Issues
Select Version
sāsanāre-သာသနာရေး
မြန်မာဘာသာ
Bhikkhu Bodhi
English
Chakkanipātapāḷi
Chakkanipātapāḷi

11. Tikavaggo

Author: sāsanāre-သာသနာရေး @ IAPT

၁ဝ၇။ ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဓမ္မာ၊ သဘောတရားတို့သည်။ ဣမေ တယော၊ ဤသုံးမျိုးတို့တည်း။
တယော၊ သုံးမျိုးတို့ဟူသည်။ ကတမေ၊ အဘယ်တို့နည်းဟူမူ။
ရာဂေါ၊ ရာဂလည်းကောင်း။ ဝါ၊ ကာမဂုဏ်အာရုံတို့၌ တပ်မက်စွဲလမ်းခြင်းသဘောလည်းကောင်း။ ဒေါသော၊ ဒေါသလည်းကောင်း။ ဝါ၊ စိတ်ဆိုးမုန်းတီးခြင်းသဘောလည်းကောင်း။ မောဟော၊ မောဟလည်းကောင်း။ ဝါ၊ အသိဉာဏ်ကင်းတွေဝေခြင်း သဘောလည်းကောင်း။ (ဣတိ၊ ဤသည်တို့ပေတည်း)
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဓမ္မာ၊ တို့သည်။ ဣမေ ခေါ၊ ဤသည်တို့ပင်တည်း။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ တိဏ္ဏံ၊ သုံးမျိုးကုန်သော။ ဣမေသံ ဓမ္မာနံ၊ ဤတရားတို့ကို။ ပဟာနာယ၊ ပယ်ရှားခြင်းငှာ။ တယော၊ သုံးပါးကုန်သော။ ဓမ္မာ၊ တရားတို့ကို။ ဘာဝေတဗ္ဗာ၊ ဖြစ်ပွားစေထိုက်ကုန်၏။
ကတမေ တယော၊ အဘယ်သုံးမျိုးသော တရားတို့ကို။ (ဘာဝေတဗ္ဗာ၊ ဖြစ်ပွားစေထိုက်ကုန်သနည်းဟူမူ)
ရာဂသာ၊ ရာဂကို။ ပဟာနာယ၊ ငှာ။ အသုဘာ၊ အသုဘဘာဝနာကမ္မဋ္ဌာန်းကို။ ဘာဝေတဗ္ဗာ၊ ဖြစ်ပွားစေထိုက်၏။ပ။ မေတ္တာ၊ မေတ္တာဘာဝနာကမ္မဋ္ဌာန်းကို။ပ။ ပညာ၊ ဝိပဿနာနှင့်တကွသော မဂ်ပညာကို။ ဘာဝေတဗ္ဗာ၊ ၏။ပ။ ဣတိ(အဝေါစ)။
ပဌမံ။
၁၀၈။ ကာယဒုစ္စရိတံ၊ ကာယဒုစ္စရိတ်လည်းကောင်း။ [ပဉ္စကနိပါတ်စာပိုဒ်(၁၆၂) ဒုတိယအာဃာတပဋိဝိနယသုတ်(စာမျက်နှာ-၂၉၆)လည်းကြည့်]။ပ။ မနော ဒုစ္စရိတံ၊ မနောဒုစ္စရိတ်လည်းကောင်းတည်း။ပ။ ကာယဒုစ္စရိတဿ၊ ကာယဒုစ္စရိတ်ကို။ ပဟာနာယ၊ ပယ်ရှားခြင်းငှာ။ ကာယသုစရိတံ၊ ကာယသုစရိတ်ကို။ ဘာဝေတဗ္ဗံ၊ ဖြစ်ပွားစေသင့်၏။ပ။ ထို့နောက် ဝိတက္ကသုတ်နှင့် သညာသုတ်ကို ဤဆက္ကနိပါတ်စာပိုဒ်(၇၄)ဒုတိယတဇ္ဈာနသုတ်(စာမျက်နှာ-၆၆၇)နှင့် စာပိုဒ်(၇၅)ဒုက္ခသုတ် (စာမျက်နှာ-၆၆၈)တို့ကို ကြည့်၍ အနက်ဆိုပါ။
တတိယံ။
စတုတ္ထံ။
၁၁၁။ ကာမဓာတု၊ ကာမဓာတ်လည်းကောင်း။ ဝါ၊ ကိလေသကာမနှင့်ယှဉ်သော ကြံစည်ခြင်းဓာတ်သဘောလည်းကောင်း။ [ကာမေန ပဋိသံယုတ္တာ ဓာတု ကာမ ဓာတု။ ဤနည်းအလို ကာမဝိတက်ကိုပင် ကာမဓာတ်ဟုခေါ်သည်] ဝါ၊ ဝတ္ထု ကာမသာလျှင်ဖြစ်သော ကာမစိတ်စေတသိက်ရုပ်ဟူသော ဓာတ်သဘောလည်းကောင်း။ [ကာမော ဧဝ ဓာတု ကာမဓာတု] ဗျာပါဒဓာတု၊ ဗျာပါဒဓာတ်လည်းကောင်း။ ဝါ၊ ဒေါသဗျာပါဒနှင့်ယှဉ်သော ကြံစည်ခြင်းဓာတ်သဘောလည်းကောင်း။ [ဗျာပါဒေန ပဋိသံယုတ္တာ ဓာတု ဗျာပါဒဓာတု၊ ဗျာပါဒဝိတက်ပင်တည်း] ဝါ၊ ဒေါသဗျာပါဒသာလျှင်ဖြစ်သော ဓာတ်သဘောလည်းကောင်း။ ဝိဟိံ သာဓာတု၊ ဝိဟိံသာဓာတ်လည်းကောင်း။ ဝါ၊ သတ္တဝါတို့ကို ညှဉ်းဆဲကြောင်း ဒေါသစသော အကုသိုလ်နှင့်ယှဉ်သော ကြံစည်မှုဓာတ်သဘောလည်းကောင်း။ [ဝိဟိံသာဝိတက် ပင်တည်း] ဝါ၊ သတ္တဝါတို့ကို ညှဉ်းဆဲကြောင်း ဒေါသစသော အကုသိုလ်သာလျှင်ဖြစ်သော ဓာတ်သဘောလည်းကောင်းတည်း။ [ဓာတုဝိဘင်းပါဠိတော်၊ ၈၈။ပ။]
ကာမဓာတုယာ၊ ကို။ ပဟာနာယ၊ ငှာ။ နေက္ခမ္မဓာတု၊ နေက္ခမ္မဓာတ်ကို။ ဝါ၊ လောဘစသည်မှ ထွက်မြောက်တတ်သော အလောဘ စသည်နှင့်ယှဉ်သော ကြံစည်ခြင်းဓာတ်သဘောကို။ ဝါ၊ လောဘမှ ထွက်မြောက်သော အလောဘနီဝရဏတို့မှ ထွက်မြောက်တတ်သော ပဌမဈာန်၊ အားလုံးသော အကုသိုလ်တို့မှထွက်မြောက်တတ်သော အားလုံးသော ကုသိုလ်တို့နှင့်ယှဉ်သော ကြံစည်ခြင်း ဓာတ်သဘောကို။ ဝါ၊ လောဘမှ ထွက်မြောက်သော အလောဘ၊ နီဝရဏတိုမှ ထွက်မြောက်သော ပဌမဈာန်၊ အားလုံးသော အကုသိုလ်တို့မှ ထွက်မြောက်သော အားလုံးသော ကုသိုလ်သာလျှင်ဖြစ်သော ဓာတ်သဘောကို။ပ။ အဗျာပါဒတု၊ ဒေါသ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် မေတ္တာနှင့်ယှဉ်သော ကြံစည်ခြင်းဓာတ်သဘောကို။ ဝါ၊ ဒေါသ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် မေတ္တာသာလျှင်ဖြစ်သော ဓာတ်သဘောကို။ အဝိဟိံသာဓာတု၊ အဝိဟိံသာဓာတ်ကို။ ဝါ၊ သတ္တဝါတို့ကို ညှဉ်းဆဲနှိပ်စက်ကြောင်း ဒေါသစသော အကုသိုလ်၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ကရုဏာနှင့်ယှဉ်သော ကြံစည်ခြင်း ဓာတ်သဘောကို။ ဝါ၊ သတ္တဝါတို့ကို ညှဉ်းဆဲနှိပ်စက်ကြောင်း ဒေါသစသော အကုသိုလ်၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ကရုဏာဟူသောဓာတ်သဘောကို။ပ။
ပဉ္စမံ။
၁၁၂။ အဿာဒဒိဋ္ဌိ၊ အဿာဒဒိဋ္ဌိလည်းကောင်း။ ဝါ၊ ခင်မင်တွယ်တာ သာယာသော တဏှာနှင့်ယှဉ်သော သဿတဒိဋ္ဌိလည်းကောင်း။ (ငါးပါးအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့၌ ခံစားသုံးဆောင်ခြင်းကြောင့် အပြစ်မရှိဟု ယူဆ၍ ခံစားသုံးဆောင်သော သူ၏ ခင်မင်တွယ်တာ သာယာသောတဏှာနှင့်ယှဉ်သော သဿတဒိဋ္ဌိလည်းကောင်း) အတ္တာနုဒိဋ္ဌိိ ၁။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိနှင့် သက္ကာယဒိဋ္ဌိအတူတူ။ ။ ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိရူပဝန္တံ ဝါ အတ္တာနံ သမနုပဿတိ စသည်ဖြင့် ရုပ်ကိုအကြောင်းပြု၍ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ (၄)မျိုးရှိ၏၊ ထိုအတူ ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရ ဝိညာဏ်တို့ကို အကြောင်းပြု၍လည်း (၄)မျိုးစီပင် ရှိ၏ထိုအားလုံးကို ဝီသတိဝတ္ထုက သက္ကာယဒိဋ္ဌိ(၂ဝ-သောအကြောင်း ဝတ္ထုရှိသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိ)ဟု ခေါ်၏၊ ထိုသက္ကာယဒိဋ္ဌိနှင့် အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသည် အတူတူ ပင်တည်း။ ခုဒ္ဒကဝတ္ထုဝိဘင်းပါဠိတော်၊ တိကနိဒ္ဒေသ (၃၈၃)နှင့် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ပါဠိတော်(၁၃၇) အဋ္ဌသာလိနီ(၃၈၇)။ ၊ အတ္တသို့ အစဉ်လိုက်သော သက္ကာယဒိဋ္ဌိလည်းကောင်း။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ ၆၂-ပါးသော မှားယွင်းသောအယူလည်းကောင်း။ ဝါ၊ ပေးလှူခြင်းသည် အကျိုးမရှိ စသည်ဖြင့်ယူဆသော မှားယွင်းသော အယူလည်းကောင်းတည်း။ပ။
အဿာဒဒိဋ္ဌိယာ၊ ကို။ ပဟာနာယ၊ ငှာ။ အနိစ္စသညာ၊ အနိစ္စသညာကို။ ဝါ၊ ရုပ်နာမ်သင်္ခါရတို့၌ မမြဲဟု ရှုမှတ်သောသညာကို။ ဘာဝေတဗ္ဗာ၊ ဖြစ်ပွားစေထိုက်၏။ပ။ အနတ္တသညာ၊ ကို။ ဝါ၊ (ပညတ်နှင့်တကွသော ရုပ်နာမ်သင်္ခါရတို့၌) အနှစ်သာရ အမာခံ အတ္တကောင်မရှိဟု ရှုမှတ်သောသညာကို။ ဝါ၊ အနှစ်သာရ အမာခံ အတ္တကောင်မဟုတ်ဟု ရှုမှတ်သောသညာကို။ ဘာဝေတဗ္ဗာ၊ ၏။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ၊ ၆၂-ပါးသော မှားယွင်းသောအယူကို။ ပဟာနာယ၊ ငှာ။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိကို။ (မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး၌ ပါဝင်သောသမ္မာဒိဋ္ဌိကို) ဘာဝေတဗ္ဗာ၊ ၏။ (တနည်း) မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ၊ ပေးလှူခြင်းသည် အကျိုးမရှိစသော မှားယွင်းသောအယူကို။
ပဟာနာယ၊ ငှာ။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ ကမ္မဿကတာဉာဏ်ဟူသော သမ္မာဒိဋ္ဌိကို။ ဘာဝေတဗ္ဗာ။ပ။
ဆဋ္ဌံ။
၁၁၃။ အရတိ၊ သူတပါးတို့ ကြီးပွားတိုးတက်မှု၌ ပျော်မွေ့ခြင်းကင်း ငြူစူခြင်းလည်းကောင်း။ ဝိဟိံသာ၊ သတ္တဝါတို့ကို ညှဉ်းဆဲနှိပ်စက်ကြောင်း ဒေါသအစရှိသော အကုသိုလ်လည်းကောင်း။ အဓမ္မစရိယာ၊ အကုသလကမ္မပထအကျင့်လည်းကောင်းတည်း။ (ကုသိုလ် ကမ္မပထတရား ဆယ်ပါး၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော အကုသိုလ်ကမ္မပထဆယ်ပါး အကျင့်တရားလည်းကောင်းတည်း)။ပ။
အရတိယာ၊ ကို။ ပဟာနာယ၊ ငှာ။ မုဒိတာ၊ သူတပါးတို့ ကြီးပွားတိုးတက်မှု၌ နှစ်သက်ရွှင်လန်း ဝမ်းမြောက်ခြင်းသဘောကို။ ဘာဝေတဗ္ဗာ၊ ၏။ ဝိဟိံသာယ၊ ကို။ ပဟာနာယ၊ ငှာ။ အဝိဟိံသာ၊ သတ္တဝါတို့ကို ညှဉ်းဆဲနှိပ်စက်ကြောင်း ဒေါသစသော အကုသိုလ်၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ကရုဏာကို။ပ။ ဓမ္မစရိယာ၊ ကုသိုလ် ကမ္မပထ ဆယ်ပါးအကျင့်တရားကို။ ဘာဝေတဗ္ဗာ။ပ။
သတ္တမံ။
၁၁၄။ အသန္တုဋ္ဌိတာ၊ ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းဖြင့် ရောင့်ရဲကျေနပ်မှု မရှိသောသူ၏ ဖြစ်ကြောင်းလောဘသည်လည်းကောင်း။ အသမ္ပဇညံ၊ ကောင်းစွာခွဲခြားမသိသော သူ၏ဖြစ်ကြောင်း မောဟလည်းကောင်း။ မဟိစ္ဆတာ၊ အားကြီးသော လိုချင်မက်မောမှု ရှိသူ၏အဖြစ်လည်းကောင်း။ ဝါ၊ လောဘအလိုရမ္မက် အားကြီးခြင်း လည်းကောင်းတည်း။ပ။
အသန္တုဋ္ဌိတာယ၊ ကို။ ပဟာနာယ၊ ငှာ။ သန္တုဋ္ဌိတာ၊ ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းဖြင့် ရောင့်ရဲကျေနပ်မှု ရှိသောသူ၏ဖြစ်ကြောင်း အလောဘကို။ ဝါ၊ ထင်ရှားရှိသော ပစ္စည်းဖြင့် ရောင့်ရဲကျေနပ်မှုရှိသော သူ၏ ဖြစ်ကြောင်း အလောဘကို။ ဝါ၊ (အပိုအမို အလိုမရှိ) မျှတရုံ အသင့်အတင့်လောက်ဖြင့် ရောင့်ရဲကျေနပ်မှုရှိသောသူ၏ ဖြစ်ကြောင်း အလောဘကို။ [ဧကကနိပါတ် စာပိုဒ်(၆၅၊ ၇၀)ကြည့်]။ပ။ သမ္ပဇညံ၊ ကောင်းစွာခွဲခြားသိသောသူ၏ ဖြစ်ကြောင်း ပညာကို။ပ။ အပ္ပိစ္ဆတာ၊ နည်းပါးသော လိုချင်မက်မောမှုရှိသူ၏ဖြစ်ကြောင်း အလောဘကို။ ဝါ၊ လိုချင်မက်မောမှု မရှိသူ၏ဖြစ်ကြောင်း အလောဘကို။ပ။
၁၁၅။ ဒေါဝစဿတာ၊ ဆိုဆုံးမခက်သူ လူရိုင်းစိုင်း၏ မလေးစားမှု အပြုအမူ စေတနာရှိသူ၏ အဖြစ်လည်းကောင်း။ [ဒုကနိပါတ်စာပိုဒ်(၉၅-၈)ကြည့်] ပါပမိတ္တဘာ၊ (သဒ္ဓါတရားမရှိသူစသော) ယုတ်မာသောမိတ်ဆွေရှိသူ၏အဖြစ်လည်းကောင်း။ [ဧကကနိပါတ် စာပိုဒ်(၆၅၊ ၇၀)ကြည့်] စေတသော၊ စိတ်၏။ ဝါ၊ စိတ်ကို။ ဝိက္ခေပေါ၊ ပျံ့လွင့်မှု ဥဒ္ဓစ္စလည်းကောင်းတည်း။ ဝါ၊ အမျိုးမျိုးသော အာရုံ၌ ပစ်လွှင့်တတ်သော ဥဒ္ဓစ္စလည်းကောင်းတည်း။ပ။
သောဝစဿတာ၊ ဆိုဆုံးမ လွယ်ကူသူ လူလိမ္မာ၏ ယဉ်ကျေးလေးစားမှု အပြုအမူစေတနာရှိသူ၏အဖြစ်ကို။ပ။ ကလျာဏမိတ္တတာ၊ (သဒ္ဓါတရားရှိသူစသော) ကောင်းသော မိတ်ဆွေရှိသူ၏ အဖြစ်ကို။ပ။ စေတသော၊ ၏။ ဝါ၊ ကို။ ဝိက္ခေပဿ၊ ကို။ ပဟာနာယ၊ ငှာ။ အာနာပါနဿတိ၊ ထွက်လေဝင်လေကိုအာရုံပြု၍ ရှုမှတ်သော သတိကို။ ဘာဝေတဗ္ဗာ။ပ။
နဝမံ။
၁၁၆။ ဥဒ္ဓစ္စံ၊ စိတ်ပျံ့လွင့်ခြင်း သဘောလည်းကောင်း။ ဝါ၊ မငြိမ်မသက်ကြွတက်ပျံ့လွင့်သော စိတ်၏ ဖြစ်ကြောင်းသဘောလည်းကောင်း။ အသံဝရော၊ မစောင့်စည်း မချုပ်တည်း သည်းမခံခြင်းသဘောလည်းကောင်း။ ပမာဒေါ၊ သတိလွတ်ကင်း မေ့လျော့ခြင်းလည်းကောင်းတည်း။ပ။
သမထော၊ ဆန့်ကျင်ဘက် နီဝရဏတို့ကို ငြိမ်းစေတတ်သော သမာဓိကို။ပ။ သံဝရော၊ စောင့်စည်းချုပ်တည်း သည်းခံခြင်းသဘောကို။ပ။ ပမာဒဿ၊ ကို။ ပဟာနာယ၊ ငှာ။ အပ္ပမာဒေါ၊ မမေ့မလျော့မှု သတိတရားကို။ ဝါ၊ မမေ့လျော့ကြောင်းသတိကို။ ဝါ၊ မေ့လျော့မှ အကုသိုလ်၏ ဆန့်ကျင်ဘက်သတိကို။ ဘာဝေတဗ္ဗော၊ ၏။ပ။
ဒသမံ။
ဧကာဒသမော၊ ၁၁-ခုမြောက်သော။ တိကဝဂ္ဂေါ၊ တိကဝဂ်တည်း။