Issues
Editor
Settings
Versions
Select Version
中文翻译1
中文
钱玮
中文
Vibhaṅgapāḷi
Vibhaṅgapāḷi

3. Tikaniddeso

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

3. Tikaniddeso

(1) Tīṇi akusalamūlāni

909. TatthaM0.376 katamāni tīṇi akusalamūlāni ?
Lobho , doso , moho .
( Ka ) tattha katamo lobho ?
Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandirāgo cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṃ gedho parigedho saṅgo paṅko ejā māyā janikā sañjananī sibbinī jālinī saritā visattikā sotaṃ visaṭā [ visadā ( sī . ka .) dha . sa .1141] āyūhanī [ āyūhinī ( ka .)] dutiyā paṇidhi bhavanetti vanaṃ vanatho santhavo [ sandhavo ( ka .)] sineho apekkhā paṭibandhu āsā āsīsanā āsīsitattaṃ [ āsiṃsanā āsiṃsitattaṃ ( sī . syā .)] rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā jappā abhijappā jappanā jappitattaṃ loluppaṃ loluppāyanā loluppāyitattaṃ pucchañjikatā sādhukamyatā adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanāP0.362 patthanā pihanā sampatthanā kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā saddataṇhā rūpataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā ogho yogo gantho upādānaṃ āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ chadanaṃ bandhanaṃ upakkilesoT0.490 anusayo pariyuṭṭhānaṃ latā vevicchaṃ dukkhamūlaṃ dukkhanidānaṃ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṃ māravisayo taṇhānadī taṇhājālaṃ taṇhāgaddulaṃ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ lobho ’’.
( Kha ) tatthaV0.419 katamo doso ?
‘‘ Anatthaṃ me acarī ’’ ti āghāto jāyati ,‘‘ anatthaṃ me caratī ’’ ti āghāto jāyati ,‘‘ anatthaṃ me carissatī ’’ ti āghāto jāyati ,‘‘ piyassa me manāpassa anatthaṃ acari ’’… pe … anatthaṃ carati … pe …‘‘ anatthaṃ carissatī ’’ ti āghāto jāyati ,‘‘ appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari ’’… pe … atthaṃ carati … pe …‘‘ atthaṃ carissatī ’’ ti āghāto jāyati , aṭṭhāne vā pana āghāto jāyati .
Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṃ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṃ doso dussanā dussitattaṃM0.377 byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘ doso ’’.
( Ga ) tattha katamo moho ?
Dukkhe aññāṇaṃ , dukkhasamudaye aññāṇaṃ , dukkhanirodhe aññāṇaṃ , dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṃ , pubbante aññāṇaṃ , aparante aññāṇaṃ , pubbantāparante aññāṇaṃ , idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṃ , yaṃ evarūpaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ … pe … avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ moho ’’.
Imāni tīṇi akusalamūlāni .

(2) Tayo akusalavitakkā

910. TatthaT0.491 katame tayo akusalavitakkā ?
Kāmavitakko , byāpādavitakko , vihiṃsāvitakko .
( Ka ) tattha katamo kāmavitakko ?
Kāmapaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘ kāmavitakko ’’.
( Kha ) tatthaP0.363 katamo byāpādavitakko ?
Byāpādapaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘ byāpādavitakko ’’.
( Ga ) tatthaV0.420 katamo vihiṃsāvitakko ?
Vihiṃsāpaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘ vihiṃsāvitakko ’’.
Ime tayo akusalavitakkā .

(3) Tisso akusalasaññā

911. Tattha katamā tisso akusalasaññā ?
Kāmasaññā , byāpādasaññā , vihiṃsāsaññā .
( Ka ) tattha katamā kāmasaññā ?
Kāmapaṭisaṃyuttā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ kāmasaññā ’’.
( Kha ) tattha katamā byāpādasaññā ?
Byāpādapaṭisaṃyuttā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ byāpādasaññā ’’.
( Ga ) tattha katamā vihiṃsāsaññā ?
Vihiṃsāpaṭisaṃyuttā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ vihiṃsāsaññā ’’.
Imā tisso akusalasaññā .

(4) Tisso akusaladhātuyo

912. Tattha katamā tisso akusaladhātuyo ?
Kāmadhātu , byāpādadhātu , vihiṃsādhātu .
TatthaM0.378 katamā kāmadhātu ?
Kāmavitakko kāmadhātu .
Byāpādavitakko byāpādadhātu .
Vihiṃsāvitakko vihiṃsādhātu .
( Ka ) tattha katamo kāmavitakko ?
Kāmapaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘ kāmavitakko ’’.
( Kha ) tattha katamo byāpādavitakkoT0.492 ?
Byāpādapaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘ byāpādavitakko ’’.
( Ga ) tatthaV0.421 katamo vihiṃsāvitakko ?
Vihiṃsāpaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘ vihiṃsāvitakko ’’.
Imā tisso akusaladhātuyo .

(5) Tīṇi duccaritāni

913. Tattha katamāni tīṇi duccaritāni ?
Kāyaduccaritaṃ , vacīduccaritaṃ , manoduccaritaṃ .
( Ka ) tattha katamaṃ kāyaduccaritaṃ ?
Pāṇātipāto , adinnādānaṃ , kāmesumicchācāro – idaṃ vuccati ‘‘ kāyaduccaritaṃ ’’.
( Kha ) tattha katamaṃ vacīduccaritaṃ ?
Musāvādo , pisuṇā vācā , pharusā vācā , samphappalāpo – idaṃ vuccati ‘‘ vacīduccaritaṃ ’’.
( Ga ) tattha katamaṃ manoduccaritaṃ ?
AbhijjhāP0.364 , byāpādo , micchādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘ manoduccaritaṃ ’’.
( Ka-ga ) tattha katamaṃ kāyaduccaritaṃ ?
Akusalaṃ kāyakammaṃ kāyaduccaritaṃ , akusalaṃ vacīkammaṃ vacīduccaritaṃ , akusalaṃ manokammaṃ manoduccaritaṃ .
Tattha katamaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ ?
Akusalā kāyasañcetanā akusalaṃ kāyakammaṃ , akusalā vacīsañcetanā akusalaṃ vacīkammaṃ , akusalā manosañcetanā akusalaṃ manokammaṃ .
Imāni tīṇi duccaritāni .

(6) Tayo āsavā

914. Tattha katame tayo āsavā ?
Kāmāsavo , bhavāsavo , avijjāsavo .
( Ka ) tattha katamo kāmāsavo ?
Yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhāV0.422 kāmasineho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ kāmāsavo ’’.
( Kha ) tatthaM0.379 katamo bhavāsavo ?
Yo bhavesu bhavacchando … pe … bhavajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ bhavāsavo ’’.
( Ga ) tattha katamo avijjāsavo ?
Dukkhe aññāṇaṃ … pe … avijjālaṅgīT0.493 moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ avijjāsavo ’’.
Ime tayo āsavā .

(7) Tīṇi saṃyojanāni

915. Tattha katamāni tīṇi saṃyojanāni ?
Sakkāyadiṭṭhi , vicikicchā , sīlabbataparāmāso .
( Ka ) tattha katamā sakkāyadiṭṭhi ?
Idha assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto , sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto – rūpaṃ attato samanupassati rūpavantaṃ vā attānaṃ attani vā rūpaṃ rūpasmiṃ vā attānaṃ .
Vedanaṃ … pe … saññaṃ … pe … saṅkhāre … pe … viññāṇaṃ attato samanupassati viññāṇavantaṃ vā attānaṃ attani vā viññāṇaṃ viññāṇasmiṃ vā attānaṃ .
Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ … pe … vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘ sakkāyadiṭṭhi ’’.
( Kha ) tattha katamā vicikicchā ?
Satthari kaṅkhati vicikicchati , dhamme kaṅkhati vicikicchati , saṅghe kaṅkhati vicikicchati , sikkhāya kaṅkhati vicikicchati , pubbante kaṅkhati vicikicchati , aparante kaṅkhati vicikicchati , pubbantāparante kaṅkhati vicikicchatiP0.365 , idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu kaṅkhati vicikicchati .
Yā evarūpā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṃ thambhitattaṃ cittassa manovilekho – ayaṃ vuccati ‘‘ vicikicchā ’’.
( Ga ) tatthaV0.423 katamo sīlabbataparāmāso ?
‘‘ Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṃ sīlena suddhi vatena suddhi sīlabbatena suddhī ’’ ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ … pe … vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘ sīlabbataparāmāso ’’.
Imāni tīṇiT0.494 saṃyojanāni .

(8) Tisso taṇhā

916. Tattha katamā tisso taṇhā ?
Kāmataṇhā , bhavataṇhā , vibhavataṇhā .
Tattha katamā bhavataṇhā ?
Bhavadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘ bhavataṇhā ’’.
TatthaM0.380 katamā vibhavataṇhā ?
Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘ vibhavataṇhā ’’.
Avasesā taṇhā kāmataṇhā .
Tattha katamā kāmataṇhā ?
Kāmadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘ kāmataṇhā ’’.
()[( tattha katamā bhavataṇhā )] Rūpadhātuarūpadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘ bhavataṇhā ’’.
()[( tattha katamā vibhavataṇhā )(?)] Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘ vibhavataṇhā ’’.
Imā tisso taṇhā .

(9) Aparāpi tisso taṇhā

917. TatthaT0.495 katamā aparāpi tisso taṇhā ?
Kāmataṇhā , rūpataṇhā , arūpataṇhā .
( Ka ) tattha katamā kāmataṇhā ?
Kāmadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘ kāmataṇhā ’’.
( Kha ) tatthaP0.366V0.424 katamā rūpataṇhā ?
Rūpadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘ rūpataṇhā ’’.
( Ga ) tattha katamā arūpataṇhā ?
Arūpadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘ arūpataṇhā ’’.
Imā tisso taṇhā .

(10) Aparāpi tisso taṇhā

918. Tattha katamā aparāpi tisso taṇhā ?
Rūpataṇhā , arūpataṇhā , nirodhataṇhā .
( Ka ) tattha katamā rūpataṇhā ?
Rūpadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘ rūpataṇhā ’’.
( Kha ) tattha katamā arūpataṇhā ?
Arūpadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘ arūpataṇhā ’’.
( Ga ) tattha katamā nirodhataṇhā ?
Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘ nirodhataṇhā ’’.
Imā tisso taṇhā .

(11) Tisso esanā

919. TatthaM0.381 katamā tisso esanā ?
Kāmesanā , bhavesanā , brahmacariyesanā .
( Ka ) tattha katamā kāmesanā ?
Yo kāmesu kāmacchando … pe … kāmajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ kāmesanā ’’.
( Kha ) tattha katamā bhavesanā ?
Yo bhavesu bhavacchando … pe … bhavajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ bhavesanā ’’.
( Ga ) tatthaV0.425 katamā brahmacariyesanā ?
‘‘ Sassato loko ’’ ti vā ,‘‘ asassato loko ’’ ti – vā … pe …‘‘ neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā ’’ ti vā yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ … pe … vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘ brahmacariyesanā ’’.
( Ka ) tattha katamā kāmesanā , kāmarāgo , tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ kāmesanā ’’.
( Kha ) tattha katamā bhavesanā , bhavarāgo tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ bhavesanā ’’.
( Ga ) tattha katamā brahmacariyesanā , antaggāhikāP0.367 diṭṭhi tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ brahmacariyesanā ’’.
Imā tisso esanā .

(12) Tisso vidhā

920. TatthaT0.496 katamā tisso vidhā ?
‘‘ Seyyohamasmī ’’ ti vidhā ,‘‘ sadisohamasmī ’’ ti vidhā ,‘‘ hīnohamasmī ’’ ti vidhā – imā tisso vidhā .

(13) Tīṇi bhayāni

921. Tattha katamāni tīṇi bhayāni ?
Jātibhayaṃ , jarābhayaṃ , maraṇabhayaṃ .
( Ka ) tattha katamaṃ jātibhayaṃ ?
Jātiṃ paṭicca bhayaṃ bhayānakaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso cetaso utrāso – idaṃ vuccati ‘‘ jātibhayaṃ ’’.
( Kha ) tattha katamaṃ jarābhayaṃ ?
Jaraṃ paṭicca bhayaṃ bhayānakaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso cetaso utrāso – idaṃ vuccati ‘‘ jarābhayaṃ ’’.
( Ga ) tatthaM0.382V0.426 katamaṃ maraṇabhayaṃ ?
Maraṇaṃ paṭicca bhayaṃ bhayānakaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso cetaso utrāso – idaṃ vuccati ‘‘ maraṇabhayaṃ ’’.
Imāni tīṇi bhayāni .

(14) Tīṇi tamāni

922. Tattha katamāni tīṇi tamāni ?
Atītaṃ vā addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati , anāgataṃ vā addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati , etarahi vā paccuppannaṃ addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati – imāni tīṇi tamāni .

(15) Tīṇi titthāyatanāni

923. Tattha katamāni tīṇi titthāyatanāni ?
Idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhī –
‘‘ yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā , sabbaṃ taṃ pubbe katahetū ’’ ti ;
idha panekacco samaṇoT0.497 vā brāhmaṇo vā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhī –
‘‘ yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā , sabbaṃ taṃ issaranimmānahetū ’’ ti ;
idha panekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhī –
‘‘ yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃP0.368 vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā , sabbaṃ taṃ ahetu appaccayā ’’ ti – imāni tīṇi titthāyatanāni .

(16) Tayo kiñcanā

924. Tattha katame tayo kiñcanā [ katamāni tīṇi kiñcanāni (?) dī . ni .3.305]?
Rāgo kiñcanaṃ , doso kiñcanaṃ , moho kiñcanaṃ – ime tayo kiñcanā .

(17) Tīṇi aṅgaṇāni

Tattha katamāni tīṇi aṅgaṇāni ?
Rāgo aṅgaṇaṃ , doso aṅgaṇaṃ , moho aṅgaṇaṃ – imāni tīṇi aṅgaṇāni .

(18) Tīṇi malāni

TatthaV0.427 katamāni tīṇi malāni ?
Rāgo malaṃ , doso malaṃ , moho malaṃ – imāni tīṇi malāni .

(19) Tīṇi visamāni

Tattha katamāni tīṇi visamāni ?
Rāgo visamaṃ , doso visamaṃ , moho visamaṃ – imāni tīṇi visamāni .

(20) Aparānipi tīṇi visamāni

Tattha katamāni aparānipi tīṇi visamāni ?
Kāyavisamaṃ , vacīvisamaṃ , manovisamaṃ – imāni tīṇi visamāni .

(21) Tayo aggī

TatthaM0.383 katame tayo aggī ?
Rāgaggi , dosaggi , mohaggi – ime tayo aggī .

(22) Tayo kasāvā

Tattha katame tayo kasāvā ?
Rāgakasāvo , dosakasāvo , mohakasāvo – ime tayo kasāvā .

(23) Aparepi tayo kasāvā

Tattha katame aparepi tayo kasāvā ?
Kāyakasāvo , vacīkasāvo , manokasāvo – ime tayo kasāvā .

(24. Ka ) assādadiṭṭhi

925. TatthaV0.428 katamā assādadiṭṭhi ?
Idhekacco samaṇo vā brāhmaṇoT0.498 vā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhī –
‘‘ natthi kāmesu doso ’’ ti .
So kāmesu pātabyataṃ āpajjati .
Ayaṃ vuccati ‘‘ assādadiṭṭhi ’’.

( Kha ) attānudiṭṭhi

Tattha katamā attānudiṭṭhi ?
Idha assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto , sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto – rūpaṃ attato samanupassati rūpavantaṃ vā attānaṃ attani vā rūpaṃ rūpasmiṃ vā attānaṃ .
Vedanaṃ … pe … saññaṃ … pe … saṅkhāre … pe … viññāṇaṃ attato samanupassati viññāṇavantaṃ vā attānaṃ attani vā viññāṇaṃ viññāṇasmiṃ vā attānaṃ .
Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ … pe … vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘ attānudiṭṭhi ’’.

( Ga ) micchādiṭṭhi

TatthaP0.369 katamā micchādiṭṭhi ?
‘‘ Natthi dinnaṃ , natthi yiṭṭhaṃ … pe … ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī ’’ ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ … pe … vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘ micchādiṭṭhi ’’.
Sassatadiṭṭhi assādadiṭṭhi , sakkāyadiṭṭhi attānudiṭṭhi , ucchedadiṭṭhi micchādiṭṭhi .

(25. Ka ) arati

926. Tattha katamā arati ?
Pantesu vā senāsanesu aññataraññataresu vā adhikusalesu dhammesu arati aratitā anabhirati anabhiramaṇā ukkaṇṭhitā paritassitā – ayaṃ vuccati ‘‘ arati ’’.

( Kha ) vihesā

TatthaV0.429 katamā vihesā ?
Idhekacco pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā rajjuyā vā aññataraññatarena satte viheṭheti , yā evarūpā heṭhanā viheṭhanāT0.499 hiṃsanā vihiṃsanā rosanā virosanā parūpaghāto – ayaṃ vuccati ‘‘ vihesā ’’.

( Ga ) adhammacariyā

TatthaM0.384 katamā adhammacariyā ?
Kāyena adhammacariyāvisamacariyā , vācāya adhammacariyāvisamacariyā , manasā adhammacariyāvisamacariyā – ayaṃ vuccati ‘‘ adhammacariyā ’’.

(26. Ka ) dovacassatā

927. Tattha katamā dovacassatā ?
Sahadhammike vuccamāne dovacassāyaṃ dovacassiyaṃ dovacassatā vippaṭikulaggāhitā vipaccanīkasātatā anādariyaṃ anādaratā agāravatā appatissavatā – ayaṃ vuccati ‘‘ dovacassatā ’’.

( Kha ) pāpamittatā

Tattha katamā pāpamittatā ?
Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā , yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti taṃsampavaṅkatā – ayaṃ vuccati ‘‘ pāpamittatā ’’.

( Ga ) nānattasaññā

Tattha katamā nānattasaññā ?
Kāmasaññā , byāpādasaññā , vihiṃsāsaññā – ayaṃ vuccati ‘‘ nānattasaññā ’’.
Sabbāpi akusalā saññā nānattasaññā .

(27. Ka ) uddhaccaṃ

928. TatthaV0.430 katamaṃ uddhaccaṃ ?
Yaṃ cittassa uddhaccaṃ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṃ cittassa – idaṃ vuccati ‘‘ uddhaccaṃ ’’.

( Kha ) kosajjaṃ

Tattha katamaṃ kosajjaṃ ?
Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasuP0.370 vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo vossaggānuppadānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṃ anadhiṭṭhānaṃ ananuyogo pamādo – idaṃ vuccatiT0.500 ‘‘ kosajjaṃ ’’.

( Ga ) pamādo

Tattha katamo pamādo ?
Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo vossaggānuppadānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṃ anadhiṭṭhānaṃ ananuyogo pamādo , yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ pamādo ’’.

(28. Ka ) asantuṭṭhitā

929. TatthaM0.385 katamā asantuṭṭhitā ?
Itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi pañcahi vā kāmaguṇehi asantuṭṭhassa bhiyyokamyatā , yā evarūpā icchā icchāgatā asantuṭṭhitā rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘ asantuṭṭhitā ’’.

( Kha ) asampajaññatā

TatthaV0.431 katamā asampajaññatā ?
Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ … pe … avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ asampajaññatā ’’.

( Ga ) mahicchatā

Tattha katamā mahicchatā ?
Itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi pañcahi vā kāmaguṇehi asantuṭṭhassa bhiyyokamyatā , yā evarūpā icchā icchāgatā mahicchatā rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘ mahicchatā ’’.

(29. Ka ) ahirikaṃ

930. Tattha katamaṃ ahirikaṃ ?
Yaṃ na hirīyati hirīyitabbena , na hirīyati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati ‘‘ ahirikaṃ ’’.

( Kha ) anottappaṃ

Tattha katamaṃ anottappaṃ ?
Yaṃ na ottappati ottappitabbena , naT0.501 ottappati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati ‘‘ anottappaṃ ’’.

( Ga ) pamādo

Tattha katamo pamādo ?
Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo vossaggānuppadānaṃP0.371 kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṃ anadhiṭṭhānaṃ ananuyogo pamādo , yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ pamādo ’’.

(30. Ka ) anādariyaṃ

931. TatthaV0.432 katamaṃ anādariyaṃ ?
Yaṃ anādariyaṃ anādaratā agāravatā appatissavatā anaddā anaddāyanā anaddāyitattaṃ [ anādā anādāyanā anādāyitattaṃ ( syā .)] asīlyaṃ acittīkāro – idaṃ vuccati ‘‘ anādariyaṃ ’’.

( Kha ) dovacassatā

Tattha katamā dovacassatā ?
Sahadhammike vuccamāne dovacassāyaṃ dovacassiyaṃ dovacassatā vippaṭikulaggāhitā vipaccanīkasātatā anādariyaṃM0.386 anādaratā agāravatā appatissavatā – ayaṃ vuccati ‘‘ dovacassatā ’’.

( Ga ) pāpamittatā

Tattha katamā pāpamittatā ?
Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā , yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā paṭisevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti taṃsampavaṅkatā – ayaṃ vuccati ‘‘ pāpamittatā ’’.

(31. Ka ) assaddhiyaṃ

932. Tattha katamaṃ assaddhiyaṃ ?
Idhekacco assaddho hoti , na saddahati buddhaṃ vā dhammaṃ vā saṅghaṃ vā , yaṃ evarūpaṃ assaddhiyaṃ assaddahanā anokappanā anabhippasādo – idaṃ vuccati ‘‘ assaddhiyaṃ ’’.

( Kha ) avadaññutā

TatthaT0.502 katamā avadaññutā ?
Pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ , kulamacchariyaṃ , lābhamacchariyaṃ , vaṇṇamacchariyaṃ , dhammamacchariyaṃ .
Yaṃ evarūpaṃ maccheraṃ maccharāyanā maccharāyitattaṃ vevicchaṃ kadariyaṃ kaṭukañcukatā aggahitattaṃ cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘ avadaññutā ’’.

( Ga ) kosajjaṃ

TatthaV0.433 katamaṃ kosajjaṃ ?
Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo , vossaggānuppadānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ , bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatāP0.372 nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṃ anadhiṭṭhānaṃ ananuyogo pamādo – idaṃ vuccati ‘‘ kosajjaṃ ’’.

(32. Ka ) uddhaccaṃ

933. Tattha katamaṃ uddhaccaṃ ?
Yaṃ cittassa uddhaccaṃ avūpasamo cetaso vikkhepo bhavantattaṃ cittassa – idaṃ vuccati ‘‘ uddhaccaṃ ’’.

( Kha ) asaṃvaro

Tattha katamo asaṃvaro ?
Idhekacco cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī .
Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ , tassa saṃvarāya na paṭipajjati , na rakkhati cakkhundriyaṃ , cakkhundriye na saṃvaraṃ āpajjati .
Sotena saddaṃ sutvā … pe … ghānena gandhaṃ ghāyitvā … pe … jivhāya rasaṃ sāyitvā … pe … kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā … pe … manasā dhammaṃ viññāya nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī .
Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalāT0.503 dhammā anvāssaveyyuṃ , tassa saṃvarāyaM0.387 na paṭipajjati , na rakkhati manindriyaṃ , manindriye na saṃvaraṃ āpajjati – ayaṃ vuccati ‘‘ asaṃvaro ’’.

( Ga ) dussīlyaṃ

Tattha katamaṃ dussīlyaṃ ?
Kāyiko vītikkamo , vācasiko vītikkamo , kāyikavācasiko vītikkamo – idaṃ vuccati ‘‘ dussīlyaṃ ’’.

(33. Ka ) ariyānaṃ adassanakamyatā

934. TatthaV0.434 katamā ariyānaṃ adassanakamyatā ?
Tattha katame ariyā ?
Ariyā vuccanti buddhā ca buddhasāvakā ca .
Yā imesaṃ ariyānaṃ adassanakamyatā adaṭṭhukamyatā asametukamyatā asamāgantukamyatā – ayaṃ vuccati ‘‘ ariyānaṃ adassanakamyatā ’’.

( Kha ) saddhammaṃ asotukamyatā

Tattha katamā saddhammaṃ asotukamyatā ?
Tattha katamo saddhammo ?
Cattāro satipaṭṭhānā , cattāro sammappadhānā , cattāro iddhipādā , pañcindriyāni , pañca balāni , satta bojjhaṅgā , ariyo aṭṭhaṅgiko maggo – ayaṃ vuccati ‘‘ saddhammo ’’.
Yā imassa saddhammassa asotukamyatā asavanakamyatā anuggahetukamyatā adhāretukamyatā – ayaṃ vuccati ‘‘ saddhammaṃ asotukamyatā ’’.

( Ga ) upārambhacittatā

Tattha katamā upārambhacittatā ?
TatthaP0.373 katamo upārambho ?
Yo upārambho anupārambho upārambhanā anupārambhanā anupārambhitattaṃ uññā avaññā paribhavo randhagavesitā – ayaṃ vuccati ‘‘ upārambhacittatā ’’.

(34. Ka ) muṭṭhassaccaṃ

935. Tattha katamaṃ muṭṭhassaccaṃ ?
Yā assati ananussati appaṭissati assati assaraṇatā adhāraṇatā pilāpanatā sammusanatā – idaṃ vuccati ‘‘ muṭṭhassaccaṃ ’’.

( Kha ) asampajaññaṃ

Tattha katamaṃ asampajaññaṃ ?
Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃT0.504 … pe … avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – idaṃ vuccati ‘‘ asampajaññaṃ ’’.

( Ga ) cetaso vikkhepo

TatthaV0.435 katamo cetaso vikkhepo ?
Yaṃ cittassa uddhaccaṃ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṃ cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘ cetaso vikkhepo ’’.

(35. Ka ) ayoniso manasikāro

936. Tattha katamo ayoniso manasikāro ?
Anicce ‘‘ niccan ’’ ti ayoniso manasikāro , dukkhe ‘‘ sukhan ’’ ti ayoniso manasikāro , anattani ‘‘ attā ’’ ti ayoniso manasikāro , asubheM0.388 ‘‘ subhan ’’ ti ayoniso manasikāro , saccavippaṭikulena vā cittassa āvaṭṭanā anāvaṭṭanā ābhogo samannāhāro manasikāro – ayaṃ vuccati ‘‘ ayoniso manasikāro ’’.

( Kha ) kummaggasevanā

Tattha katamā kummaggasevanā ?
Tattha katamo kummaggo ?
Micchādiṭṭhi , micchāsaṅkappo , micchāvācā , micchākammanto , micchāājīvo , micchāvāyāmo , micchāsati , micchāsamādhi – ayaṃ vuccati ‘‘ kummaggo ’’.
Yā imassa kummaggassa sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti taṃsampavaṅkatā – ayaṃ vuccati ‘‘ kummaggasevanā ’’.

( Ga ) cetaso ca līnattaṃ

Tattha katamaṃ cetaso ca līnattaṃ ?
Yā cittassa akalyatā akammaññatā olīyanā sallīyanā līnaṃ līyanā līyitattaṃ thinaṃ thiyanā thiyitattaṃ cittassa – idaṃ vuccati ‘‘ cetaso ca līnattaṃ ’’.
Tikaṃ .