1. Kāyānupassanāniddeso
356. Kathañca
T0.258 bhikkhu ajjhattaṃ kāye kāyānupassī viharati ?Idha bhikkhu ajjhattaṃ kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati –
‘‘ atthi imasmiṃ kāye kesā lomā nakhā dantā taco maṃsaṃ nhāru [ nahāru ( sī .)] aṭṭhi aṭṭhimiñjaṃ [ aṭṭhimiñjā ( sī .)] vakkaṃ hadayaṃ yakanaṃ kilomakaṃ pihakaṃ papphāsaṃ antaṃ antaguṇaṃ udariyaṃ karīsaṃ pittaṃ semhaṃ pubbo lohitaṃ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā muttan ’’ ti .
So taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti svāvatthitaṃ vavatthapeti .
So
V0.218 taṃ nimittaṃ āsevitvā bhāvetvā bahulīkaritvā svāvatthitaṃ vavatthapetvā bahiddhā kāye cittaṃ upasaṃharati .Kathañca
P0.194 bhikkhu bahiddhā kāye kāyānupassī viharati ?Idha bhikkhu bahiddhā kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati –
‘‘ atthissa kāye kesā lomā
M0.201 nakhā dantā taco maṃsaṃ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṃ vakkaṃ hadayaṃ yakanaṃ kilomakaṃ pihakaṃ papphāsaṃ antaṃ antaguṇaṃ udariyaṃ karīsaṃ pittaṃ semhaṃ pubbo lohitaṃ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā muttan ’’ ti .So taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti svāvatthitaṃ vavatthapeti .
So taṃ nimittaṃ āsevitvā bhāvetvā bahulīkaritvā svāvatthitaṃ vavatthapetvā ajjhattabahiddhā kāye cittaṃ upasaṃharati .
Kathañca
T0.259 bhikkhu ajjhattabahiddhā kāye kāyānupassī viharati ?Idha bhikkhu ajjhattabahiddhā kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati –
‘‘ atthi imasmiṃ kāye kesā lomā nakhā dantā taco maṃsaṃ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṃ vakkaṃ hadayaṃ yakanaṃ kilomakaṃ pihakaṃ papphāsaṃ antaṃ antaguṇaṃ udariyaṃ karīsaṃ pittaṃ semhaṃ pubbo lohitaṃ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā muttan ’’ ti .
Evaṃ bhikkhu ajjhattabahiddhā kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ .
357. Anupassīti .
Tattha katamā anupassanā ?
Yā paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘ anupassanā ’’.
Imāya anupassanāya upeto hoti samupeto upāgato samupāgato upapanno sampanno samannāgato .
Tena vuccati ‘‘ anupassī ’’ ti .
358. Viharatīti .
Iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati .
Tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
359. Ātāpīti .
Tattha katamo ātāpo [ katamaṃ ātāpaṃ ( sabbattha )]?
Yo cetasiko vīriyārambho … pe … sammāvāyāmo
V0.219 – ayaṃ vuccati ‘‘ ātāpo ’’.Iminā ātāpena upeto hoti samupeto upāgato samupāgato upapanno sampanno samannāgato .
Tena vuccati ‘‘ ātāpī ’’ ti .
360. Sampajānoti
T0.260M0.202 .Tattha katamaṃ sampajaññaṃ ?
Yā paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘ sampajaññaṃ ’’.
Iminā sampajaññena upeto hoti samupeto upāgato samupāgato upapanno
P0.195 sampanno samannāgato .Tena vuccati ‘‘ sampajāno ’’ ti .
361. Satimāti .
Tattha katamā sati ?
Yā sati anussati … pe … sammāsati – ayaṃ vuccati ‘‘ sati ’’.
Imāya satiyā upeto hoti samupeto upāgato samupāgato upapanno sampanno samannāgato .
Tena vuccati ‘‘ satimā ’’ ti .
362. Vineyya loke abhijjhādomanassanti .
Tattha katamo loko ?
Sveva kāyo loko .
Pañcapi upādānakkhandhā loko .
Ayaṃ vuccati ‘‘ loko ’’.
Tattha katamā abhijjhā ?
Yo rāgo sārāgo … pe … cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘ abhijjhā ’’.
Tattha katamaṃ domanassaṃ ?
Yaṃ cetasikaṃ asātaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ cetosamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘ domanassaṃ ’’.
Iti ayañca abhijjhā idañca domanassaṃ imamhi loke vinītā honti paṭivinītā santā samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā .
Tena vuccati ‘‘ vineyya loke abhijjhādomanassan ’’ ti .
Kāyānupassanāniddeso .