4. Dhammānupassanāniddeso

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

4. Dhammānupassanāniddeso

367. Kathañca bhikkhu ajjhattaṃ dhammesu dhammānupassī viharati ?

Idha bhikkhu santaṃ vāV0.224 ajjhattaṃ kāmacchandaṃ ‘‘ atthi me ajjhattaṃ kāmacchando ’’ ti pajānāti , asantaṃ vā ajjhattaṃ kāmacchandaṃ ‘‘ natthi me ajjhattaṃ kāmacchando ’’ ti pajānāti , yathā ca anuppannassa kāmacchandassa uppādo hoti tañca pajānāti , yathā ca uppannassaT0.267 kāmacchandassa pahānaṃ hoti tañca pajānāti , yathā ca pahīnassa kāmacchandassa āyatiṃ anuppādo hoti tañca pajānāti .

Santaṃ vā ajjhattaṃ byāpādaṃ … pe … santaṃ vā ajjhattaṃ thinamiddhaṃ [ thīnamiddhaṃ ( sī . syā .)]… pe … santaṃ vā ajjhattaṃ uddhaccakukkuccaṃ … pe … santaṃ vā ajjhattaṃ vicikicchaṃ ‘‘ atthi me ajjhattaṃ vicikicchā ’’ ti pajānāti , asantaṃ vā ajjhattaṃ vicikicchaṃ ‘‘ natthi me ajjhattaṃ vicikicchā ’’ tiM0.207 pajānāti , yathā ca anuppannāya vicikicchāya uppādo hoti tañca pajānāti , yathā ca uppannāya vicikicchāya pahānaṃ hoti tañca pajānāti , yathā ca pahīnāya vicikicchāya āyatiṃ anuppādo hoti tañca pajānāti .

Santaṃ vā ajjhattaṃ satisambojjhaṅgaṃ ‘‘ atthi me ajjhattaṃ satisambojjhaṅgo ’’ ti pajānāti , asantaṃ vā ajjhattaṃ satisambojjhaṅgaṃ ‘‘ natthi me ajjhattaṃ satisambojjhaṅgo ’’ ti pajānāti , yathā ca anuppannassa satisambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti , yathā ca uppannassa satisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti tañca pajānāti , santaṃ vā ajjhattaṃ dhammavicayasambojjhaṅgaṃ … pe … santaṃ vā ajjhattaṃ vīriyasambojjhaṅgaṃ [ viriyasambojjhaṅgaṃ ( sī . syā .)]… pe … santaṃ vā ajjhattaṃ pītisambojjhaṅgaṃP0.200 … pe … santaṃ vā ajjhattaṃ passaddhisambojjhaṅgaṃ … pe … santaṃ vā ajjhattaṃ samādhisambojjhaṅgaṃ … pe … santaṃ vā ajjhattaṃ upekkhāsambojjhaṅgaṃ ‘‘ atthi me ajjhattaṃ upekkhāsambojjhaṅgo ’’ ti pajānāti , asantaṃ vā ajjhattaṃ upekkhāsambojjhaṅgaṃT0.268 ‘‘ natthi me ajjhattaṃ upekkhāsambojjhaṅgo ’’ ti pajānāti , yathā ca anuppannassa upekkhāsambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti , yathā ca uppannassa upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti tañca pajānāti .

So taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti svāvatthitaṃ vavatthapeti .

So taṃ nimittaṃ āsevitvā bhāvetvā bahulīkaritvā svāvatthitaṃ vavatthapetvā bahiddhā dhammesu cittaṃ upasaṃharati .

Kathañca bhikkhu bahiddhā dhammesu dhammānupassī viharati ?

Idha bhikkhu santaṃ vāssa kāmacchandaṃ ‘‘ atthissa kāmacchando ’’ ti pajānāti , asantaṃ vāssa kāmacchandaṃ ‘‘ natthissa kāmacchando ’’ ti pajānāti , yathā ca anuppannassa kāmacchandassa uppādo hoti tañca pajānātiV0.225 , yathā ca uppannassa kāmacchandassa pahānaṃ hoti tañca pajānāti , yathā ca pahīnassa kāmacchandassa āyatiṃ anuppādo hoti tañca pajānāti .

Santaṃ vāssa byāpādaṃ … pe … santaṃ vāssa thinamiddhaṃ … pe … santaṃ vāssa uddhaccakukkuccaṃ … pe … santaṃ vāssa vicikicchaṃ ‘‘ atthissa vicikicchā ’’ ti pajānāti , asantaṃ vāssa vicikicchaṃ ‘‘ natthissa vicikicchā ’’ ti pajānāti , yathā ca anuppannāya vicikicchāyaM0.208 uppādo hoti tañca pajānāti , yathā ca uppannāya vicikicchāya pahānaṃ hoti tañca pajānāti , yathā ca pahīnāya vicikicchāya āyatiṃ anuppādo hoti tañca pajānāti .

Santaṃ vāssa satisambojjhaṅgaṃ ‘‘ atthissa satisambojjhaṅgo ’’ tiT0.269 pajānāti , asantaṃ vāssa satisambojjhaṅgaṃ ‘‘ natthissa satisambojjhaṅgo ’’ ti pajānāti , yathā ca anuppannassa satisambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti , yathā ca uppannassa satisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti tañca pajānāti .

Santaṃ vāssa dhammavicayasambojjhaṅgaṃ … pe … santaṃ vāssa vīriyasambojjhaṅgaṃ … pe … santaṃ vāssa pītisambojjhaṅgaṃ … pe … santaṃ vāssa passaddhisambojjhaṅgaṃ … pe … santaṃ vāssa samādhisambojjhaṅgaṃ … pe … santaṃ vāssa upekkhāsambojjhaṅgaṃ ‘‘ atthissa upekkhāsambojjhaṅgo ’’ ti pajānāti , asantaṃ vāssa upekkhāsambojjhaṅgaṃP0.201 ‘‘ natthissa upekkhāsambojjhaṅgo ’’ ti pajānāti , yathā ca anuppannassa upekkhāsambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti , yathā ca uppannassa upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti tañca pajānāti .

So taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti svāvatthitaṃ vavatthapeti .

So taṃ nimittaṃ āsevitvā bhāvetvā bahulīkaritvā svāvatthitaṃ vavatthapetvā ajjhattabahiddhā dhammesu cittaṃ upasaṃharati .

Kathañca bhikkhu ajjhattabahiddhā dhammesu dhammānupassī viharati ?

Idha bhikkhu santaṃ vā kāmacchandaṃ ‘‘ atthi kāmacchando ’’ ti pajānāti , asantaṃ vā kāmacchandaṃ ‘‘ natthi kāmacchando ’’ ti pajānāti , yathā ca anuppannassa kāmacchandassa uppādo hoti tañca pajānāti , yathā ca uppannassa kāmacchandassa pahānaṃ hoti tañca pajānātiT0.270 , yathā ca pahīnassa kāmacchandassa āyatiṃ anuppādo hoti tañca pajānāti .

Santaṃ vā byāpādaṃ … pe … santaṃ vā thinamiddhaṃ … pe … santaṃ vā uddhaccakukkuccaṃ … pe … santaṃ vā vicikicchaṃ ‘‘ atthi vicikicchā ’’ ti pajānāti , asantaṃ vā vicikicchaṃ ‘‘ natthi vicikicchā ’’ tiV0.226 pajānāti , yathā ca anuppannāya vicikicchāya uppādo hoti tañca pajānāti , yathā ca uppannāya vicikicchāya pahānaṃ hoti tañca pajānāti , yathā ca pahīnāya vicikicchāya āyatiṃ anuppādo hoti tañca pajānāti .

SantaṃM0.209 vā satisambojjhaṅgaṃ ‘‘ atthi satisambojjhaṅgo ’’ ti pajānāti , asantaṃ vā satisambojjhaṅgaṃ ‘‘ natthi satisambojjhaṅgo ’’ ti pajānāti , yathā ca anuppannassa satisambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti , yathā ca uppannassa satisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti tañca pajānāti .

Santaṃ vā dhammavicayasambojjhaṅgaṃ … pe … santaṃ vā vīriyasambojjhaṅgaṃ … pe … santaṃ vā pītisambojjhaṅgaṃ … pe … santaṃ vā passaddhisambojjhaṅgaṃ … pe … santaṃ vā samādhisambojjhaṅgaṃ … pe … santaṃ vā upekkhāsambojjhaṅgaṃ ‘‘ atthi upekkhāsambojjhaṅgo ’’ ti pajānāti , asantaṃ vā upekkhāsambojjhaṅgaṃ ‘‘ natthi upekkhāsambojjhaṅgo ’’ ti pajānāti , yathā ca anuppannassa upekkhāsambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti , yathā ca uppannassa upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti tañca pajānāti .

Evaṃ bhikkhu ajjhattabahiddhāT0.271 dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ .

368. Anupassīti .

Tattha katamā anupassanā ?

YāP0.202 paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati anupassanā .

Imāya anupassanāya upeto hoti samupeto upāgato samupāgato upapanno sampanno samannāgato .

Tena vuccati ‘‘ anupassī ’’ ti .

369. Viharatīti .

Iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati .

Tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .

370. Ātāpīti .

Tattha katamo ātāpo ?

Yo cetasiko vīriyārambho … pe … sammāvāyāmo – ayaṃ vuccati ‘‘ ātāpo ’’.

Iminā ātāpena upeto hoti … pe … samannāgato .

Tena vuccati ‘‘ ātāpī ’’ ti .

371. SampajānotiV0.227 .

Tattha katamaṃ sampajaññaṃ ?

Yā paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘ sampajaññaṃ ’’.

Iminā sampajaññena upeto hoti … pe … samannāgato .

Tena vuccati ‘‘ sampajāno ’’ ti .

372. SatimātiM0.210 .

Tattha katamā sati ?

Yā sati anussati … pe … sammāsati – ayaṃ vuccati ‘‘ sati ’’.

Imāya satiyā upeto hoti … pe … samannāgato .

Tena vuccati ‘‘ satimā ’’ ti .

373. VineyyaT0.272 loke abhijjhādomanassanti .

Tattha katamo loko ?

Teva dhammā loko .

Pañcapi upādānakkhandhā loko .

Ayaṃ vuccati ‘‘ loko ’’.

Tattha katamā abhijjhā ?

Yo rāgo sārāgo … pe … cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘ abhijjhā ’’.

Tattha katamaṃ domanassaṃ ?

Yaṃ cetasikaṃ asātaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ cetosamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘ domanassaṃ ’’.

Iti ayañca abhijjhā idañca domanassaṃ imamhi loke vinītā honti paṭivinītā santā samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā .

Tena vuccati ‘‘ vineyya loke abhijjhādomanassan ’’ ti .

Dhammānupassanāniddeso .

Suttantabhājanīyaṃ .

Issues

Select Version

Vibhaṅgapāḷi

Vibhaṅgapāḷi