1. Abhidhammabhājanīyaṃ
219. Bāvīsatindriyāni
M0.128P0.122V0.137 – cakkhundriyaṃ , sotindriyaṃ , ghānindriyaṃ , jivhindriyaṃ , kāyindriyaṃ , manindriyaṃ , itthindriyaṃ , purisindriyaṃ , jīvitindriyaṃ , sukhindriyaṃ , dukkhindriyaṃ , somanassindriyaṃ , domanassindriyaṃ , upekkhindriyaṃ , saddhindriyaṃT0.162 , vīriyindriyaṃ [ viriyindriyaṃ ( sī . syā .)], satindriyaṃ , samādhindriyaṃ , paññindriyaṃ , anaññātaññassāmītindriyaṃ , aññindriyaṃ , aññātāvindriyaṃ . 220. Tattha katamaṃ cakkhundriyaṃ ?
Yaṃ cakkhu catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya pasādo … pe … suñño gāmopeso – idaṃ vuccati ‘‘ cakkhundriyaṃ ’’.
Tattha katamaṃ sotindriyaṃ … pe … ghānindriyaṃ … pe … jivhindriyaṃ … pe … kāyindriyaṃ ?
Yo kāyo catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya pasādo … pe … suñño gāmopeso – idaṃ vuccati ‘‘ kāyindriyaṃ ’’.
Tattha katamaṃ manindriyaṃ ?
Ekavidhena manindriyaṃ – phassasampayuttaṃ .
Duvidhena manindriyaṃ – atthi sahetukaṃ , atthi ahetukaṃ .
Tividhena manindriyaṃ – atthi kusalaṃ , atthi akusalaṃ , atthi abyākataṃ .
Catubbidhena manindriyaṃ – atthi kāmāvacaraṃ , atthi rūpāvacaraṃ , atthi arūpāvacaraṃ , atthi apariyāpannaṃ .
Pañcavidhena manindriyaṃ – atthi sukhindriyasampayuttaṃ , atthi dukkhindriyasampayuttaṃ , atthi somanassindriyasampayuttaṃ , atthi domanassindriyasampayuttaṃ , atthi upekkhindriyasampayuttaṃ
V0.138 .Chabbidhena manindriyaṃ – cakkhuviññāṇaṃ … pe … manoviññāṇaṃ .
Evaṃ chabbidhena manindriyaṃ .
Sattavidhena manindriyaṃ – cakkhuviññāṇaṃ … pe … kāyaviññāṇaṃ , manodhātu , manoviññāṇadhātu .
Evaṃ sattavidhena manindriyaṃ .
Aṭṭhavidhena manindriyaṃ – cakkhuviññāṇaṃ … pe … kāyaviññāṇaṃ atthi sukhasahagataṃ , atthi dukkhasahagataṃ , manodhātu , manoviññāṇadhātu .
Evaṃ aṭṭhavidhena manindriyaṃ .
Navavidhena
M0.129 manindriyaṃ – cakkhuviññāṇaṃ … pe … kāyaviññāṇaṃ , manodhātu , manoviññāṇadhātu atthi kusalā , atthi akusalā , atthi abyākatā .Evaṃ navavidhena manindriyaṃ .
Dasavidhena manindriyaṃ – cakkhuviññāṇaṃ … pe … kāyaviññāṇaṃ atthi sukhasahagataṃ , atthi dukkhasahagataṃ , manodhātu , manoviññāṇadhātu atthi kusalā , atthi akusalā , atthi abyākatā .
Evaṃ dasavidhena manindriyaṃ … pe … evaṃ bahuvidhena manindriyaṃ .
Idaṃ vuccati ‘‘ manindriyaṃ ’’.
Tattha katamaṃ itthindriyaṃ ?
Yaṃ itthiyā itthiliṅgaṃ itthinimittaṃ itthikuttaṃ itthākappo itthattaṃ itthibhāvo – idaṃ vuccati ‘‘ itthindriyaṃ ’’.
Tattha katamaṃ purisindriyaṃ ?
Yaṃ purisassa purisaliṅgaṃ purisanimittaṃ purisakuttaṃ purisākappo
P0.123 purisattaṃ purisabhāvo – idaṃ vuccati ‘‘ purisindriyaṃ ’’.Tattha katamaṃ jīvitindriyaṃ ?
Jīvitindriyaṃ duvidhena – atthi rūpajīvitindriyaṃ , atthi arūpajīvitindriyaṃ .
Tattha katamaṃ rūpajīvitindriyaṃ ?
Yo tesaṃ rūpīnaṃ dhammānaṃ āyu ṭhiti yapanā yāpanā iriyanā vattanā pālanā jīvitaṃ jīvitindriyaṃ – idaṃ vuccati ‘‘ rūpajīvitindriyaṃ ’’.
Tattha
V0.139 katamaṃ arūpajīvitindriyaṃ ?Yo tesaṃ arūpīnaṃ dhammānaṃ
T0.163 āyu ṭhiti yapanā yāpanā iriyanā vattanā pālanā jīvitaṃ jīvitindriyaṃ – idaṃ vuccati ‘‘ arūpajīvatindriyaṃ ’’.Idaṃ vuccati ‘‘ jīvitindriyaṃ ’’.
Tattha katamaṃ sukhindriyaṃ ?
Yaṃ kāyikaṃ sātaṃ kāyikaṃ sukhaṃ kāyasamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ kāyasamphassajā sātā sukhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘ sukhindriyaṃ ’’.
Tattha katamaṃ dukkhindriyaṃ ?
Yaṃ kāyikaṃ asātaṃ kāyikaṃ dukkhaṃ kāyasamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ kāyasamphassajā asātā dukkhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘ dukkhindriyaṃ ’’.
Tattha katamaṃ somanassindriyaṃ ?
Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘ somanassindriyaṃ ’’.
Tattha
M0.130 katamaṃ domanassindriyaṃ ?Yaṃ cetasikaṃ asātaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ cetosamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘ domanassindriyaṃ ’’.
Tattha katamaṃ upekkhindriyaṃ ?
Yaṃ cetasikaṃ neva sātaṃ nāsātaṃ cetosamphassajaṃ adukkhamasukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘ upekkhindriyaṃ ’’.
Tattha katamaṃ saddhindriyaṃ ?
Yā saddhā saddahanā okappanā abhippasādo saddhā saddhindriyaṃ saddhābalaṃ – idaṃ vuccati ‘‘ saddhindriyaṃ ’’.
Tattha katamaṃ vīriyindriyaṃ ?
Yo cetasiko vīriyārambho nikkamo parakkamo uyyāmo vāyāmo ussāho ussoḷhī thāmo ṭhiti asithilaparakkamatā anikkhittachandatā anikkhittadhuratā dhurasampaggāho
T0.164 vīriyaṃP0.124 vīriyindriyaṃ vīriyabalaṃ – idaṃ vuccati ‘‘ vīriyindriyaṃ ’’.Tattha
V0.140 katamaṃ satindriyaṃ ?Yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā sati satindriyaṃ satibalaṃ sammāsati – idaṃ vuccati ‘‘ satindriyaṃ ’’.
Tattha katamaṃ samādhindriyaṃ ?
Yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṃ samādhibalaṃ sammāsamādhi – idaṃ vuccati ‘‘ samādhindriyaṃ ’’.
Tattha katamaṃ paññindriyaṃ ?
Yā paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘ paññindriyaṃ ’’.
Tattha katamaṃ anaññātaññassāmītindriyaṃ ?
Yā tesaṃ dhammānaṃ anaññātānaṃ adiṭṭhānaṃ appattānaṃ aviditānaṃ asacchikatānaṃ sacchikiriyāya paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi dhammavicayasambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – idaṃ vuccati ‘‘ anaññātaññassāmītindriyaṃ ’’.
Tattha katamaṃ aññindriyaṃ ?
Yā tesaṃ dhammānaṃ ñātānaṃ diṭṭhānaṃ pattānaṃ viditānaṃ sacchikatānaṃ sacchikiriyāya paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi dhammavicayasambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – idaṃ vuccati aññindriyaṃ .
Tattha
M0.131 katamaṃ aññātāvindriyaṃ ?Yā tesaṃ dhammānaṃ aññātāvīnaṃ diṭṭhānaṃ pattānaṃ viditānaṃ sacchikatānaṃ sacchikiriyāya paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi dhammavicayasambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – idaṃ
T0.165 vuccati ‘‘ aññātāvindriyaṃ ’’.Abhidhammabhājanīyaṃ .