3. Cittānupassanāniddeso
365. Kathañca bhikkhu ajjhattaṃ citte cittānupassī viharati ?
Idha bhikkhu sarāgaṃ vā cittaṃ ‘‘ sarāgaṃ me cittan ’’ ti pajānāti , vītarāgaṃ vā cittaṃ ‘‘ vītarāgaṃ me cittan ’’ ti pajānāti , sadosaṃ vā cittaṃ ‘‘ sadosaṃ me cittan ’’ ti pajānāti , vītadosaṃ vā cittaṃ ‘‘ vītadosaṃ me cittan ’’ ti pajānāti , samohaṃ vā cittaṃ ‘‘ samohaṃ me cittan ’’ ti pajānāti , vītamohaṃ
V0.222 vā cittaṃ ‘‘ vītamohaṃ me cittan ’’ ti pajānāti , saṃkhittaṃ vā cittaṃ ‘‘ saṃkhittaṃ me cittan ’’ ti pajānāti , vikkhittaṃ vā cittaṃ ‘‘ vikkhittaṃ me cittan ’’ tiT0.264 pajānāti , mahaggataṃ vā cittaṃ ‘‘ mahaggataṃ me cittan ’’ ti pajānāti , amahaggataṃ vā cittaṃ ‘‘ amahaggataṃ me cittan ’’ ti pajānāti , sauttaraṃ vā cittaṃ ‘‘ sauttaraṃ me cittan ’’ ti pajānāti , anuttaraṃ vā cittaṃ ‘‘ anuttaraṃ me cittan ’’ ti pajānāti , samāhitaṃ vā cittaṃ ‘‘ samāhitaṃ me cittan ’’ ti pajānāti , asamāhitaṃM0.205 vā cittaṃ ‘‘ asamāhitaṃ me cittan ’’ ti pajānāti , vimuttaṃ vā cittaṃ ‘‘ vimuttaṃ me cittan ’’ ti pajānāti , avimuttaṃ vā cittaṃ ‘‘ avimuttaṃ me cittan ’’ ti pajānāti .So taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti svāvatthitaṃ vavatthapeti .
So taṃ nimittaṃ āsevitvā bhāvetvā bahulīkaritvā svāvatthitaṃ vavatthapetvā bahiddhā citte cittaṃ upasaṃharati .
Kathañca bhikkhu bahiddhā citte cittānupassī viharati ?
Idha bhikkhu sarāgaṃ vāssa cittaṃ ‘‘ sarāgamassa cittan ’’ ti pajānāti , vītarāgaṃ vāssa cittaṃ ‘‘ vītarāgamassa cittan ’’ ti pajānāti , sadosaṃ vāssa cittaṃ ‘‘ sadosamassa cittan ’’ ti
P0.198 pajānāti , vītadosaṃ vāssa cittaṃ ‘‘ vītadosamassa cittan ’’ ti pajānāti , samohaṃ vāssa cittaṃ ‘‘ samohamassa cittan ’’ ti pajānāti , vītamohaṃ vāssa cittaṃ ‘‘ vītamohamassa cittan ’’ ti pajānāti , saṃkhittaṃ vāssa cittaṃ ‘‘ saṃkhittamassa cittan ’’ ti pajānāti , vikkhittaṃ vāssa cittaṃ ‘‘ vikkhittamassa cittan ’’ ti pajānāti , mahaggataṃ vāssa cittaṃ ‘‘ mahaggatamassa cittan ’’ ti pajānāti , amahaggataṃ vāssa cittaṃ ‘‘ amahaggatamassa cittan ’’ ti pajānāti , sauttaraṃ vāssa cittaṃ ‘‘ sauttaramassa cittan ’’ ti pajānāti , anuttaraṃ vāssaT0.265 cittaṃ ‘‘ anuttaramassa cittan ’’ ti pajānāti , samāhitaṃ vāssa cittaṃ ‘‘ samāhitamassa cittan ’’ ti pajānāti , asamāhitaṃ vāssa cittaṃ ‘‘ asamāhitamassa cittan ’’ ti pajānāti , vimuttaṃ vāssa cittaṃ ‘‘ vimuttamassa cittan ’’ ti pajānāti , avimuttaṃ vāssa cittaṃ ‘‘ avimuttamassa cittan ’’ ti pajānāti .So taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti svāvatthitaṃ vavatthapeti .
So taṃ nimittaṃ āsevitvā bhāvetvā bahulīkaritvā svāvatthitaṃ vavatthapetvā ajjhattabahiddhā citte cittaṃ upasaṃharati .
Kathañca bhikkhu ajjhattabahiddhā citte cittānupassī viharati ?
Idha bhikkhu sarāgaṃ vā cittaṃ ‘‘ sarāgaṃ cittan ’’ ti pajānāti , vītarāgaṃ vā cittaṃ ‘‘ vītarāgaṃ cittan ’’ ti pajānāti , sadosaṃ
V0.223 vā cittaṃ ‘‘ sadosaṃ cittan ’’ ti pajānāti , vītadosaṃ vā cittaṃ ‘‘ vītadosaṃ cittan ’’ ti pajānāti , samohaṃ vā cittaṃ ‘‘ samohaṃ cittan ’’ ti pajānāti , vītamohaṃ vā cittaṃ ‘‘ vītamohaṃ cittan ’’ ti pajānāti , saṃkhittaṃ vā cittaṃ ‘‘ saṃkhittaṃ cittan ’’ ti pajānāti , vikkhittaṃ vā cittaṃ ‘‘ vikkhittaṃ cittan ’’ ti pajānāti , mahaggataṃ vā cittaṃ ‘‘ mahaggataṃ cittan ’’ ti pajānāti , amahaggataṃ vā cittaṃ ‘‘ amahaggataṃ cittan ’’ ti pajānāti , sauttaraṃ vā cittaṃ ‘‘ sauttaraṃ cittan ’’ ti pajānāti , anuttaraṃ vā cittaṃ ‘‘ anuttaraṃ cittan ’’ ti pajānātiM0.206 , samāhitaṃ vā cittaṃ ‘‘ samāhitaṃ cittan ’’ ti pajānāti , asamāhitaṃ vā cittaṃ ‘‘ asamāhitaṃ cittan ’’ ti pajānāti , vimuttaṃ vā cittaṃ ‘‘ vimuttaṃ cittan ’’ ti pajānāti , avimuttaṃ vā cittaṃ ‘‘ avimuttaṃ cittan ’’ ti pajānāti .Evaṃ bhikkhu
T0.266 ajjhattabahiddhā citte cittānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ . 366. Anupassīti … pe … viharatīti … pe … ātāpīti … pe … sampajānoti … pe … satimāti … pe … vineyya loke abhijjhādomanassanti .
Tattha katamo loko ?
Taṃyeva cittaṃ loko .
Pañcapi upādānakkhandhā loko – tattha katamā abhijjhā ?
Yo
P0.199 rāgo sārāgo … pe … cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘ abhijjhā ’’.Tattha katamaṃ domanassaṃ ?
Yaṃ cetasikaṃ asātaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ cetosamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘ domanassaṃ ’’.
Iti ayañca abhijjhā idañca domanassaṃ imamhi loke vinītā honti paṭivinītā santā samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā .
Tena vuccati ‘‘ vineyya loke abhijjhādomanassan ’’ ti .
Cittānupassanāniddeso .