8. Aṭṭhakaniddeso
(1) Aṭṭha kilesavatthūni
952. Tattha
V0.452 katamāni aṭṭha kilesavatthūni ?Lobho , doso , moho , māno , diṭṭhi , vicikicchā , thinaṃ , uddhaccaṃ – imāni aṭṭha kilesavatthūni .
(2) Aṭṭha kusītavatthūni
953. Tattha
M0.400 katamāni aṭṭha kusītavatthūni ?( Ka ) idha bhikkhunā kammaṃ kātabbaṃ hoti .
Tassa evaṃ hoti –
‘‘ kammaṃ kho me kātabbaṃ bhavissati .
Kammaṃ kho pana me karontassa kāyo kilamissati .
Handāhaṃ nipajjāmī ’’ ti .
So nipajjati ;
na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā , anadhigatassa adhigamāya , asacchikatassa sacchikiriyāya .
Idaṃ paṭhamaṃ kusītavatthu .
( Kha ) puna caparaṃ bhikkhunā kammaṃ kataṃ hoti .
Tassa evaṃ hoti –
‘‘ ahaṃ kho kammaṃ akāsiṃ .
Kammaṃ kho pana me karontassa kāyo kilanto .
Handāhaṃ nipajjāmī ’’ ti .
So nipajjati ;
na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā , anadhigatassa adhigamāya , asacchikatassa sacchikiriyāya .
Idaṃ dutiyaṃ kusītavatthu .
( Ga ) puna caparaṃ bhikkhunā maggo gantabbo hoti .
Tassa evaṃ
P0.386 hoti –‘‘ maggo kho me gantabbo bhavissati .
Maggaṃ kho pana me gacchantassa kāyo kilamissati .
Handāhaṃ nipajjāmī ’’ ti .
So nipajjati ;
na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā , anadhigatassa adhigamāya , asacchikatassa sacchikiriyāya .
Idaṃ tatiyaṃ kusītavatthu .
( Gha ) puna caparaṃ bhikkhunā
T0.522 maggo gato hoti .Tassa evaṃ hoti –
‘‘ ahaṃ kho maggaṃ agamāsiṃ .
Maggaṃ kho pana me gacchantassa kāyo kilanto .
Handāhaṃ nipajjāmī ’’ ti .
So nipajjati
V0.453 ;na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā , anadhigatassa adhigamāya , asacchikatassa sacchikiriyāya .
Idaṃ catutthaṃ kusītavatthu .
( Ṅa ) puna caparaṃ bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto na labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ .
Tassa evaṃ hoti –
‘‘ ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto nālatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ .
Tassa me kāyo kilanto akammañño .
Handāhaṃ nipajjāmī ’’ ti .
So nipajjati ;
na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā , anadhigatassa adhigamāya , asacchikatassa sacchikiriyāya .
Idaṃ pañcamaṃ kusītavatthu .
( Ca ) puna caparaṃ bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ .
Tassa evaṃ hoti –
‘‘ ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto alatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā
M0.401 bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ .Tassa me kāyo kilanto akammañño māsācitaṃ maññe .
Handāhaṃ nipajjāmī ’’ ti .
So nipajjati ;
na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā , anadhigatassa adhigamāya , asacchikatassa sacchikiriyāya .
Idaṃ chaṭṭhaṃ kusītavatthu .
( Cha ) puna caparaṃ bhikkhuno uppanno hoti appamattako ābādho .
Tassa evaṃ hoti –
‘‘ uppanno kho me ayaṃ appamattako ābādho .
Atthi kappo nipajjituṃ
T0.523 .Handāhaṃ nipajjāmī ’’ ti .
So nipajjati ;
na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā , anadhigatassa adhigamāya , asacchikatassa sacchikiriyāya .
Idaṃ sattamaṃ kusītavatthu .
( Ja ) puna caparaṃ bhikkhu gilānā vuṭṭhito [ gilānavuṭṭhito ( saddanībhi ) a . ni .6.16 pāḷiyā ṭīkā passitabbā ] hoti aciravuṭṭhito gelaññā .
Tassa evaṃ hoti –
‘‘ ahaṃ kho gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā .
Tassa me kāyo dubbalo akammañño .
Handāhaṃ nipajjāmī ’’ ti .
So nipajjati ;
na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā , anadhigatassa adhigamāya , asacchikatassa sacchikiriyāya .
Idaṃ aṭṭhamaṃ kusītavatthu .
Imāni aṭṭha kusītavatthūni .
(3) Aṭṭhasu lokadhammesu cittassa paṭighāto
954. Tattha
P0.387V0.454 katamesu aṭṭhasu lokadhammesu cittassa paṭighāto ?Lābhe sārāgo , alābhe paṭivirodho , yase sārāgo , ayase paṭivirodho , pasaṃsāya sārāgo , nindāya paṭivirodho , sukhe sārāgo , dukkhe paṭivirodho – imesu aṭṭhasu lokadhammesu cittassa paṭighāto .
(4) Aṭṭhaanariyavohārā
955. Tattha katame aṭṭha anariyavohārā ?
Adiṭṭhe diṭṭhavāditā , assute sutavāditā , amute mutavāditā , aviññāte viññātavāditā , diṭṭhe adiṭṭhavāditā , sute assutavāditā , mute amutavāditā , viññāte aviññātavāditā – ime aṭṭha anariyavohārā .
(5) Aṭṭha micchattā
956. Tattha katame aṭṭha micchattā ?
Micchādiṭṭhi , micchāsaṅkappo , micchāvācā , micchākammanto , micchāājīvo , micchāvāyāmo , micchāsati , micchāsamādhi – ime aṭṭha micchattā .
(6) Aṭṭha purisadosā
957. Tattha
T0.524M0.402 katame aṭṭha purisadosā ?( Ka ) idha bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti .So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno [ codiyamāno ( sī . syā .) a . ni .8.14]‘‘ na sarāmi na sarāmī ’’ ti assatiyāva nibbeṭheti .
Ayaṃ paṭhamo purisadoso .
( Kha ) puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti .
So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno codakaṃyeva paṭippharati –
‘‘ kiṃ nu kho tuyhaṃ bālassa abyattassa bhaṇitena !
Tvampi nāma maṃ bhaṇitabbaṃ maññasī ’’ ti !
Ayaṃ dutiyo purisadoso .
( Ga ) puna
V0.455 caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti .So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno codakaṃyeva [ codakasseva ( syā .) a . ni .8.14] paccāropeti –
‘‘ tvampi khosi itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno .
Tvaṃ tāva paṭhamaṃ paṭikarohī ’’ ti .
Ayaṃ tatiyo purisadoso .
( Gha ) puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti .
So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno aññenāññaṃ paṭicarati , bahiddhā kathaṃ apanāmeti , kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti .
Ayaṃ catuttho purisadoso .
( Ṅa ) puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti .
So bhikkhu
P0.388 bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno saṅghamajjhe bāhāvikkhepakaṃ bhaṇati .Ayaṃ pañcamo purisadoso .
( Ca ) puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti .
So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno anādiyitvā saṅghaṃ , anādiyitvā codakaṃ , sāpattikova [ āpattikova ( ka .) a . ni .8.14] yenakāmaṃ pakkamati .
Ayaṃ chaṭṭho purisadoso .
( Cha ) puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti .
So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno ‘‘ nevāhaṃ āpannomhi , na panāhaṃ anāpannomhī ’’ ti tuṇhībhūto saṅghaṃ viheseti .
Ayaṃ
T0.525 sattamo purisadoso .( Ja ) puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti .
So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno evamāha –
‘‘ kiṃ nu kho tumhe āyasmanto atibāḷhaṃ
M0.403 mayi byāvaṭā .Idānāhaṃ sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattissāmī ’’ ti .
So sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattitvā evamāha –
‘‘ idāni kho tumhe āyasmanto attamanā hothā ’’ ti .
Ayaṃ aṭṭhamo purisadoso .
Ime aṭṭha purisadosā .
(7) Aṭṭha asaññīvādā
958. Tattha katame aṭṭha asaññīvādā ?
‘‘ Rūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā ’’ ti – asaññīti naṃ paññapenti ;
arūpī attā … pe … rūpī ca arūpī ca … pe … nevarūpīnārūpī … pe …‘‘ antavā attā hoti arogo paraṃ maraṇā ’’ ti – asaññīti naṃ paññapenti ;
‘‘ anantavā attā hoti arogo paraṃ maraṇā ’’ ti – asaññīti naṃ paññapenti ;
‘‘ antavā
P0.389 ca anantavā ca attā hoti arogo paraṃ maraṇā ’’ ti – asaññīti naṃ paññapenti ;‘‘ nevantavā nānantavā attā hoti arogo paraṃ maraṇā ’’ ti – asaññīti naṃ paññapenti .
Ime aṭṭha asaññīvādā .
(8) Aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā
959. Tattha katame aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā ?
‘‘ Rūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā ’’ ti
V0.456 – nevasaññīnāsaññītiT0.526 naṃ paññapenti ;‘‘ arūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā ’’ ti – nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapenti ;
‘‘ rūpī ca arūpī ca attā hoti arogo paraṃ maraṇā ’’ ti – nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapenti ;
‘‘ nevarūpīnārūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā ’’ ti – nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapenti ;
‘‘ antavā attā hoti arogo paraṃ maraṇā ’’ ti – nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapenti ;
‘‘ anantavā attā hoti arogo paraṃ maraṇā ’’ ti – nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapenti ;
‘‘ antavā ca anantavā ca attā hoti arogo paraṃ maraṇā ’’ ti – nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapenti ;
‘‘ nevantavā nānantavā attā hoti arogo paraṃ maraṇā ’’ ti – nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapenti .
Ime aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā .
Aṭṭhakaṃ .