3. Tikaniddeso
768.(1. Ka ) tattha
M0.337 katamā cintāmayā paññā ?Yogavihitesu vā kammāyatanesu yogavihitesu vā sippāyatanesu yogavihitesu vā vijjāṭṭhānesu kammassakataṃ vā saccānulomikaṃ vā rūpaṃ aniccanti vā vedanā … pe … saññā … saṅkhārā … viññāṇaṃ
P0.325 aniccanti vā , yaṃ evarūpiṃ anulomikaṃ khantiṃ diṭṭhiṃ ruciṃV0.370 mudiṃ pekkhaṃ dhammanijjhānakkhantiṃ parato assutvā paṭilabhati – ayaṃ vuccati ‘‘ cintāmayā paññā ’’.( Kha ) tattha katamā sutamayā paññā ?
Yogavihitesu vā kammāyatanesu yogavihitesu vā sippāyatanesu yogavihitesu vā vijjāṭṭhānesu kammassakataṃ vā saccānulomikaṃ vā rūpaṃ aniccanti vā vedanā … pe … saññā … saṅkhārā … viññāṇaṃ aniccanti vā , yaṃ evarūpiṃ anulomikaṃ khantiṃ diṭṭhiṃ ruciṃ mudiṃ pekkhaṃ dhammanijjhānakkhantiṃ parato sutvā paṭilabhati – ayaṃ vuccati ‘‘ sutamayā paññā ’’.
( Ga ) sabbāpi samāpannassa paññā bhāvanāmayā
T0.439 paññā . 769.(2. Ka ) tattha katamā dānamayā paññā ?
Dānaṃ ārabbha dānādhigaccha yā uppajjati paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘ dānamayā paññā ’’.
( Kha ) tattha katamā sīlamayā paññā ?
Sīlaṃ ārabbha sīlādhigaccha yā uppajjati paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘ sīlamayā paññā ’’.
( Ga ) sabbāpi samāpannassa paññā bhāvanāmayā paññā .
770.(3. Ka ) tattha katamā adhisīle paññā ?
Pātimokkhasaṃvaraṃ saṃvarantassa yā uppajjati paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘ adhisīle paññā ’’.
( Kha ) tattha katamā adhicitte paññā ?
Rūpāvacarārūpāvacarasamāpattiṃ samāpajjantassa yā uppajjati paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘ adhicitte paññā ’’.
( Ga ) tattha
M0.338V0.371 katamā adhipaññāya paññā ?Catūsu maggesu catūsu phalesu paññā – ayaṃ vuccati ‘‘ adhipaññāya paññā ’’.
771.(4. Ka ) tattha katamaṃ āyakosallaṃ ?
‘‘ Ime dhamme manasikaroto anuppannā ceva akusalā dhammā na uppajjanti , uppannā ca akusalā dhammā pahīyanti .
Ime vā panime dhamme manasikaroto anuppannā ceva kusalā dhammā uppajjanti , uppannā ca kusalā dhammā
T0.440 bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattantī ’’ ti – yā tattha paññā pajānanā … pe … amohoP0.326 dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘ āyakosallaṃ ’’.( Kha ) tattha katamaṃ apāyakosallaṃ ?
‘‘ Ime dhamme manasikaroto anuppannā ceva kusalā dhammā na uppajjanti , uppannā ca kusalā dhammā nirujjhanti .
Ime vā panime dhamme manasikaroto anuppannā ceva akusalā dhammā uppajjanti , uppannā ca akusalā dhammā bhiyyobhāvāya vepullāya saṃvattantī ’’ ti – yā tattha paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘ apāyakosallaṃ ’’.
( Ga ) sabbāpi tatrupāyā paññā upāyakosallaṃ .
772.(5. Ka ) catūsu bhūmīsu vipāke paññā vipākā paññā .
( Kha ) catūsu bhūmīsu kusale paññā vipākadhammadhammā paññā .
( Ga ) tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā nevavipākanavipākadhammadhammā paññā .
773.(6. Ka ) tīsu bhūmīsu vipāke paññā upādinnupādāniyā paññā .
( Kha ) tīsu bhūmīsu kusale tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā anupādinnupādāniyā paññā .
( Ga ) catūsu
V0.372 maggesu catūsu phalesu paññā anupādinnaanupādāniyā paññā . 774.(7. Ka ) vitakkavicārasampayuttā paññā savitakkasavicārā paññā .
( Kha ) vitakkavippayuttā vicārasampayuttā paññā avitakkavicāramattā paññā .
( Ga ) vitakkavicāravippayuttā paññā avitakkaavicārā paññā .
775.(8. Ka ) pītisampayuttā paññā pītisahagatā paññā .
( Kha ) sukhasampayuttā
T0.441 paññā sukhasahagatā paññā .( Ga ) upekkhāsampayuttā paññā upekkhāsahagatā paññā .
776.(9. Ka ) tīsu
M0.339 bhūmīsu kusale paññā ācayagāminī paññā .( Kha ) catūsu maggesu paññā apacayagāminī paññā .
( Ga ) catūsu bhūmīsu vipāke tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā nevācayagāmināpacayagāminī paññā .
777.(10. Ka ) catūsu maggesu tīsu phalesu paññā sekkhā paññā .
( Kha ) upariṭṭhimā [ upariṭṭhime ( syā .), upariṭṭhimaṃ ( ka .)] arahattaphale paññā asekkhā paññā .
( Ga ) tīsu bhūmīsu kusale tīsu bhūmīsu vipāke tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā nevasekkhanāsekkhā paññā .
778.(11. Ka ) kāmāvacarakusalābyākate
V0.373 paññā parittā paññā .( Kha ) rūpāvacarārūpāvacarakusalābyākate paññā mahaggatā paññā .
( Ga ) catūsu maggesu catūsu phalesu paññā appamāṇā paññā .
779.(12. Ka ) tattha katamā parittārammaṇā paññā ?
Paritte
P0.327 dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘ parittārammaṇā paññā ’’. 780.( Kha ) tattha katamā mahaggatārammaṇā paññā ?
Mahaggate dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘ mahaggatārammaṇā paññā ’’.
781.( Ga ) tattha katamā appamāṇārammaṇā paññā ?
Appamāṇe dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘ appamāṇārammaṇā
T0.442 paññā ’’. 782.(13. Ka ) tattha katamā maggārammaṇā paññā ?
Ariyamaggaṃ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘ maggārammaṇā paññā ’’.
( Kha ) catūsu maggesu paññā maggahetukā paññā .
783.( Ga ) tattha katamā maggādhipatinī paññā ?
Ariyamaggaṃ adhipatiṃ karitvā yā uppajjati paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘ maggādhipatinī paññā ’’.
784.(14) Catūsu
M0.340V0.374 bhūmīsu vipāke paññā siyā uppannā , siyā uppādinī , na vattabbā anuppannāti .Catūsu bhūmīsu kusale tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā siyā uppannā , siyā anuppannā , na vattabbā uppādinīti .
785.(15) Sabbāva paññā siyā atītā , siyā anāgatā , siyā paccuppannā .
786.(16. Ka ) tattha katamā atītārammaṇā paññā ?
Atīte dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘ atītārammaṇā paññā ’’.
787.( Kha ) tattha katamā anāgatārammaṇā paññā ?
Anāgate dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘ anāgatārammaṇā paññā ’’.
788.( Ga ) tattha katamā paccuppannārammaṇā paññā ?
Paccuppanne dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā
T0.443 … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘ paccuppannārammaṇā paññā ’’. 789.(17) Sabbāva paññā siyā ajjhattā , siyā bahiddhā , siyā ajjhattabahiddhā .
790.(18. Ka ) tattha katamā ajjhattārammaṇā paññā ?
Ajjhatte dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā … pe …
P0.328 amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘ ajjhattārammaṇā paññā ’’. 791.( Kha ) tattha katamā bahiddhārammaṇā paññā ?
Bahiddhādhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘ bahiddhārammaṇā paññā ’’.
792.( Ga ) tattha
V0.375 katamā ajjhattabahiddhārammaṇā paññā ?Ajjhattabahiddhā dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘ ajjhattabahiddhārammaṇā paññā ’’.
Evaṃ tividhena ñāṇavatthu .
Tikaṃ .