅgo , vīriyasambojjhaṅgo , pītisambojjhaṅgo , passaddhisambojjhaṅgo , samādhisambojjhaṅgo , upekkhāsambojjhaṅgo .
471. Tattha katamo satisambojjhaṅgo ?
Idha bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ , dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti … pe … vīriyasambojjhaṅgaṃ bhāveti … pītisambojjhaṅgaṃ bhāveti … passaddhisambojjhaṅgaṃ bhāveti … samādhisambojjhaṅgaṃ bhāveti … upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ .
Suttantabhājanīyaṃ .

2. Abhidhammabhājanīyaṃ

472. SattaV0.259 bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo , dhammavicayasambojjhaṅgo , vīriyasambojjhaṅgo , pītisambojjhaṅgo , passaddhisambojjhaṅgo , samādhisambojjhaṅgo , upekkhāsambojjhaṅgo .
473. Tattha katame satta bojjhaṅgā ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , tasmiṃ samaye satta bojjhaṅgā honti – satisambojjhaṅgo … pe … upekkhāsambojjhaṅgo .
474. Tattha katamo satisambojjhaṅgo ?
Yā sati anussati … pe … sammāsati satisambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ satisambojjhaṅgo ’’.
TatthaT0.310M0.239 katamo dhammavicayasambojjhaṅgo ?
Yā paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi dhammavicayasambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ dhammavicayasambojjhaṅgo ’’.
Tattha katamo vīriyasambojjhaṅgo ?
Yo cetasiko vīriyārambho … pe … sammāvāyāmo vīriyasambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ vīriyasambojjhaṅgo ’’.
Tattha katamo pītisambojjhaṅgo ?
Yā pīti pāmojjaṃ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ [ odaggaṃ ( sī .) dha . sa .9] attamanatā cittassa pītisambojjhaṅgo – ayaṃ vuccati ‘‘ pītisambojjhaṅgo ’’.
TatthaP0.230 katamo passaddhisambojjhaṅgo ?
Yā vedanākkhandhassa saññākkhandhassa saṅkhārakkhandhassa viññāṇakkhandhassa passaddhi paṭippassaddhi passambhanā paṭippassambhanā paṭippassambhitattaṃ passaddhisambojjhaṅgo – ayaṃ vuccati ‘‘ passaddhisambojjhaṅgo ’’.
TatthaV0.260 katamo samādhisambojjhaṅgo ?
Yā cittassa ṭhiti … pe … sammāsamādhi samādhisambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ samādhisambojjhaṅgo ’’.
Tattha katamo upekkhāsambojjhaṅgo ?
Yā upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā majjhattatā cittassa upekkhāsambojjhaṅgo – ayaṃ vuccati ‘‘ upekkhāsambojjhaṅgo ’’.
Ime vuccanti satta bojjhaṅgā .
Avasesā dhammā sattahi bojjhaṅgehiT0.311 sampayuttā .
475. Satta bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo … pe … upekkhāsambojjhaṅgo .
476. Tattha katamo satisambojjhaṅgo ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , yā tasmiṃ samaye sati anussati sammāsati satisambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ satisambojjhaṅgo ’’.
Avasesā dhammā satisambojjhaṅgasampayuttā … pe … avasesā dhammāM0.240 dhammavicayasambojjhaṅgasampayuttā … pe … avasesā dhammā vīriyasambojjhaṅgasampayuttā … pe … avasesā dhammā pītisambojjhaṅgasampayuttā … pe … avasesā dhammā passaddhisambojjhaṅgasampayuttā … pe … avasesā dhammā samādhisambojjhaṅgasampayuttā .
Tattha katamo upekkhāsambojjhaṅgo ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , yā tasmiṃ samaye upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā majjhattatā cittassa upekkhāsambojjhaṅgo – ayaṃ vuccati ‘‘ upekkhāsambojjhaṅgo ’’.
Avasesā dhammā upekkhāsambojjhaṅgasampayuttā .
477. SattaT0.312P0.231 bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo … pe … upekkhāsambojjhaṅgo .
478. Tattha katame satta bojjhaṅgā ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehiV0.261 … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , yo tasmiṃ samaye phasso hoti … pe … avikkhepo hoti – ime dhammā kusalā .
Tasseva lokuttarassa kusalassa jhānassa katattā bhāvitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ suññataṃ , tasmiṃ samaye satta bojjhaṅgā honti – satisambojjhaṅgo … pe … upekkhāsambojjhaṅgo .
479. Tattha katamo satisambojjhaṅgo ?
Yā sati anussati … pe … sammāsati satisambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ satisambojjhaṅgo ’’… pe ….
Tattha katamo upekkhāsambojjhaṅgo ?
Yā upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā majjhattatā cittassa upekkhāsambojjhaṅgo – ayaṃ vuccati ‘‘ upekkhāsambojjhaṅgo ’’.
Ime vuccanti ‘‘ satta bojjhaṅgā ’’.
Avasesā dhammā sattahi bojjhaṅgehi sampayuttā .
480. Satta bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo … pe … upekkhāsambojjhaṅgo .
481. TatthaM0.241 katamo satisambojjhaṅgo ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃT0.313 upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , tasmiṃ samaye phasso hoti … pe … avikkhepo hoti .
Ime dhammā kusalā .
Tasseva lokuttarassa kusalassa jhānassa katattā bhāvitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , yā tasmiṃ samaye sati anussati sammāsati satisambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ satisambojjhaṅgo ’’.
Avasesā dhammā satisambojjhaṅgasampayuttā … pe … avasesā dhammā dhammavicayasambojjhaṅgasampayuttāP0.232 … pe … avasesā dhammā vīriyasambojjhaṅgasampayuttā … pe … avasesā dhammā pītisambojjhaṅgasampayuttā … pe … avasesā dhammā passaddhisambojjhaṅgasampayuttā … pe … avasesā dhammā samādhisambojjhaṅgasampayuttā .
Tattha katamo upekkhāsambojjhaṅgo ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃV0.262 apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , tasmiṃ samaye phasso hoti … pe … avikkhepo hoti .
Ime dhammā kusalā .
Tasseva lokuttarassa kusalassa jhānassa katattā bhāvitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ suññataṃ , yā tasmiṃ samaye upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā majjhattatā cittassa upekkhāsambojjhaṅgo – ayaṃ vuccati ‘‘ upekkhāsambojjhaṅgo ’’T0.314 .
Avasesā dhammā upekkhāsambojjhaṅgasampayuttā .
Abhidhammabhājanīyaṃ .

3. Pañhāpucchakaṃ

482. Satta bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo , dhammavicayasambojjhaṅgo , vīriyasambojjhaṅgo , pītisambojjhaṅgo , passaddhisambojjhaṅgo , samādhisambojjhaṅgo , upekkhāsambojjhaṅgo .
483. SattannaṃM0.242 bojjhaṅgānaṃ kati kusalā , kati akusalā , kati abyākatā … pe … kati saraṇā , kati araṇā ?

1. Tikaṃ

484. Siyā kusalā , siyā abyākatā .
Pītisambojjhaṅgo sukhāya vedanāya sampayutto ;
cha bojjhaṅgā siyā sukhāya vedanāya sampayuttā , siyā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā .
Siyā vipākā , siyā vipākadhammadhammā .
Anupādinnaanupādāniyā .
Asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikā .
Siyā savitakkasavicārā , siyā avitakkavicāramattā , siyā avitakkaavicārā .
Pītisambojjhaṅgo na pītisahagato , sukhasahagato , na upekkhāsahagato ;
cha bojjhaṅgā siyā pītisahagatā , siyā sukhasahagatā , siyā upekkhāsahagatā .
Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā .
Neva dassanenaV0.263 na bhāvanāya pahātabbahetukā .
Siyā apacayagāmino , siyā nevācayagāmināpacayagāmino .
Siyā sekkhā , siyā asekkhā .
Appamāṇā .
Appamāṇārammaṇā .
Paṇītā .
Siyā sammattaniyatāP0.233 , siyā aniyatā .
Na maggārammaṇā , siyā maggahetukā , siyā maggādhipatino ;
siyā na vattabbā maggahetukātipi , maggādhipatinotipi .
Siyā uppannā , siyāT0.315 anuppannā , siyā uppādino .
Siyā atītā , siyā anāgatā , siyā paccuppannā .
Na vattabbā atītārammaṇātipi , anāgatārammaṇātipi , paccuppannārammaṇātipi .
Siyā ajjhattā , siyā bahiddhā , siyā ajjhattabahiddhā .
Bahiddhārammaṇā .
Anidassanaappaṭighā .

2. Dukaṃ

485. Dhammavicayasambojjhaṅgo hetu , cha bojjhaṅgā hetusampayuttā .
Dhammavicayasambojjhaṅgo hetu ceva sahetuko ca , cha bojjhaṅgā na vattabbā hetū ceva sahetukā cāti , sahetukā ceva na ca hetū .
Dhammavicayasambojjhaṅgo hetu ceva hetusampayutto ca , cha bojjhaṅgā na vattabbā hetū ceva hetusampayuttā cāti , hetusampayuttā ceva na ca hetū .
Cha bojjhaṅgā na hetū sahetukā , dhammavicayasambojjhaṅgo na vattabbo na hetusahetukotipi , na hetuahetukotipi .
Sappaccayā .
Saṅkhatā .
Anidassanā .
Appaṭighā .
Arūpā .
Lokuttarā .
Kenaci viññeyyā , kenaciM0.243 na viññeyyā .
No āsavā .
Anāsavā āsavavippayuttā .
Na vattabbā āsavā ceva sāsavā cātipi , sāsavā ceva no ca āsavātipi .
Āsavā ceva āsavasampayuttā cātipi , āsavasampayuttā ceva no ca āsavātipi .
Āsavavippayuttā .
Anāsavā .
No saṃyojanā … pe … no ganthā … pe … no oghā … pe … no yogā … pe … no nīvaraṇā … pe … no parāmāsā … pe … sārammaṇā .
No cittā .
Cetasikā .
Cittasampayuttā .
CittasaṃsaṭṭhāT0.316 .
Cittasamuṭṭhānā .
Cittasahabhuno .
Cittānuparivattino .
Cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā .
Cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno .
Cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino .
Bāhirā .
No upādā .
Anupādinnā .
No upādānā … pe … no kilesā … pe … na dassanena pahātabbā .
Na bhāvanāya pahātabbā .
Na dassanena pahātabbahetukā .
Na bhāvanāya pahātabbahetukā .
Siyā savitakkā , siyā avitakkā .
Siyā savicārā , siyā avicārā .
PītisambojjhaṅgoV0.264 appītiko , cha bojjhaṅgā siyā sappītikā , siyā appītikā .
Pītisambojjhaṅgo na pītisahagato , cha bojjhaṅgā siyā pītisahagatā , siyā na pītisahagatā .
Pītisambojjhaṅgo sukhasahagato , cha bojjhaṅgā siyāP0.234 sukhasahagatā , siyā na sukhasahagatā .
Pītisambojjhaṅgo na upekkhāsahagato , cha bojjhaṅgā siyā upekkhāsahagatā , siyā na upekkhāsahagatā .
Na kāmāvacarā .
Na rūpāvacarā .
Na arūpāvacarā .
Apariyāpannā .
Siyā niyyānikā , siyā aniyyānikā .
Siyā niyatā , siyā aniyatā .
Anuttarā .
Araṇāti .
Pañhāpucchakaṃ .
Bojjhaṅgavibhaṅgo niṭṭhito .