Issues
Select Version
Vibhaṅgapāḷi
Vibhaṅgapāḷi

Mātikā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Mātikā

509.‘‘ Idhā ’’ ti imissā diṭṭhiyā , imissā khantiyā , imissā ruciyā , imasmiṃ ādāye , imasmiṃ dhamme , imasmiṃ vinaye , imasmiṃ dhammavinaye , imasmiṃ pāvacane , imasmiṃ brahmacariye , imasmiṃ satthusāsane .
Tena vuccati ‘‘ idhā ’’ ti .
510.‘‘ Bhikkhū ’’ ti samaññāya bhikkhu , paṭiññāya bhikkhu , bhikkhatīti bhikkhu , bhikkhakoti bhikkhu , bhikkhācariyaṃ ajjhupagatoti bhikkhu , bhinnapaṭadharoti bhikkhu , bhindati pāpake akusale dhammeti bhikkhu , bhinnattā pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ bhikkhu , odhisoP0.246 kilesānaṃ pahānā bhikkhu , anodhiso kilesānaṃ pahānā bhikkhu , sekkho bhikkhu , asekkho bhikkhu , nevasekkhanāsekkhoT0.331 bhikkhu , aggo bhikkhu , bhadro bhikkhu , maṇḍo bhikkhu , sāro bhikkhu , samaggena saṅghena ñatticatutthena kammena akuppena ṭhānārahena upasampanno bhikkhu .
511.‘‘ Pātimokkhan ’’ ti sīlaṃ patiṭṭhā ādi caraṇaṃ saṃyamo saṃvaro mokkhaṃ pāmokkhaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā .
Saṃvaroti .
KāyikoM0.255 avītikkamo , vācasiko avītikkamoV0.276 , kāyikavācasiko avītikkamo .
Saṃvutoti .
Iminā pātimokkhasaṃvarena upeto hoti samupeto upāgato samupāgato upapanno sampanno samannāgato .
Tena vuccati ‘‘ pātimokkhasaṃvarasaṃvuto ’’ ti .
512.‘‘ Viharatī ’’ ti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati .
Tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
513.‘‘ Ācāragocarasampanno ’’ ti atthi ācāro , atthi anācāro .
Tattha katamo anācāro ?
Kāyiko vītikkamo , vācasiko vītikkamo , kāyikavācasiko vītikkamo – ayaṃ vuccati ‘‘ anācāro ’’.
Sabbampi dussīlyaṃ anācāro .
Idhekacco veḷudānena vā pattadānena vā pupphadānena vā phaladānena vā sinānadānena vā dantakaṭṭhadānena vā cāṭukamyatāya vā muggasūpyatāya [ muggasuppatāya ( sī .)] vā pāribhaṭayatāya vā jaṅghapesanikena vā aññataraññatarena vā buddhapaṭikuṭṭhena micchāājīvena jīvikaṃ kappeti – ayaṃ vuccati ‘‘ anācāro ’’.
Tattha katamo ācāro ?
Kāyiko avītikkamo , vācasiko avītikkamo , kāyikavācasiko avītikkamo – ayaṃ vuccati ‘‘ ācāro ’’T0.332 .
Sabbopi sīlasaṃvaro ācāro .
Idhekacco na veḷudānena na pattadānena na pupphadānena na phaladānena na sinānadānena na dantakaṭṭhadānena na cāṭukamyatāya na muggasūpyatāya na pāribhaṭayatāya na jaṅghapesanikena na aññataraññatarena buddhapaṭikuṭṭhena micchāājīvena jīvikaṃ kappeti – ayaṃ vuccati ‘‘ ācāro ’’.
514.‘‘ Gocaro ’’ ti atthi gocaro , atthi agocaro .
Tattha katamo agocaro ?
IdhekaccoP0.247 vesiyāgocaro vā hoti vidhavāgocaro vā thullakumārigocaro vā paṇḍakagocaro vā bhikkhunigocaro vā pānāgāragocaro vā , saṃsaṭṭho viharati rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi ananulomikena saṃsaggenaM0.256 ;
yāni vāV0.277 pana tāni kulāni assaddhāni appasannāni anopānabhūtāni akkosakaparibhāsakāni anatthakāmāni ahitakāmāni aphāsukakāmāni ayogakkhemakāmāni bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ , tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati – ayaṃ vuccati ‘‘ agocaro ’’.
Tattha katamo gocaro ?
Idhekacco na vesiyāgocaro hoti na vidhavāgocaro na thullakumārigocaro na paṇḍakagocaro na bhikkhunigocaro na pānāgāragocaro , asaṃsaṭṭho viharati rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi ananulomikena saṃsaggena ;
yāni vā pana tāni kulāni saddhāni pasannāni opānabhūtāni kāsāvapajjotāni isivātapaṭivātāni atthakāmāni hitakāmāni phāsukakāmāni yogakkhemakāmāni bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ , tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati – ayaṃ vuccatiT0.333 ‘‘ gocaro ’’.
Iti iminā ca ācārena iminā ca gocarena upeto hoti … pe … samannāgato .
Tena vuccati ‘‘ ācāragocarasampanno ’’ ti .
515.‘‘ Aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī ’’ ti tattha katame aṇumattā vajjā ?
Yāni tāni vajjāni appamattakāni oramattakāni lahusāni lahusammatāni saṃyamakaraṇīyāni saṃvarakaraṇīyāni cittuppādakaraṇīyāni manasikārapaṭibaddhāni – ime vuccanti ‘‘ aṇumattā vajjā ’’.
Iti imesu aṇumattesu vajjesu vajjadassāvī ca hoti bhayadassāvī ca ādīnavadassāvī ca nissaraṇadassāvī ca .
Tena vuccati ‘‘ aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī ’’ ti .
516.‘‘ SamādāyaP0.248 sikkhati sikkhāpadesū ’’ ti tattha katamā sikkhā ?
Catasso sikkhā – bhikkhūnaṃ bhikkhusikkhā , bhikkhunīnaṃ bhikkhunisikkhā , upāsakānaṃ upāsakasikkhā , upāsikānaṃ upāsikasikkhā .
Imā vuccanti ‘‘ sikkhāyo ’’.
Iti imāsu sikkhāsu sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ samādāya vattati .
Tena vuccati ‘‘ samādāya sikkhati sikkhāpadesū ’’ ti .
517.‘‘ Indriyesu guttadvāro ’’ ti atthi indriyesu guttadvāratā , atthi aguttadvāratā .
TatthaM0.257V0.278 katamā indriyesu aguttadvāratā ?
Idhekacco cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī .
Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ , tassa saṃvarāya na paṭipajjati , na rakkhati cakkhundriyaṃ , cakkhundriye na saṃvaraṃ āpajjati .
Sotena saddaṃ sutvā … pe … ghānena gandhaṃ ghāyitvā … pe … jivhāyaT0.334 rasaṃ sāyitvā … pe … kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā … pe … manasā dhammaṃ viññāya nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī .
Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ , tassa saṃvarāya na paṭipajjati , na rakkhati manindriyaṃ , manindriye na saṃvaraṃ āpajjati .
Yā imesaṃ channaṃ indriyānaṃ agutti agopanā anārakkho asaṃvaro – ayaṃ vuccati ‘‘ indriyesu aguttadvāratā ’’.
Tattha katamā indriyesu guttadvāratā ?
Idhekacco cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī .
Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ , tassa saṃvarāya paṭipajjati , rakkhati cakkhundriyaṃ , cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati .
Sotena saddaṃ sutvā … pe … ghānena gandhaṃ ghāyitvā … pe … jivhāya rasaṃ sāyitvā … pe … kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā … pe … manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī .
Ñatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ , tassa saṃvarāya paṭipajjati , rakkhati manindriyaṃ , manindriye saṃvaraṃ āpajjati .
Yā imesaṃ channaṃ indriyānaṃ gutti gopanā ārakkho saṃvaro – ayaṃ vuccati ‘‘ indriyesuP0.249 guttadvāratā ’’.
Imāya indriyesu guttadvāratāya upeto hoti samupeto … pe … samannāgato .
Tena vuccati ‘‘ indriyesu guttadvāro ’’ ti .
518.‘‘ Bhojane mattaññū ’’ ti atthi bhojane mattaññutā , atthi bhojane amattaññutā .
Tattha katamā bhojane amattaññutā ?
Idhekacco appaṭisaṅkhā ayoniso āhāraṃ āhāreti davāya madāya maṇḍanāya vibhūsanāya .
Yā tattha asantuṭṭhitā amattaññutā appaṭisaṅkhā bhojane – ayaṃ vuccati ‘‘ bhojane amattaññutā ’’ ti .
TatthaM0.258V0.279 katamā bhojane mattaññutā ?
Idhekacco paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti –
‘‘ neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya , yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāya , iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṃ na uppādessāmi yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsu vihāro cā ’’ ti .
Yā tattha santuṭṭhitā mattaññutā paṭisaṅkhā bhojane – ayaṃ vuccati ‘‘ bhojane mattaññutā ’’.
Imāya bhojane mattaññutāya upeto hoti … pe … samannāgato .
Tena vuccati ‘‘ bhojane mattaññū ’’ ti .
519. Kathañca bhikkhu pubbarattāpararattaṃ jāgariyānuyogamanuyutto hoti ?
Idha bhikkhu divasaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti , rattiyā paṭhamayāmaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti , rattiyā majjhimayāmaṃ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappeti pāde pādaṃ [ pādena pādaṃ ( syā .)] accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṃ manasikaritvā , rattiyā pacchimayāmaṃ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti .
Evaṃ bhikkhuT0.336 pubbarattāpararattaṃ jāgariyānuyogamanuyutto .
520.‘‘ Sātaccan ’’ ti .
Yo cetasiko vīriyārambho … pe … sammāvāyāmo .
521.‘‘ Nepakkan ’’ ti .
Yā paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi .
522.‘‘ Bodhipakkhikānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogamanuyutto ’’ ti .
Tattha katame bodhipakkhikā dhammā ?
Satta bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo , dhammavicayasambojjhaṅgo , vīriyasambojjhaṅgo , pītisambojjhaṅgo , passaddhisambojjhaṅgo , samādhisambojjhaṅgo , upekkhāsambojjhaṅgoP0.250 .
Ime vuccanti ‘‘ bodhipakkhikā dhammā ’’.
Iti te bodhipakkhike dhamme āsevati bhāveti bahulīkaroti .
Tena vuccati ‘‘ bodhipakkhikānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogamanuyutto ’’ ti .
523. KathañcaM0.259 bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti , ālokite vilokite sampajānakārī hoti , samiñjite pasārite sampajānakārī hoti , saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti , asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hotiV0.280 , uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti ;
gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti ?
Idha bhikkhu sato sampajāno abhikkamati , sato sampajāno paṭikkamati , sato sampajāno āloketi , sato sampajāno viloketi , sato sampajāno samiñjeti , sato sampajāno pasāreti , sato sampajānakārī hoti , saṅghāṭipattacīvaradhāraṇeT0.337 sato sampajānakārī hoti , asite pīte khāyite sāyite sato sampajānakārī hoti , uccārapassāvakamme sato sampajānakārī hoti , gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sato sampajānakārī hotīti .
524. Tattha katamā sati ?
Yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammusanatā sati satindriyaṃ satibalaṃ sammāsati – ayaṃ vuccati ‘‘ sati ’’.
525.‘‘ Sampajāno ’’ ti tattha katamaṃ sampajaññaṃ ?
Yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṃ kosallaṃ nepuññaṃ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūrīmedhā pariṇāyikā vipassanā sampajaññaṃ patodo paññā paññindriyaṃ paññābalaṃ paññāsatthaṃ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṃ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘ sampajaññaṃ ’’.
Iti imāya ca satiyā iminā ca sampajaññena upeto hoti … pe … samannāgato .
Evaṃ bhikkhu sato sampajāno abhikkamati , sato sampajāno paṭikkamati , sato sampajāno āloketi , sato sampajāno viloketi , sato sampajāno samiñjeti , sato sampajāno pasāreti , sato sampajānakārī hoti , saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sato sampajānakārīP0.251 hoti , asite pīte khāyite sāyite sato sampajānakārī hoti , uccārapassāvakamme sato sampajānakārīM0.260 hoti , gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti .
526.‘‘ Vivittan ’’ tiT0.338 santike cepi senāsanaṃ hoti , tañca anākiṇṇaṃ gahaṭṭhehi pabbajitehi .
Tena taṃ vivittaṃ .
Dūre cepi senāsanaṃ hoti , tañca anākiṇṇaṃ gahaṭṭhehi pabbajitehi .
Tena taṃ vivittaṃ .
527.‘‘ Senāsanan ’’ ti mañcopi senāsanaṃ , pīṭhampi senāsanaṃ , bhisipi senāsanaṃ , bibbohanampiV0.281 [ bimbohanampi ( sī . syā .)] senāsanaṃ , vihāropi senāsanaṃ , aḍḍhayogopi senāsanaṃ , pāsādopi senāsanaṃ , aṭṭopi senāsanaṃ , māḷopi senāsanaṃ , leṇampi senāsanaṃ , guhāpi senāsanaṃ , rukkhamūlampi senāsanaṃ , veḷugumbopi senāsanaṃ .
Yattha vā pana bhikkhū paṭikkamanti sabbametaṃ senāsanaṃ .
528.‘‘ Vivittaṃ senāsanaṃ bhajatī ’’ ti imaṃ vivittaṃ senāsanaṃ bhajati sambhajati sevati nisevati saṃsevati .
Tena vuccati ‘‘ vivittaṃ senāsanaṃ bhajatī ’’ ti .
529.‘‘ Araññan ’’ ti nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṃ araññaṃ .
530.‘‘ Rukkhamūlan ’’ ti rukkhamūlaṃyeva rukkhamūlaṃ .
Pabbatoyeva pabbato .
Kandarāyeva kandarā .
Giriguhāyeva giriguhā .
Susānaṃyeva susānaṃ .
Abbhokāsoyeva abbhokāso .
Palālapuñjoyeva palālapuñjo .
531.‘‘ Vanapatthan ’’ ti dūrānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanaṃ .
‘‘ Vanapatthan ’’ ti vanasaṇḍānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanaṃ .
‘‘ Vanapatthan ’’ ti bhīsanakānametaṃ [ bhiṃsanakānametaṃ ( sī . syā .)] senāsanānaṃ adhivacanaṃ .
‘‘ Vanapatthan ’’ ti salomahaṃsānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanaṃ .
‘‘ Vanapatthan ’’ ti pariyantānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanaṃ .
‘‘ Vanapatthan ’’ ti na manussūpacārānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanaṃ .
‘‘ Vanapatthan ’’ ti durabhisambhavānametaṃT0.339 senāsanānaṃ adhivacanaṃ .
532.‘‘ Appasaddan ’’ tiM0.261 santike cepi senāsanaṃ hoti , tañca anākiṇṇaṃ gahaṭṭhehi pabbajitehi .
Tena taṃ appasaddaṃ .
Dūre cepi senāsanaṃ hoti , tañca anākiṇṇaṃ gahaṭṭhehi pabbajitehi .
Tena taṃ appasaddaṃ .
533.‘‘ Appanigghosan ’’ ti yadeva taṃ appasaddaṃ tadeva taṃ appanigghosaṃ .
Yadeva taṃ appanigghosaṃ tadevaP0.252 taṃ vijanavātaṃ .
Yadeva taṃ vijanavātaṃ tadeva taṃ manussarāhasseyyakaṃ .
Yadeva taṃ manussarāhasseyyakaṃ tadeva taṃ paṭisallānasāruppaṃ .
534.‘‘ AraññagatoV0.282 vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā ’’ ti araññagato vā hoti rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā .
535.‘‘ Nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ’’ ti nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā .
536.‘‘ Ujuṃ kāyaṃ paṇidhāyā ’’ ti ujuko hoti kāyo ṭhito paṇihito .
537.‘‘ Parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā ’’ ti tattha katamā sati ?
Yā sati anussati paṭissati … pe … sammāsati – ayaṃ vuccati ‘‘ sati ’’.
Ayaṃ sati upaṭṭhitā hoti supaṭṭhitā nāsikagge vā mukhanimitte vā .
Tena vuccati ‘‘ parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā ’’ ti .
538.‘‘ Abhijjhaṃ loke pahāyā ’’ ti tattha katamā abhijjhā ?
Yo rāgoT0.340 sārāgo … pe … cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘ abhijjhā ’’.
Tattha katamo loko ?
Pañcupādānakkhandhā loko – ayaṃ vuccati ‘‘ loko ’’.
Ayaṃ abhijjhā imamhi loke santā hoti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā .
Tena vuccati ‘‘ abhijjhaṃ loke pahāyā ’’ ti .
539.‘‘ Vigatābhijjhena cetasā ’’ ti tattha katamaṃ cittaṃ ?
Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ … pe … tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.
Idaṃ cittaṃ vigatābhijjhaṃ hoti .
Tena vuccati ‘‘ vigatābhijjhena cetasā ’’ ti .
540.‘‘ Viharatī ’’ tiM0.262 iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati .
Tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
541.‘‘ Abhijjhāya cittaṃ parisodhetī ’’ ti tattha katamā abhijjhā ?
Yo rāgo sārāgo … pe … cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘ abhijjhā ’’.
TatthaV0.283 katamaṃ cittaṃ ?
Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ … pe … tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.
Idaṃ cittaṃ imāya abhijjhāya sodheti visodheti parisodheti moceti vimoceti parimoceti .
Tena vuccati ‘‘ abhijjhāya cittaṃ parisodhetī ’’ ti .
542.‘‘ ByāpādapadosaṃP0.253 pahāyā ’’ ti atthi byāpādo , atthi padoso .
Tattha katamo byāpādo ?
Yo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṃ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṃ dosoT0.341 dussanā dussitattaṃ [ dūsanā dūsitattaṃ ( syā .)] byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘ byāpādo ’’.
Tattha katamo padoso ?
Yo byāpādo so padoso , yo padoso so byāpādo .
Iti ayañca byāpādo ayañca padoso santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā .
Tena vuccati ‘‘ byāpādapadosaṃ pahāyā ’’ ti .
543.‘‘ Abyāpannacitto ’’ ti tattha katamaṃ cittaṃ ?
Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ … pe … tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.
Idaṃ cittaṃ abyāpannaṃ hoti .
Tena vuccati ‘‘ abyāpannacitto ’’ ti .
544.‘‘ Viharatī ’’ ti … pe … tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
545.‘‘ ByāpādapadosāM0.263 cittaṃ parisodhetī ’’ ti .
Atthi byāpādo atthi padoso .
Tattha katamo byāpādo ?
Yo cittassa āghāto … pe … caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘ byāpādo ’’.
Tattha katamo padoso ?
Yo byāpādo so padoso , yo padoso so byāpādo .
TatthaV0.284 katamaṃ cittaṃ ?
Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ … pe … tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃT0.342 vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.
Idaṃ cittaṃ imamhā byāpādapadosā sodheti visodheti parisodheti moceti vimoceti parimoceti .
Tena vuccati ‘‘ byāpādapadosā cittaṃ parisodhetī ’’ ti .
546.‘‘ Thinamiddhaṃ pahāyā ’’ ti atthi thinaṃ [ thīnaṃ ( sī . syā .)], atthi middhaṃ .
Tattha katamaṃ thinaṃ ?
Yā cittassa akalyatā akammaññatā olīyanā sallīyanā līnaṃ līyanā līyitattaṃ thinaṃ thiyanā thiyitattaṃ [ thīyanā thīyitattaṃ ( sī . syā .)] cittassa – idaṃ vuccati ‘‘ thinaṃ ’’.
Tattha katamaṃ middhaṃ ?
YāP0.254 kāyassa akalyatā akammaññatā onāho pariyonāho antosamorodho middhaṃ suppaṃ pacalāyikā suppaṃ suppanā suppitattaṃ – idaṃ vuccati ‘‘ middhaṃ ’’.
Iti idañca thinaṃ idañca middhaṃ santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā .
Tena vuccati ‘‘ thinamiddhaṃ pahāyā ’’ ti .
547.‘‘ Vigatathinamiddho ’’ ti .
Tassa thinamiddhassa cattattā vantattā muttattā pahīnattā paṭinissaṭṭhattā pahīnapaṭinissaṭṭhattā .
Tena vuccati ‘‘ vigatathinamiddho ’’ ti .
548.‘‘ Viharatī ’’ ti … pe … tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
549.‘‘ Ālokasaññī ’’ ti .
Tattha katamā saññā ?
Yā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘ saññā ’’.
Ayaṃ saññā ālokā hotiM0.264 vivaṭā parisuddhā pariyodātā .
Tena vuccati ‘‘ ālokasaññī ’’ ti .
550.‘‘ Sato sampajāno ’’ ti .
Tattha katamā sati ?
Yā sati anussatiT0.343 … pe … sammāsati – ayaṃ vuccati ‘‘ sati ’’.
Tattha katamaṃ sampajaññaṃ ?
Yā paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhiV0.285 – idaṃ vuccati ‘‘ sampajaññaṃ ’’.
Iti imāya ca satiyā iminā ca sampajaññena upeto hoti … pe … samannāgato .
Tena vuccati ‘‘ sato sampajāno ’’ ti .
551.‘‘ Thinamiddhā cittaṃ parisodhetī ’’ ti .
Atthi thinaṃ , atthi middhaṃ .
Tattha katamaṃ thinaṃ … pe … idaṃ vuccati ‘‘ thinaṃ ’’.
Tattha katamaṃ middhaṃ … pe … idaṃ vuccati ‘‘ middhaṃ ’’.
Tattha katamaṃ cittaṃ … pe … idaṃ vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.
Idaṃ cittaṃ imamhā thinamiddhā sodheti visodheti parisodheti moceti vimoceti parimoceti .
Tena vuccati ‘‘ thinamiddhā cittaṃ parisodhetī ’’ ti .
552.‘‘ Uddhaccakukkuccaṃ pahāyā ’’ ti atthi uddhaccaṃ , atthi kukkuccaṃ .
TatthaP0.255 katamaṃ uddhaccaṃ ?
Yaṃ cittassa uddhaccaṃ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṃ cittassa – idaṃ vuccati ‘‘ uddhaccaṃ ’’.
Tattha katamaṃ kukkuccaṃ ?
Akappiye kappiyasaññitā , kappiye akappiyasaññitā , avajje vajjasaññitā , vajje avajjasaññitā , yaṃ evarūpaṃ kukkuccaṃ kukkuccāyanā kukkuccāyitattaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekhā – idaṃ vuccati ‘‘ kukkuccaṃ ’’.
Iti idañca uddhaccaṃ idañca kukkuccaṃT0.344 santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā .
Tena vuccati ‘‘ uddhaccakukkuccaṃ pahāyā ’’ ti .
553.‘‘ Anuddhato ’’ ti tassa uddhaccakukkuccassa cattattā vantattā muttattā pahīnattā paṭinissaṭṭhattā pahīnapaṭinissaṭṭhattā .
Tena vuccati ‘‘ anuddhato ’’ ti .
554.‘‘ Viharatī ’’ tiV0.286 … pe … tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
555.‘‘ Vūpasantacitto ’’ tiM0.265 .
Tattha katamaṃ cittaṃ ?
Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ … pe … tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.
Idaṃ cittaṃ ajjhattaṃ santaṃ hoti samitaṃ vūpasantaṃ .
Tena vuccati ‘‘ ajjhattaṃ vūpasantacitto ’’ ti .
556.‘‘ Uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodhetī ’’ ti atthi uddhaccaṃ , atthi kukkuccaṃ .
Tattha katamaṃ uddhaccaṃ ?
Yaṃ cittassa uddhaccaṃ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṃ cittassa – idaṃ vuccati ‘‘ uddhaccaṃ ’’.
Tattha katamaṃ kukkuccaṃ … pe … idaṃ vuccati ‘‘ kukkuccaṃ ’’.
Tattha katamaṃ cittaṃ … pe … idaṃ vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.
Idaṃ cittaṃ imamhā uddhaccakukkuccā sodheti visodheti parisodheti moceti vimoceti parimoceti .
Tena vuccati ‘‘ uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodhetī ’’ ti .
557.‘‘ Vicikicchaṃ pahāyā ’’ ti , tattha katamā vicikicchā ?
Yā kaṅkhā kaṅkhāyanāT0.345 kaṅkhāyitattaṃ vimati vicikicchā dveḷhakaṃ dvidhāpatho saṃsayo anekaṃsaggāho āsappanā parisappanā apariyogāhaṇā chambhitattaṃ cittassa manovilekho – ayaṃ vuccati ‘‘ vicikicchā ’’.
Ayaṃ vicikicchāP0.256 santā hoti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā .
Tena vuccati ‘‘ vicikicchaṃ pahāyā ’’ ti .
558.‘‘ Tiṇṇavicikiccho ’’ ti , imaṃ vicikicchaṃ tiṇṇo hoti uttiṇṇo nittiṇṇo pāraṅgato pāramanuppatto .
Tena vuccati ‘‘ tiṇṇavicikiccho ’’ ti .
559.‘‘ Akathaṃkathī kusalesu dhammesū ’’ ti imāya vicikicchāya kusalesu dhammesu na kaṅkhatiV0.287 na vicikicchati akathaṃkathī hoti nikkathaṃkathī vikathaṃkatho .
Tena vuccati ‘‘ akathaṃkathī kusalesu dhammesū ’’ ti .
560.‘‘ Vicikicchāya cittaṃ parisodhetī ’’ ti , tattha katamā vicikicchā ?
Yā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṃ chambhitattaṃ cittassa manovilekho – ayaṃ vuccati ‘‘ vicikicchā ’’.
TatthaM0.266 katamaṃ cittaṃ ?
Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ … pe … tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.
Idaṃ cittaṃ imāya vicikicchāya sodheti visodheti parisodheti moceti vimoceti parimoceti .
Tena vuccati ‘‘ vicikicchāya cittaṃ parisodhetī ’’ ti .
561.‘‘ ImeT0.346 pañca nīvaraṇe pahāyā ’’ ti ime pañca nīvaraṇā santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā .
Tena vuccati ‘‘ ime pañca nīvaraṇe pahāyā ’’ ti .
562.‘‘ Cetaso upakkilese ’’ ti ime pañca nīvaraṇā cittassa upakkilesā .
563.‘‘ Paññāya dubbalīkaraṇe ’’ ti imehi pañcahi nīvaraṇehi anuppannā ceva paññā na uppajjati uppannā ca paññā nirujjhati .
Tena vuccati ‘‘ paññāya dubbalīkaraṇe ’’ ti .
564.‘‘ Vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehī ’’ ti tattha katame kāmā ?
Chando kāmo , rāgo kāmo , chandarāgo kāmo , saṅkappo kāmo , rāgo kāmo , saṅkapparāgo kāmo – ime vuccanti ‘‘ kāmā ’’.
Tattha katame akusalā dhammā ?
Kāmacchando , byāpādo , thinaṃ , middhaṃ , uddhaccaṃ , kukkuccaṃ , vicikicchā – ime vuccanti ‘‘ akusalā dhammā ’’.
ItiP0.257 imehi ca kāmehi imehi ca akusalehi dhammehi vivitto hoti .
Tena vuccati ‘‘ vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehī ’’ ti .
565.‘‘ SavitakkaṃV0.288 savicāran ’’ ti atthi vitakko , atthi vicāro .
Tattha katamo vitakko ?
Yo takko vitakko saṅkappo appanā byappanā cetaso abhiniropanā sammāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘ vitakko ’’.
Tattha katamo vicāro ?
Yo cāro vicāro anuvicāro upavicāro cittassaT0.347 anusandhanatā anupekkhanatā – ayaṃ vuccati vicāro .
ItiM0.267 iminā ca vitakkena iminā ca vicārena upeto hoti … pe … samannāgato .
Tena vuccati ‘‘ savitakkaṃ savicāran ’’ ti .
566.‘‘ Vivekajan ’’ ti vitakko , vicāro , pīti , sukhaṃ , cittassekaggatā – te imasmiṃ viveke jātā honti sañjātā nibbattā abhinibbattā pātubhūtā .
Tena vuccati ‘‘ vivekajan ’’ ti .
567.‘‘ Pītisukhan ’’ ti atthi pīti , atthi sukhaṃ .
Tattha katamā pīti ?
Yā pīti pāmojjaṃ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘ pīti ’’.
Tattha katamaṃ sukhaṃ ?
Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘ sukhaṃ ’’.
Idaṃ sukhaṃ imāya pītiyā sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ .
Tena vuccati ‘‘ pītisukhan ’’ ti .
568.‘‘ Paṭhaman ’’ ti gaṇanānupubbatā [ gaṇanānupubbato ( syā .) evamuparipi ] paṭhamaṃ .
Idaṃ paṭhamaṃ samāpajjatīti paṭhamaṃ .
569.‘‘ Jhānan ’’ ti vitakko , vicāro , pīti , sukhaṃ , cittassekaggatā .
570.‘‘ Upasampajjā ’’ ti yo paṭhamassa jhānassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā .
571.‘‘ Viharatī ’’ tiV0.289 … pe … tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
572.‘‘ Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ’’ ti , atthi vitakko , atthi vicāro .
TatthaT0.348 katamo vitakko ?
Yo takko vitakko … pe … sammāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘ vitakko ’’.
Tattha katamo vicāro ?
YoP0.258 cāro vicāro anuvicāro upavicāro cittassa anusandhanatā anupekkhanatā – ayaṃ vuccati ‘‘ vicāro ’’.
Iti ayañca vitakko ayañca vicāro santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatāM0.268 abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā .
Tena vuccati ‘‘ vitakkavicārānaṃ vūpasamā ’’ ti .
573.‘‘ Ajjhattan ’’ ti yaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ .
574.‘‘ Sampasādanan ’’ ti yā saddhā saddahanā okappanā abhippasādo .
575.‘‘ Cetaso ekodibhāvan ’’ ti yā cittassa ṭhiti … pe … sammāsamādhi .
576.‘‘ Avitakkaṃ avicāran ’’ ti atthi vitakko , atthi vicāro .
Tattha katamo vitakko ?
Yo takko vitakko … pe … sammāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘ vitakko ’’.
Tattha katamo vicāro ?
Yo cāro anucāro vicāro anuvicāro upavicāro cittassa anusandhanatā anupekkhanatā – ayaṃ vuccati ‘‘ vicāro ’’.
Iti ayañca vitakko ayañca vicāro santā hoti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā .
Tena vuccati ‘‘ avitakkaṃ avicāran ’’ ti .
577.‘‘ Samādhijan ’’ tiV0.290 sampasādo pītisukhaṃ – te imasmiṃ samādhimhi jātā honti sañjātā nibbattā abhinibbattā pātubhūtā .
Tena vuccati ‘‘ samādhijan ’’ ti .
578.‘‘ Pītisukhan ’’ tiT0.349 atthi pīti , atthi sukhaṃ .
Tattha katamā pīti … pe … ayaṃ vuccati ‘‘ pīti ’’.
Tattha katamaṃ sukhaṃ … pe … idaṃ vuccati ‘‘ sukhaṃ ’’.
Idaṃ sukhaṃ imāya pītiyā sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ .
Tena vuccati ‘‘ pītisukhan ’’ ti .
579.‘‘ Dutiyan ’’ ti gaṇanānupubbatā dutiyaṃ .
Idaṃ dutiyaṃ samāpajjatīti dutiyaṃ .
580.‘‘ Jhānan ’’ ti sampasādo , pītisukhaṃ , cittassekaggatā .
581.‘‘ Upasampajjā ’’ tiM0.269 yo dutiyassa jhānassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā .
582.‘‘ Viharatī ’’ tiP0.259 … pe … tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
583.‘‘ Pītiyā ca virāgā ’’ ti tattha katamā pīti ?
Yā pīti pāmojjaṃ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘ pīti ’’.
Ayaṃ pīti santā hoti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā .
Tena vuccati ‘‘ pītiyā ca virāgā ’’ ti .
584.‘‘ Upekkhako ’’ ti tattha katamā upekkhā ?
Yā upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā majjhattatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘ upekkhā ’’.
Imāya upekkhāya upeto hoti … pe … samannāgato .
Tena vuccati ‘‘ upekkhako ’’ ti .
585.‘‘ Viharatī ’’ tiT0.350V0.291 … pe … tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
586.‘‘ Sato ca sampajāno ’’ ti tattha katamā sati ?
Yā sati anussati … pe … sammāsati – ayaṃ vuccati ‘‘ sati ’’.
Tattha katamaṃ sampajaññaṃ ?
Yā paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘ sampajaññaṃ ’’.
Iti imāya ca satiyā iminā ca sampajaññena upeto hoti … pe … samannāgato .
Tena vuccati ‘‘ sato ca sampajāno ’’ ti .
587.‘‘ Sukhañca kāyena paṭisaṃvedetī ’’ ti tattha katamaṃ sukhaṃ ?
Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘ sukhaṃ ’’.
Tattha katamo kāyo ?
Saññākkhandho , saṅkhārakkhandho , viññāṇakkhandho – ayaṃ vuccati ‘‘ kāyo ’’.
Idaṃ sukhaṃ iminā kāyena paṭisaṃvedeti .
Tena vuccati ‘‘ sukhañca kāyena paṭisaṃvedetī ’’ ti .
588.‘‘ YaṃM0.270 taṃ ariyā ācikkhantī ’’ ti tattha katame ariyā ?
Ariyā vuccanti buddhā ca buddhasāvakā ca .
Te imaṃ ācikkhanti desenti paññapenti [ paññāpenti ( sī . syā .)] paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttāniṃ karonti pakāsenti .
Tena vuccati ‘‘ yaṃ taṃ ariyā ācikkhantī ’’ ti .
589.‘‘ Upekkhako satimā sukhavihārī ’’ ti tattha katamā upekkhā ?
Yā upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā majjhattatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘ upekkhā ’’.
TatthaP0.260 katamā sati ?
Yā sati anussati … pe … sammāsatiT0.351 – ayaṃ vuccati ‘‘ sati ’’.
Tattha katamaṃ sukhaṃ ?
Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃV0.292 cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘ sukhaṃ ’’.
Iti imāya ca upekkhāya imāya ca satiyā iminā ca sukhena samannāgato iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati .
Tena vuccati ‘‘ upekkhako satimā sukhavihārī ’’ ti .
590.‘‘ Tatiyan ’’ ti gaṇanānupubbatā tatiyaṃ .
Idaṃ tatiyaṃ samāpajjatīti tatiyaṃ .
591.‘‘ Jhānan ’’ ti upekkhā , sati , sampajaññaṃ , sukhaṃ , cittassekaggatā .
592.‘‘ Upasampajjā ’’ ti yo tatiyassa jhānassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā .
593.‘‘ Viharatī ’’ ti … pe … tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
594.‘‘ Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā ’’ ti , atthi sukhaṃ , atthi dukkhaṃ .
Tattha katamaṃ sukhaṃ ?
Yaṃ kāyikaṃ sātaṃ kāyikaṃ sukhaṃ kāyasamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ kāyasamphassajā sātā sukhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘ sukhaṃ ’’.
TatthaM0.271 katamaṃ dukkhaṃ ?
Yaṃ kāyikaṃ asātaṃ kāyikaṃ dukkhaṃ kāyasamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ kāyasamphassajā asātā dukkhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘ dukkhaṃ ’’.
Iti idañca sukhaṃ idañca dukkhaṃ santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatāT0.352 appitā byappitā sositā visositā byantīkatā .
Tena vuccati ‘‘ sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā ’’ ti .
595.‘‘ Pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā ’’ ti atthi somanassaṃ , atthi domanassaṃ .
TatthaV0.293 katamaṃ somanassaṃ ?
Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘ somanassaṃ ’’.
Tattha katamaṃ domanassaṃ ?
Yaṃ cetasikaṃ asātaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ cetosamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘ domanassaṃ ’’.
Iti idañca somanassaṃ idañca domanassaṃ pubbeva santāP0.261 honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā .
Tena vuccati ‘‘ pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā ’’ ti .
596.‘‘ Adukkhamasukhan ’’ ti yaṃ cetasikaṃ neva sātaṃ nāsātaṃ cetosamphassajaṃ adukkhamasukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā .
Tena vuccati ‘‘ adukkhamasukhan ’’ ti .
597.‘‘ Upekkhāsatipārisuddhin ’’ ti , tattha katamā upekkhā ?
Yā upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā majjhattatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘ upekkhā ’’.
Tattha katamā sati ?
Yā sati anussati … pe … sammāsati – ayaṃ vuccati ‘‘ sati ’’.
Ayaṃ sati imāya upekkhāya vivaṭā hoti parisuddhā pariyodātā .
Tena vuccati ‘‘ upekkhāsatipārisuddhin ’’ ti .
598.‘‘ Catutthan ’’ tiT0.353 gaṇanānupubbatā catutthaṃ , idaṃ catutthaṃ samāpajjatīti catutthaṃ .
599.‘‘ Jhānan ’’ ti upekkhā , sati , cittassekaggatā .
600.‘‘ Upasampajjā ’’ tiM0.272 yo catutthassa jhānassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā .
601.‘‘ Viharatī ’’ ti … pe … tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
602.‘‘ SabbasoV0.294 rūpasaññānaṃ samatikkamā ’’ ti tattha katamā rūpasaññā ?
Rūpāvacarasamāpattiṃ samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa vā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ – imā vuccanti ‘‘ rūpasaññāyo ’’.
Imā rūpasaññāyo atikkanto hoti vītikkanto samatikkanto .
Tena vuccati ‘‘ sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā ’’ ti .
603.‘‘ Paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā ’’ ti tattha katamā paṭighasaññā ?
Rūpasaññā saddasaññā … pe … phoṭṭhabbasaññā – imā vuccanti paṭighasaññāyo .
Imā paṭighasaññāyo santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā .
Tena vuccati ‘‘ paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā ’’ ti .
604.‘‘ Nānattasaññānaṃ amanasikārā ’’ ti tattha katamā nānattasaññā ?
Asamāpannassa manodhātu samaṅgissa vā manoviññāṇadhātuT0.354P0.262 samaṅgissa vā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ – imā vuccanti ‘‘ nānattasaññāyo ’’.
Imā nānattasaññāyo na manasi karoti .
Tena vuccati ‘‘ nānattasaññānaṃ amanasikārā ’’ ti .
605.‘‘ Ananto ākāso ’’ ti , tattha katamo ākāso ?
Yo ākāso ākāsagataṃ aghaṃ aghagataṃ vivaro vivaragataṃ asamphuṭṭhaṃ catūhi mahābhūtehi – ayaṃ vuccati ‘‘ ākāso ’’.
Tasmiṃ ākāse cittaṃ ṭhapeti saṇṭhapeti anantaṃ pharati .
Tena vuccati ‘‘ ananto ākāso ’’ ti .
606.‘‘ Ākāsānañcāyatanan ’’ ti ākāsānañcāyatanaṃ samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa vā cittacetasikā dhammā .
607.‘‘ Upasampajjā ’’ ti yo ākāsānañcāyatanassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā .
608.‘‘ Viharatī ’’ ti … pe …M0.273 tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
609.‘‘ SabbasoV0.295 ākāsānañcāyatanaṃ samatikkammā ’’ ti imaṃ ākāsānañcāyatanaṃ atikkanto hoti vītikkanto samatikkanto .
Tena vuccati ‘‘ sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkammā ’’ ti .
610.‘‘ Anantaṃ viññāṇan ’’ ti taṃyeva ākāsaṃ viññāṇena phuṭṭhaṃ manasi karoti anantaṃ pharati .
Tena vuccati ‘‘ anantaṃ viññāṇan ’’ ti .
611.‘‘ Viññāṇañcāyatanan ’’ ti viññāṇañcāyatanaṃ samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa vā cittacetasikā dhammā .
612.‘‘ Upasampajjā ’’ tiT0.355 yo viññāṇañcāyatanassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā .
613.‘‘ Viharatī ’’ ti … pe … tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
614.‘‘ Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkammā ’’ ti imaṃ viññāṇañcāyatanaṃ atikkanto hoti vītikkanto samatikkanto .
Tena vuccati ‘‘ sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkammā ’’ ti .
615.‘‘ Natthi kiñcī ’’ ti taṃyeva viññāṇaṃ bhāveti vibhāveti antarabhāveti ,‘‘ natthi kiñcī ’’ ti passati .
Tena vuccati ‘‘ natthi kiñcī ’’ ti .
616.‘‘ Ākiñcaññāyatanan ’’ ti ākiñcaññāyatanaṃ samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa vā cittacetasikā dhammā .
617.‘‘ Upasampajjā ’’ tiP0.263 yo ākiñcaññāyatanassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā .
618.‘‘ Viharatī ’’ tiV0.296 … pe … tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
619.‘‘ Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkammā ’’ ti imaṃ ākiñcaññāyatanaṃ atikkanto hoti vītikkanto samatikkanto .
Tena vuccati ‘‘ sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkammā ’’ ti .
‘‘ Nevasaññīnāsaññī ’’ tiM0.274 taṃyeva ākiñcaññāyatanaṃ santato manasi karoti saṅkhārāvasesasamāpattiṃ bhāveti .
Tena vuccati ‘‘ nevasaññīnāsaññī ’’ ti [ ayaṃ pāṭho mātikāyaṃ natthi , niddese pana sabbapotthakesu dissati ].
620.‘‘ Nevasaññānāsaññāyatanan ’’ tiT0.356 nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa vā cittacetasikā dhammā .
621.‘‘ Upasampajjā ’’ ti yo nevasaññānāsaññāyatanassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā .
622.‘‘ Viharatī ’’ ti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati .
Tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
Suttantabhājanīyaṃ .

2. Abhidhammabhājanīyaṃ

1. Rūpāvacarakusalaṃ

623. CattāriV0.297 jhānāni – paṭhamaṃ jhānaṃ , dutiyaṃ jhānaṃ , tatiyaṃ jhānaṃ , catutthaṃ jhānaṃ .
624. Tattha katamaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ , tasmiṃ samaye pañcaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – vitakko , vicāro , pīti , sukhaṃ , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ paṭhamaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .
Tattha katamaṃ dutiyaṃ jhānaṃ ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃM0.275 , tasmiṃ samaye tivaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – pīti , sukhaṃ , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ dutiyaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .
TatthaP0.264T0.357 katamaṃ tatiyaṃ jhānaṃ ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti pītiyā ca virāgā … pe … tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ , tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – sukhaṃ , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ tatiyaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .
Tattha katamaṃ catutthaṃ jhānaṃ ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti sukhassa ca pahānā … pe … catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ , tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – upekkhā , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ catutthaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .
Catukkaṃ .
625. IdhaV0.298 bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ , tasmiṃ samaye pañcaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – vitakko , vicāro , pīti , sukhaṃ , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ paṭhamaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi avitakkaṃ vicāramattaṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ , tasmiṃ samaye caturaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – vicāro , pīti , sukhaṃ , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ dutiyaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .
IdhaT0.358 bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ , tasmiṃ samaye tivaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – pīti , sukhaṃ , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ tatiyaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti pītiyā ca virāgā … pe … catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ , tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – sukhaṃ , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ catutthaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .
IdhaM0.276 bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti sukhassa ca pahānā … pe … pañcamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ , tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – upekkhā , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ pañcamaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .
Pañcakaṃ .

2. Arūpāvacarakusalaṃ

626. Idha bhikkhu yasmiṃ samaye arūpūpapattiyā maggaṃ bhāvetiP0.265 sabbaso ākiñcaññāyatanaṃV0.299 samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ sukhassa ca pahānā … pe … catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati , tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – upekkhā , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ catutthaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .

3. Lokuttarakusalaṃ

627. CattāriT0.359 jhānāni – paṭhamaṃ jhānaṃ , dutiyaṃ jhānaṃ , tatiyaṃ jhānaṃ , catutthaṃ jhānaṃ .
628. Tattha katamaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , tasmiṃ samaye pañcaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – vitakko , vicāro , pīti , sukhaṃ , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ paṭhamaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .
Tattha katamaṃ dutiyaṃ jhānaṃ ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , tasmiṃ samaye tivaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – pīti , sukhaṃ , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ dutiyaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .
TatthaM0.277 katamaṃ tatiyaṃ jhānaṃ ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā pītiyā ca virāgā … pe … tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – sukhaṃ , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ tatiyaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .
TatthaT0.360 katamaṃ catutthaṃ jhānaṃ ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā sukhassa ca pahānāV0.300 … pe … catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – upekkhā , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ catutthaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .
Catukkaṃ .
629. Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāyaP0.266 bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , tasmiṃ samaye pañcaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – vitakko , vicāro , pīti , sukhaṃ , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ paṭhamaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi avitakkaṃ vicāramattaṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , tasmiṃ samaye caturaṅgikaṃ jhānaṃ hoti vicāro pīti sukhaṃ cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ dutiyaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vitakkavicārānaṃT0.361 vūpasamā … pe … tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , tasmiṃ samaye tivaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – pīti , sukhaṃ , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ tatiyaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā pītiyā ca virāgā … pe …M0.278 catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – sukhaṃ , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ catutthaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .
IdhaV0.301 bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā sukhassa ca pahānā … pe … pañcamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – upekkhā , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ pañcamaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .
Pañcakaṃ .

4. Rūpāvacaravipākā

630. Cattāri jhānāni – paṭhamaṃ jhānaṃ , dutiyaṃ jhānaṃ , tatiyaṃ jhānaṃ , catutthaṃ jhānaṃ .
631. Tattha katamaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajjaT0.362 viharati pathavīkasiṇaṃ , tasmiṃ samaye phasso hoti … pe … avikkhepo hoti .
Ime dhammā kusalā .
Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ , tasmiṃ samayeP0.267 pañcaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – vitakko , vicāro , pīti , sukhaṃ , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ paṭhamaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .
Tattha katamaṃ dutiyaṃ jhānaṃ ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ , tasmiṃ samaye phasso hoti … pe … avikkhepo hoti .
Ime dhammā kusalā .
Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … dutiyaṃ jhānaṃ … pe … tatiyaṃ jhānaṃ … pe … catutthaṃ jhānaṃ … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ … pe … pañcamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ , tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – upekkhā , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ pañcamaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā … pe ….

5. Arūpāvacaravipākā

632. IdhaM0.279V0.302 bhikkhu yasmiṃ samaye arūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ sukhassa ca pahānā … pe … catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati , tasmiṃ samaye phasso hoti … pe … avikkhepo hoti .
Ime dhammā kusalā .
Tasseva arūpāvacarassa kusalassaT0.363 kammassa katattā upacitattā vipākaṃ sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ sukhassa ca pahānā … pe … catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati , tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – upekkhā , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ catutthaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .

6. Lokuttaravipākā

633. Cattāri jhānāni – paṭhamaṃ jhānaṃ , dutiyaṃ jhānaṃ , tatiyaṃ jhānaṃ , catutthaṃ jhānaṃ .
634. Tattha katamaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , tasmiṃ samaye phasso hoti … pe … avikkhepoP0.268 hoti .
Ime dhammā kusalā .
Tasseva lokuttarassa kusalassa jhānassa katattā bhāvitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ suññataṃ , tasmiṃ samaye pañcaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – vitakko , vicāro , pīti , sukhaṃ , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ paṭhamaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .
Tattha katamaṃ dutiyaṃ jhānaṃ ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharatiT0.364 dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , tasmiṃ samaye phasso hoti … pe … avikkhepo hoti .
Ime dhammā kusalā .
Tasseva lokuttarassa kusalassa jhānassaM0.280 katattā bhāvitattā vipākaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … dutiyaṃ jhānaṃV0.303 … pe … tatiyaṃ jhānaṃ … pe … catutthaṃ jhānaṃ … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ … pe … pañcamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ suññataṃ , tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – upekkhā , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ pañcamaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .

7. Rūpārūpāvacarakiriyā

635. Cattāri jhānāni – paṭhamaṃ jhānaṃ , dutiyaṃ jhānaṃ , tatiyaṃ jhānaṃ , catutthaṃ jhānaṃ .
636. Tattha katamaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpāvacaraṃ jhānaṃ bhāveti kiriyaṃ neva kusalaṃ nākusalaṃ na ca kammavipākaṃ diṭṭhadhammasukhavihāraṃ vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ , tasmiṃ samaye pañcaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – vitakko , vicāro , pīti , sukhaṃ , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ paṭhamaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .
Tattha katamaṃ dutiyaṃ jhānaṃ ?
Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpāvacaraṃ jhānaṃ bhāveti kiriyaṃ neva kusalaṃ nākusalaṃ na ca kammavipākaṃ diṭṭhadhammasukhavihāraṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … dutiyaṃ jhānaṃ … pe … tatiyaṃ jhānaṃ … pe … catutthaṃ jhānaṃ … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ … pe … pañcamaṃT0.365 jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ , tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – upekkhā , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ pañcamaṃP0.269 jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttā .
637. Idha bhikkhu yasmiṃ samaye arūpāvacaraṃ jhānaṃ bhāveti kiriyaṃ neva kusalaṃ nākusalaṃ na ca kammavipākaṃ diṭṭhadhammasukhavihāraṃ sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ sukhassa ca pahānā … pe … catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati , tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – upekkhā , cittassekaggatā .
Idaṃ vuccati ‘‘ catutthaṃ jhānaṃ ’’.
Avasesā dhammā jhānasampayuttāti .
Abhidhammabhājanīyaṃ .