ယသ္မိံ သမယေ၊ အကြင်အခါ၌။ (ဥဒ္ဓစ္စဘက်သို့သက်ရောက်ရာ အကြင်အခါ၌) စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။ (အလွန်အကျွံအားထုတ်အပ်သော ဝီရိယရှိခြင်း စသည်တို့ကြောင့် ပျံ့လွင့်သောစိတ်ကို) နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ၊ နှိပ်ကွပ်သင့်၏။ (ဥဒ္ဓစ္စဘက်သို့ မသက်ရောက်အောင် သမာဓိဖြင့် နှိပ်ကွပ်သင့်၏) တသ္မိံ သမယေ၊ ထိုအခါ၌။ (စိတ်ကို ဥဒ္ဓစ္စဘက်သို့ မသက်ရောက်အောင် သမာဓိဖြင့် နှိပ်ကွပ်သင့်ရာ ထိုအခါ၌။) စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။ န နိဂ္ဂဏှာတိ၊ (သမာဓိဖြင့်) မနှိပ်ကွပ်။
ယသ္မိံ သမယေ၊ အကြင်အခါ၌။
(ကောသဇ္ဇဘက်သို့ သက်ရောက်ရာ အကြင်အခါ၌)
စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။
(အလွန်လျော့သောဝီရိယရှိခြင်း စသည်တို့ကြောင့် ပျင်းရိတွန့်ဆုတ်သောစိတ်ကို)
ပဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ချီးပင့်မြှင့်တင်သင့်၏။
(ကောသဇ္ဇဘက်သို့ မသက်ရောက်အောင် ဝီရိယဖြင့် ချီးပင့်မြှင့်တင်သင့်၏)
တသ္မိံ သမယေ၊ ထိုအခါ၌။
(စိတ်ကို ကောသဇ္ဇဘက်သို့ မသက်ရောက်အောင် ဝီရိယဖြင့် ချီးပင့်မြှင့်တင်သင့်ရာ ထိုအခါ၌)
စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။
န ပဂ္ဂဏှာတိ၊ (ဝီရိယဖြင့်) မချီးပင့်မမြှင့်တင်။
ယသ္မိံ သမယေ၊ အကြင်အခါ၌။
(သာယာဖွယ် ဘာဝနာအရသာမဖြစ်ရာ အကြင်အခါ၌)
စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။
သမ္ပဟံသိတဗ္ဗံ၊ (သမာဓိဖြင့်) ရွှင်ပျစေသင့်၏။
တသ္မိံ သမယေ၊ ထိုအခါ၌။
(သာယာဖွယ် ဘာဝနာ အရသာမဖြစ်၍ သမာဓိဖြင့် ရွှင်ပျစေသင့်ရာ ထိုအခါ၌)
စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။
န သမ္ပဟံသေတိ၊ (သမာဓိဖြင့်) မရွှင်ပျစေ။၁။ယသ္မိံ သမယေ။ပ။ စိတ္တံ သမ္ပဟံသေတိ။ပ။ စိတ္တံ အဇ္ဇုပေက္ခတိ။ ။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်(ပ-၂၄ဝ) သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်း အဋ္ဌကထာ(၂၂၀)တို့၌ ဝီရိယနှင့် သမာဓိကို ယှဉ်စေပုံကို ပြရာ၌ ဤသီတိဘာဝသုတ်ကို သာဓကအဖြစ် ထုတ်ပြထား၏၊ ထို အဋ္ဌကထာတို့၏ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ဋီကာ (ပ-၃၀၄) မူလဋီကာ(၁၅၂)တို့၌လည်း ထိုသာဓက ပါဠိကို ဖွင့်ပြထား၏၊ ဤသုတ် အင်္ဂုတ္တိုရ်ဋီကာသည် ဤသုတ်အင်္ဂုတ္တိုရ်အဋ္ဌကထာကို မဖွင့်တော့ဘဲ ထိုဝိသုဒ္ဓိမဂ်ဋီကာနှင့် မူလဋီကာအဖွင့်ဝါကျတို့ကို တိုက်ရိုက်ယူထားသည် သာမက မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်အဖွင့် သုတ်မဟာဝါအဋ္ဌကထာ (၃၈၃၊ ၃၈၄) မူလ ပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာ(၃၀၂) သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်း အဋ္ဌကထာ(၂၇၁)ဧကကနိပါတ် အင်္ဂုတ္တိုရ် အဋ္ဌကထာ (၄၀၁)တို့မှ ဆီလျော်ရာစကားတို့ကိုပါ ထည့်သွင်းရောစွက်၍ ဤသီတိဘာဝ သုတ်ကို ဖွင့်ထား၏၊ ထိုဋီကာဖွင့်အတိုင်း အနက်ပြန်ဆိုဦးအံ့ –
ယသ္မိံ သမယေ၊ ပျင်းရိ လွင့်တက်၊ နှစ်ဖက်မလည်၊ အညီအမျှဖြစ်ရာ အကြင်အခါ၌စိတ္တံ=စိတ်ကိုသမ္ပဟံသိတဗ္ဗံ=ပညာဖြင့် ရွှင်လန်းနှစ်သက်စေသင့်၏၊ ဝါ=ပညာဖြင့် ရွှင်လန်းအားတက် ထက်မြက်စေသင့်၏၊ တသ္မိံ သမယေ=ထိုအခါ၌၊ စိတ္တံ=စိတ်ကိုသမ္ပန္နံသေတိ=ပညာဖြင့် ရွှင်လန်းနှစ်သက်စေ၏ဝါ=ပညာဖြင့် ရွှင်လန်းအားတက် ထက်မြက်စေ၏။
(တနည်း) ယသ္မိံ သမယေ၊ ပညာ၏ ပယောဂဗျာပါရ အားနည်းခြင်း, ငြိမ်းချမ်းမှုသုခ မရရှိခြင်းတို့ကြောင့် သာယာဖွယ် ဘာဝနာအရသာ မရှိ၍ ဘာဝနာ၌ မပြေးဝင် မကျက်စားရာ အကြင်အခါ၌စိတ္တံ=စိတ်ကို၊ သမ္ပဟံသိတဗ္ဗံ=ဇာတိဇရာ မရဏ အစရှိသော သံဝေဂဝတ္ထုတို့ကို ဆင်ခြင်၍ ရွှင်လန်းအားတက် ထက်မြက်စေ သင့်၏တသ္မိံ သမယေ=စိတ်ကို ရွှင်လန်းအားတက် ထက်မြက်စေသင့်ရာ ထိုအခါ၌စိတ္တံ=စိတ်ကိုသမ္ပဟံသေတိ=ရွှင်လန်းအားတက် ထက်မြက်စေ၏။
ယသ္မိံ သမယေ၊ ပျင်းရိတွန့် ဆုတ်ခြင်း, ပျံ့လွင့်ခြင်း, သာယာဖွယ် ဘာဝနာ အရသာမရှိခြင်း မဖြစ်မူ၍ အာရုံ၌ အညီအမျှဖြစ်၍ ဘာဝနာလမ်းကြောင်းသို ့ သက် ရောက်ရာ အကြင်အခါ၌၊ စိတ္တံ=စိတ်ကို၊ အဇ္ဇုပေက္ခိတဗ္ဗ=လျစ်လျူရှုသင့်၏၊ (ချီပင့် မြှင့်တင်ခြင်း, နှိပ်ကွပ်ခြင်း, ရွှင်လန်းစေခြင်းဟူသော ကြောင့်ကြဗျာပါရ တစုံတရာ ကိုမျှ မပြုဘဲ လျစ်လျူရှုနေသင့်၏) တသ္မိံ သမယေ=လျစ်လျူရှုနေသင့်ရာ ထိုအခါ၌စိတ္တံ=စိတ်ကိုအဇ္ဇုပေက္ခတိ=လျစ်လျူရှု၏။ ယသ္မိံ သမယေ၊ အကြင်အခါ၌။
(ဥဒ္ဓစ္စ, ကောသဇ္ဇ နှစ်ဖက်မကျ၊ အညီအမျှဖြစ်ရာ အကြင်အခါ၌။
ဝါ၊ ပျင်းရိ, လွင့်တက်၊ နှစ်ဖက်မလည် အညီအမျှဖြစ်ရာ အကြင်အခါ၌)
စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။
အဇ္ဇုပေက္ခိတဗ္ဗ၊ (ဗောဇ္ဈင်္ဂုပေက္ခာဖြင့်) လျစ်လျူရှုသင့်၏။
တသ္မိံ သမယေ၊ လျစ်လျူရှုသင့်ရာထိုအခါ၌။
စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။
န အဇ္ဈပေက္ခတိ၊ လျစ်လျူမရှု။
ဟီနာဓိမုတ္တိကော စ၊ ယုတ်ညံ့သောအာရုံ၌ ညွတ်ကိုင်းသည်လည်းကောင်း။
သက္ကာယာဘိရတော စ၊ သက္ကာယဖြစ်သော ခန္ဓာငါးဝ, ဝဋ်ဒုက္ခ၌ ပျော်မွေ့သည်လည်းကောင်း။
ဟောတိ၊ ၏။ပ။
ပဉ္စာနန္တရိယကမ္မာ ကမ္မန္တရာယိကာ နာမ၊ တထာ ဘိက္ခုနီဒူသကကမ္မံ၊ တံ ပန မောက္ခဿေဝ အန္တရာယံ ကရောတိ၊ န သဂ္ဂဿ။ ပါစိတ်အရိဋ္ဌသိက္ခာပုဒ် အဋ္ဌကထာ၊ ၁၃၈။ ၊ (မာတုဃာတကကံ အစရှိသော) အာနန္တရိယကံငါးပါးဟူသော အဆီးအတားနှင့်။ ဝါ၊ နတ်ရွာနိဗ္ဗာန်၊ မဂ် ဖိုလ် ဈာန်ကို တားဆီးတတ်သော အာနန္တရိယ ကံငါးပါးဟူသော ကမ္မန္တရာယ်နှင့်။ သမန္နာဂတော၊ ပြည့်စုံသည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ ကိလေသာဝရဏတာယ၊ (နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟူသော)ကိလေသာအဆီးအတားနှင့်။ ဝါ၊ နတ်ရွာနိဗ္ဗာန် မဂ်ဖိုလ်ဈာန်ကို တားဆီးတတ်သော နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟူသောကိလေသန္တရာယ်နှင့်။ပ။ ဝိပါကာ ဝရဏတာယ ၁။ဝိပါကာဝရဏတာ။ ။ဤသုတ် အဋ္ဌကထာ၌ အကုသလဝိပါက် ပဋိသန္ဓေနှင့် အဟိတ်ကုသလဝိပါက် ပဋိသန္ဓေကိုသာ ဝိပါကပုဒ်အရ ဖွင့်ပြထားသော်လည်း ဝိပါကာဝရဏေနာတိ အဟေတုက ပဋိသန္ဓိယာ၊ ယသ္မာ ပန ဒုဟေတုကာနမ္ပိ အရိယ မဂ္ဂပဋိဝေဓော နတ္ထိ၊ တသ္မာ ဒုဟေတုကပဋိသန္နိပိ ဝိပါကာဝရဏ မေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ (ဉာဏဝိဘင်း အဋ္ဌကထာ၊ ၄၄၂) ဝိပါကာဝရဏေနာတိ အဟေတုကဒုဟေတုက ပဋိသန္ဓိယာ (ပုဂ္ဂလပညတ် အဋ္ဌကထာ၊ ၃၆)ဟူ၍ ဤအဋ္ဌကထာတို့၌ ဒုဟိတ် ပဋိသန္ဓေကိုပါ ယူထားသည်။ ၊ (အဟိတ်ဒုဟိတ် ပဋိသန္ဓေဟူသော) ဝိပါက်အတားအဆီးနှင့်။ ဝါ၊ ဈာန်မဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်ကို တားဆီးတတ်သောအကုသလဝိပါက် ကုသလ ဝိပါက် အဟိတ်ပဋိသန္ဓေ ဒုဟိတ်ပဋိသန္ဓေဟူသော ဝိပါကန္တရာယ်နှင့်။ပ။ အဿဒ္ဓေါ စ၊ ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့၌ ကြည်ညိုသောသဒ္ဓါတရား မရှိသည်လည်းကောင်း။ အစ္ဆန္တိကော စ၊ မဂ်ဖိုလ်ရအောင် အားထုတ်လိုသော ကုသိုလ်ဆန္ဒမရှိသည်လည်းကောင်း။ ဒုပ္ပညော စ ၂။ ဘဝင်ပညာ။ ။ဒုပ္ပညောတိ ဘဝင်္ဂပညာယ ပရိဟီနော။ ဤ၌ ဘဝင်ပညာ ဟူသည် တိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ဖြစ်သော ဘဝင်ကိစ္စတပ်သော မဟာဝိပါက် ဉာဏသမ္ပယုတ်စိတ် (၄)ခု၊ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်စိတ် (၉)ခုနှင့် ယှဉ်သော ပညာတည်း သို ့သော် ဘဝင်ပညာပြည့်စုံသော်လည်း အကြင်တိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်၏ ဘဝင်သည် လောကုတ္တရာတရား၏ အခြေခံမဖြစ်နိုင်၊ ထိုတိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း ဒုပ္ပညမည်သည် သာဟု အဋ္ဌကထာတို့ ဖွင့်ကုန်၏။ ၊ ဘဝင်ပညာမရှိသည်လည်းကောင်း။ ဟောတိ၊ ၏။ပ။
၉၃။ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော၊ သော။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ ကဉ္စိ၊ တစုံတခုသော။ သင်္ခါရံ၊ သင်္ခတသင်္ခါရသို့။ (ကာမ, ရူပ, အရူ, လောကုတ္တရာဟူသော စတုဘူမက သင်္ခတ သင်္ခါရသို့။ ဝါ၊ ကာမ, ရူပ, အရူပဟူသော တေဘူမက သင်္ခတ သင်္ခါရသို့) ဝါ၊ ကို။ နိစ္စတော၊ မြဲ၏ဟူ၍။ ဥပဂန္တုံ၊ ကပ်ရောက်ခြင်းငှာ။ ဝါ၊ ယူဆခြင်းငှာ။ အဘဗ္ဗော၊ မထိုက်။ပ။ သုခတော၊ သုခဟူ၍။ပ။ ကိဉ္စိ၊ သော။ ဓမ္မံ၊ (ကသိုဏ်းစသော ပညတ်နှင့်တကွသော) စတုဘူမကတရားသို့။ ဝါ၊ (ကသိုဏ်းစသော ပညတ်နှင့်တကွသော) တေဘူမကတရားသို့။ ဝါ၊ ကို။ အတ္တတော၊ အသက်ရှင်အတ္တကောင်ဟူ၍။ ဝါ၊ ခိုင်မြဲသော အနှစ်သာရ အမာခံတရားဟူ၍။ ဥပဂန္တိ၊ ငှာ။ အဘဗ္ဗော။ [ဧကကနိပါတ်အင်္ဂုတ္တိုရ်အဋ္ဌကထာ၊ နှာ-၃၅၂၊ ၃၅၃၊ စာပိုဒ်-၂၆၈၊ ၂၆၉-သုတ်တို့လည်းကြည့်]
ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော၊ သော။
ပုဂ္ဂလော၊ သည်။
အာနန္တရိယံ**၁။ အာနန္တရိယံ ကမ္မံ**။ ။အနန္တရ၊ အခြားမဲ့အကျိုး၊ ဝါ=အခြားအဆီး ကင်းမဲ့ သော အကျိုး၊ (စုတိစိတ်ဖြစ်ပြီးသည်နှင့် တပြိုင်နက် အပါယ်ငရဲပဋိသန္ဓေအကျိုးသည် တဆက်တည်း ဖြစ်ပေါ်လာသောကြောင့် ထိုစုတိနှင့် ပဋိသန္ဓေတို့၏ အကြား၌ အဆီးအတား အခြားအကွယ် တစုံတခုမျှမရှိဟု ဆိုလို၏) နတ္ထိ အန္တရံ ယဿ ဖလဿာတိ အနန္တရံ=စုတိ၏နောက်၌) ဆီးတားခြားကွယ်တတ်သော တရားမရှိသော ပဋိသန္ဓေအကျိုး (စုတိ၏နောက်၌ တဆက်တည်းဖြစ်ပေါ်လာသော အပါယ်ငရဲ ပဋိ သန္ဓေ စိတ်စေတသိက် ရုပ်တရားများ)၊ ၎င်းကိုပင် “စုတိ၏အခြားမဲ့အကျိုး”ဟု အကျဉ်းချုပ် အနက်ပြန်ဆိုသည်။
အနန္တရေ နိယုတ္တံ အာနန္တရိယံ၊ စုတိ၏ အခြားမဲ့အကျိုး၌ ယှဉ်သောကံ၊ ဝါ=စုတိ၏ အခြားမဲ့အကျိုးကို ဖြစ်ပေါ်လာစေတတ်သောကံ (မာတုဃာတကကံ ပိတုဃာတကကံ စသော ကံငါးပါးတည်း)၊ နိယုတ္တအနက်၌ တဒ္ဓိတ်ဏိယပစ္စည်း (သို့မဟုတ်) အျပစ္စည်းသက်။
(တနည်း) အနန္တဿ ကရဏံ အနန္တရံ၊ စုတိ၏ အခြားမဲ့ အကျိုးကိုပြုခြင်း၊ အနန္တရကရဏံဟု ဆိုလိုလျက် ကရဏပုဒ်ကို ချေ၍ “အနန္တရံ”ဟု ဆိုထားသည်၊ အနန္တရံ သီလံ ယဿ ကမ္မဿာတိ အာနန္တရိယံ=စုတိ၏ အခြားမဲ့အကျိုးကို ပြုခြင်း အလေ့ရှိသော (ကမ္မ=ထိုကံငါးပါး)ဤသို့ တလတဒွိတ် ဝစနတ္ထလည်းပြု၊ (တနည်း) အနန္တရံ ယဿ အတ္ထိတိ အာနန္တရိယံ=စုတိ၏ အခြားမဲ့ အကျိုးရှိသော (ကမ္မ=ထိုမာတုဃာတကကံ စသော ကံငါးပါး။)
စုတိအနန္တရံ ဖလံ အနန္တရံ နာမ၊ တသ္မိံ အနန္တရေ နိယုတ္တာနိ တန္နိဗ္ဗတ္တနေန, အနန္တရကရဏသီလာနိ , အနန္တရပ္ပယောဇနာနိစာတိ အာနန္တရိယာနိ၊ တာနိဧဝ ကမ္မာနိ အာနန္တရိယကမ္မာနိ။ (ဧကကနိပါတ်အင်္ဂုတ္တိုရ်ဋီကာ၊ ၂၁၂)ဤ၌ “တန္နိဗ္ဗတ္တနေန”ပုဒ် သည် နိယုတ္တာနိ၏ ကိရိယာဝိသေသနတည်း၊ စာမူများ၌ အပိုဒ်ခတ်လွဲနေတတ်သည်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီအနုဋီကာ နိက္ခေပကဏ္ဍအဖွင့် (၁၇၈)ကြည့်ပါ။ ၊ စုတိ၏အခြားမဲ့ အကျိုးနှင့်ယှဉ်သော။
ဝါ၊ စုတေသေလွန်သည်နှင့်တပြိုင်နက် မချွတ်မလွဲအပါယ်ငရဲ ပဋိသန္ဓေအကျိုးကိုပေးသော။
ကမ္မံ၊ (အမိသတ်ခြင်း အစရှိသော ငါးပါးသော)ကံကို။
ကာတုံ၊ ပြုလုပ်ခြင်းငှာ။
အဘဗ္ဗော။ပ။
ကောတူဟလမင်္ဂလေန၊ ကြီးပွားကြောင်းမင်္ဂလာဟု လူဗာလတို့ကြံဆအပ်သော အထူးအဆန်းမြင်ကြား တွေ့ထိသိရှိရသော အာရုံကြောင့်။
ဝါ၊ ကြီးပွားကြောင်း မင်္ဂလာဟု လူဗာလတို့ ကြံစည်အပ်သော အထူးအဆန်းအာရုံကို မြင်ကြားတွေ့ထိ သိရှိရခြင်းကြောင့်။
သုဒ္ဓံ၊ စင်ကြယ်ဖွံ့ဖြိုး ကောင်းကျိုးသုခရရှိ၏ဟု ယုံကြည်ယူဆမှုသို့။
**၁။ သုဒ္ဓိံ ပစ္စာဂန္တုံ**။ ။သုဒ္ဓိ၊ စင်ကြယ်သန့်ရှင်းခြင်း၊ ဤ၌ကား သုဒ္ဓိအရ စင်ကြယ်သန့်ရှင်းခြင်း အနက်ကိုသာမက စင်ကြယ်သန့်ရှင်းသော ကောင်းကျိုးသုခ ရရှိ၏ဟု ယုံကြည်ယူဆခြင်းတည်းဟူသော သိခါပတ္တအနက်တိုင်အောင် ကာရဏူပစာရ အားဖြင့် ယူ၍ အနက်ပြန်ဆိုထားသည်၊ ကောတူဟလမင်္ဂလပုဒ်နှင့် စပ်၍ ရေးသင့် ရေးထိုက်သမျှကို ပဉ္စကနိပါတ်စာပိုဒ် (၁၇၅) စဏ္ဍာလသုတ် (ဒုတိယအကြိမ်ရိုက် ဤစာအုပ်၊ နှာ-၃၂၁)၌ ရေးခဲ့ပြီ။
ပစ္စာဂန္တုံ၊ တဖန်လာရောက်ခြင်းငှာ။
အဘဗ္ဗော။ပ။
ဣတော၊ ဤသဗ္ဗညုမြတ်စွာဘုရားအဆုံးအမအယူဝါဒမှ။
ဗဟိဒ္ဓါ၊ အပြင်အပမိစ္ဆာအယူဝါဒ၌။
ဒက္ခိဏေယျ၊ မြတ်သော အလှူခံထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကို။
ဂဝေသိတုံ၊ ရှာမှီးခြင်းငှာ။
အဘဗ္ဗော။ပ။
၉၅။ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော၊ သော။
ပုဂ္ဂလော၊ သည်။
သုခဒုက္ခံ၊ သုခဝေဒနာ ဒုက္ခဝေဒနာကို။
သယံကတံ**၁။ သယံ ကတံ သုခဒုက္ခံ**။ ။မိစ္ဆာအယူရှိသူသည် သုခ ဒုက္ခဝေဒနာကို အသက်ရှင်အတ္တကောင်ဟု ရှုမြင်သုံးသပ် မှတ်သားထားပြီးလျှင် ထိုသုခဝေဒနာ ဒုက္ခ ဝေဒနာ ဖြစ်ပေါ်လာအောင် တခြားတစုံတယောက်က ပြုလုပ်သည် မွေးထုတ်လိုက်သည် မဟုတ် (ငါသည်ပင်လျှင် အဖေ၊ ငါသည်ပင်လျှင် သားဟု ဆိုသကဲ့သို့) သယံကတံ သုခဒုက္ခံ၊ ထိုအတ္တကောင်ဖြစ်သော ဝေဒနာကိုယ်တိုင်ကပင် ထိုသုခဒုက္ခဝေဒနာ ဖြစ်ပေါ် လာအောင် ပြုလုပ်သည်၊ ဝေဒနာယ ဧဝ ဝေဒနာ ကတာ=ဝေဒနာကိုယ်တိုင်ကပင် ဇေဒနာကို ပြုလုပ်သည်၊ ဝေဒနာ အတ္တာ၊ အတ္တာဝ ဝေဒယတိ=ဝေဒနာသည် အသက် ရှင် အတ္တကောင် ဖြစ်သည်။ ထိုအတ္တကောင် ဝေဒနာကပင် ခံစားသည်ဟု ယူဆ၏။
သို့ဖြစ်လျှင် သုခဒုက္ခဝေဒနာဖြစ်အောင် ပြုလုပ်သော အတ္တကောင်ဝေဒနာ (ကာရကဝေဒနာ)သည် ယခုမှရှိသည်မဟုတ်၊ ယခုမှ ဘွားကနဲ ပေါ်လာသည်မဟုတ်၊ ရှေးကလည်းရှိသည်၊ မပြတ်မစဲ အမြဲတည်ရှိနေသည်ဟု ယူဆခြင်းဖြစ်ရကား ထို အယူသည် သဿတဒိဋ္ဌိဖြစ်၏။
**တနည်း**။ ။တချို့သော မိစ္ဆာအယူ ရှိသူတို့သည်ကား ဝေဒနာကို အသက် ရှင် အတ္တကောင်ဟု မယူဆဘဲ ထိုဝေဒနာစသော ခန္ဓာငါးပါးမှ အလွတ်ဖြစ်သော ကာရက(ပြုလုပ်သူ) ဝေဒက(ခံစားသူ) ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ အတ္တကောင်တခု ရှိသည်ဟု ကြံစည်သတ်မှတ် ယူဆပြီးလျှင် သုခ ဒုက္ခဝေဒနာဖြစ်အောင် တခြားတစုံတယောက်က ပြုလုပ်သည်မဟုတ်၊ သယံကတံ သုခဒုက္ခံ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ အတ္တကောင်ကိုယ်တိုင်ပင် (မိမိကိုယ်တိုင်ပင်) သုခဒုက္ခကို ပြုလုပ်သည်၊ သော ကရောတိသော ပဋိသံဝေဒယတိ =သူသည်ပင် ပြုလုပ်သူ (ကာရကအတ္တကောင်) ဖြစ်သည်၊ သူသည်ပင် ခံစားသူ (ဝေဒကအတ္တကောင်) ဖြစ်သည်ဟု ဆို၏။
သို့ဖြစ်လျှင် ကာရက အတ္တသည် ပြုလုပ်ပြီးနောက် ချုပ်ပျောက်ပြတ်စဲသွား သည် မဟုတ်တော့ဘဲ ဝေဒကအတ္တအဖြစ်ဖြင့်လည်း ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်ဟု ဆိုလိုရကား ထိုအယူအဆသည်လည်း ကာရကနှင့် ဝေဒကကို တဦးတည်း တခုတည်း အဖြစ် သတ်မှတ်ယူဆသော သဿတဒိဋ္ဌိပင် ဖြစ်သည်။ ၊ ဝေဒနာကိုယ်တိုင်ပင် ပြုလုပ်အပ်၏။
(သုခ ဒုက္ခဝေဒနာဟူသော အတ္တကောင်ကိုယ်တိုင်ပင် ပြုလုပ်အပ်၏)
ဝါ၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ အတ္တကောင် ကိုယ်တိုင်ပင် ပြုလုပ်အပ်၏။
(ဣတိ၊ ဤသို့သော သဿတဒိဋ္ဌိသို့)
ပစ္စာဂန္တု၊ တဖန်လာရောက်ခြင်းငှာ။
အဘဗ္ဗော။ပ။
သုခဒုက္ခံ၊ ကို။
ပရကတံ**၁။ ပရကတံ သုခဒုက္ခံ**။ မိစ္ဆာဝါဒီ တချို့အလိုအားဖြင့်မူ ယခုလက်ရှိ ပစ္စုပ္ပန်ဝေဒနာ ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ပြုလုပ်မွေးထုတ်လိုက်သော အခြားသောအတ္တကောင် ဖြစ်သော ကာရကဝေဒနာတခု (အဖေဖြစ်သော ဝေဒနာတခု) ရှေ့ပိုင်းကရှိခဲ့သေး၏။ ယာ ပုရိမပက္ခ ကာရက္ခဝေဒနာ၊ သာ ဥစ္စာ၊ ထိုရှေ့ပိုင်းက ရှိခဲ့သော ကာရကဝေဒနာ သည် ချုပ်ပျောက်ပြတ်စဲလေပြီ၊ တာယ ပန ကတံ အညော ဝေဒိယတိ=ထိုကာရက ဝေဒနာက ပြုလုပ်မွေးထုတ်လိုက်သော ယခုလက်ရှိ ပစ္စုပ္ပန်ဝေဒနာကို အခြားသော အတ္တကောင်ဝေဒနာက ခံစားသည်ဟု ဆို၏၊ ရှေ့ပိုင်းကာရက ဝေဒနာက တခြား၊ ယခုလက်ရှိ ပစ္စုပ္ပန်ဝေဒနာက တခြားဟု ဆို၏။ ထို့ကြောင့် “ပရံ ကတံ သုခဒုက္ခ= ယခုလက်ရှိ ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော သုခဒုက္ခဝဝေဒနာကို အခြားသော အတ္တကောင်ဝေဒနာက ပြုလုပ်မွေးထုတ်လိုက်သည် ဟူသော အယူအဆသည် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဖြစ်၏။
**တနည်း**။ ။ယခင်ကအတိုင်းပင် ဝေဒနာ အစရှိသော ခန္ဓာငါးပါးမှ အလွတ်ဖြစ်သော ကာရကအတ္တ, ဝေဒကအတ္တဟူ၍ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ အတ္တကောင်နှစ်မျိုး သတ်မှတ်ထားပြီးလျှင်.. အညာ ကရောတိအညော ပဋိသံဝေဒိယတိ၊ ပြုလုပ်သူ ကာရက အတ္တက တခြားခံစားသူ ဝေဒက အတ္တက တခြားဖြစ်သည်၊ ကာရကော ဣဓေဝ ဥဇ္ဇတိ=ပြုလုပ်သူ ကာရကအတ္တသည် ပြုလုပ်ရာအလုပ်စခန်းမှာပင် သူ၏ အခန်းဇာတ်သိမ်း၍ ချုပ်ငြိမ်းသွားတော့၏တေန ကတံ အညော ပဋိသံဒိယတိ= ထိုကာရက အတ္တက ပြုလုပ်မွေးထုတ်လိုက်သော ဝေဒနာကို အခြားသော ဝေဒက အတ္တက ခံစား၏ဤသို့လည်း မိစ္ဆာဝါဒီတို့ ယူဆကြ၏၊ ထို ့ကြောင့် ပရံကတ် သုခဒုက္ခံ=ဝေဒကအတ္တမှ တပါးတခြားသော ကာရကအတ္တသည် သုခဒုက္ခကို ပြုလုပ် အပ်၏” ဟူသော အယူအဆသည်လည်း ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိပင် ဖြစ်သည်။
သာဓက။နိဿယခန်းနှင့် ဤအဓိပ္ပာယ်ခန်း၌ ဤကဲ့သို ့ နှစ်နည်း နှစ်နည်း ဖော်ပြရာတွင် ပထမနည်းကို နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော် တိမ္ဗရုကသုတ် (၂၆၁)နှင့် ဒုတိယနည်းကို အစေလကဿပသုတ်(၂၅၉)တို့ကိုလည်းကောင်း, ထိုသုတ် တို့၏ သံယုတ်အဋ္ဌကထာ၊ ဒု(၃၃၃၆) သံယုတ်ဋီကာ၊ ဒု(၄ဝ၊ ၄၅)နှင့် ခုဒ္ဒကဝတ္ထု ဝိဘင်းအဋ္ဌကထာ (၄၈၄)တို့ကိုလည်းကောင်း ကြည့်ရှု ရေးသားပါသည်၊ ကထာဝတ္ထု ပါဠိတော် ပုရိသကာရာနုယောဂ (၄၇)ကိုလည်း ကြည့်ရှုကြပါကုန်။ ၆ ၊ တပါးတခြားသော ဝေဒနာသည် ပြုလုပ်အပ်၏။
(ဖြစ်ဆဲပစ္စုပ္ပန် ဝေဒနာမှတပါး တခြားသော သုခဒုက္ခဝေဒနာဟူသော အတ္တကောင်သည် ပြုလုပ်အပ်၏)
ဝါ၊ ဝေဒကအတ္တမှ တပါးတခြားသော ကာရကအတ္တသည်ပြုလုပ်အပ်၏။
(သုခဒုက္ခကိုခံစားသော ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါအတ္တကောင်မှ တပါးတခြားသောပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ အတ္တကောင်သည် ပြုလုပ်အပ်၏။)
(ဣတိ၊ ဤသို့သော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိသို့)
ပစ္စာဂန္တုံ၊ ငှာ။
အဘဗ္ဗော။ပ။
သုခဒုက္ခံ၊ ကို။ သယံကတဉ္စ၊ ဝေဒနာကိုယ်တိုင်ကလည်း တချို့တဝက် ပြုလုပ်အပ်၏။ (သုခ ဒုက္ခဝေဒနာဟူသော အတ္တကောင်ကိုယ်တိုင်ကလည်း တချို့တဝက်ပြုလုပ်အပ်၏) ဝါ၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ အတ္တကောင်ကိုယ်တိုင်ကလည်း တချို့တဝက် ပြုလုပ်အပ်၏။ ပရံကတဥ၊ တပါးတခြားသော ဝေဒနာကလည်း တချို့တဝက် ပြုလုပ်အပ်၏။ (ဖြစ်ဆဲပစ္စုပ္ပန်ဝေဒနာမှ တပါးတခြားသော သုခ ဒုက္ခဝေဒနာဟူသော အတ္တကောင်ကလည်း တချို့တဝက် ပြုလုပ်အပ်၏) ဝါ၊ ဝေဒက အတ္တမှ တပါးတခြားသော ကာရကအတ္တကလည်း တချို့တဝက် ပြုလုပ်အပ်၏။ (သုခဒုက္ခကို ခံစားသောပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ အတ္တကောင်မှ တပါးတခြားသော ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ အတ္တကောင်ကလည်း တချို့တဝက် ပြုလုပ်အပ်၏) (ဣတိ၊ ဤသို့သော သဿတဒိဋ္ဌိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိသို့) ပစ္စာဂန္တိ၊ ငှာ။ အဘဗ္ဗော။ပ။ သုခဒုက္ခံ၊ သုခဝေဒနာ ဒုက္ခဝေဒနာသည်။ အသယံကာရံ၊ ဝေဒနာကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်အပ်သည် မဟုတ်ဘဲ။ (သုခဒုက္ခဝေဒနာဟူသော အတ္တကောင်ကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်အပ်သည် မဟုတ်ဘဲ။ ဝါ၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ အတ္တကောင် ကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်အပ်သည်မဟုတ်ဘဲ) အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ၊ အကြောင်းမဲ့ အလိုအလျောက် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ [အဓိစ္စ အတိက္ကမိတွာ၊ အကြောင်းကို ကျော်လွန်၍။ ဝါ၊ အကြောင်းမဲ့+သမုပ္ပန္နံ= ဖြစ်ပေါ်လာ၏] (ဣတိ၊ ဤသို့သော အဟေတုကဒိဋ္ဌိသို့) ပစ္စာဂန္ထုံ၊ ငှာ။ အဘဗ္ဗော။ပ။
သုခဒုက္ခံ၊ သည်။ အပရံကာရံ၊ တပါးတခြားသော ဝေဒနာသည် ပြုလုပ်အပ်သည် မဟုတ်ဘဲ။ (ဖြစ်ဆဲပစ္စုပ္ပန်ဝေဒနာမှ တပါးတခြားသော သုခ ဒုက္ခ ဝေဒနာဟူသော အတ္တကောင်သည် ပြုလုပ်အပ်သည်မဟုတ်ဘဲ) ဝါ၊ ဝေဒက အတ္တမှ တပါးတခြားသော ကာရကအတ္တသည် ပြုလုပ်အပ်သည် မဟုတ်ဘဲ။ (သုခ ဒုက္ခကို ခံစားသော ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ အတ္တကောင်မှ တပါးတခြားသော ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ အတ္တကောင်သည် ပြုလုပ်အပ်သည် မဟုတ်ဘဲ) အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ၊ ၏။ (ဣတိ၊ ဤသို့သော အဟေတုကဒိဋ္ဌိသို့) ပစ္စာဂန္တုံ။ပ။
သုခဒုက္ခံ၊ သည်။ အသယံကာရာ၊ ဝေဒနာကိုယ်တိုင်ကလည်း တချို့တဝက် ပြုလုပ်အပ်သည်မဟုတ်ဘဲ။ (သုခဒုက္ခဝေဒနာဟူသော အတ္တကောင် ကိုယ်တိုင်ကလည်း တချို့တဝက် ပြုလုပ်အပ်သည်မဟုတ်ဘဲ) ဝါ၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ အတ္တကောင်ကိုယ်တိုင်ကလည်း တချို့တဝက် ပြုလုပ်အပ်သည် မဟုတ်ဘဲ။ အပရံကာရဉ္စ၊ တပါးတခြားသော ဝေဒနာကလည်း တချို့တဝက် ပြုလုပ်အပ်သည် မဟုတ်ဘဲ (ဖြစ်ဆဲ ပစ္စုပ္ပန်ဝေဒနာမှ တပါးတခြားသော သုခဒုက္ခဝေဒနာဟူသော အတ္တကောင်ကလည်း တချို့တဝက် ပြုလုပ်အပ်သည်မဟုတ်ဘဲ) ဝါ၊ ဝေဒကအတ္တမှတပါး တခြားသော ကာရကအတ္တကလည်း တချို့တဝက် ပြုလုပ်အပ်သည် မဟုတ်ဘဲ။ (သုခ ဒုက္ခ ခံစားသောပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ အတ္တကောင်မှ တပါးတခြားသော ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ အတ္တကောင်ကလည်း တချို့တဝက် ပြုလုပ်အပ်သည် မဟုတ်ဘဲ) အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ၊ ၏။ (ဣတိ၊ ဤသို့သော အဟေတုကဒိဋ္ဌိသို့) ပစ္စာဂန္တုံ၊ ငှာ။ အဘိဇ္ဇော၊ မထိုက်။