၄၃။ ဧကံ၊ တပါးသော။
သမယံ၊ အခါ၌။ပ။
သာဝတ္ထိယံ၊ ၌။
ပိဏ္ဍာယ၊ ဆွမ်းအကျိုးငှာ။
ပါဝိသိ၊ ဝင်တော်မူပြီ။
သာဝတ္ထိယံ၊ ၌။
ပိဏ္ဍာယ၊ ငှာ။
စရိတွာ၊ လှည့်လည်တော်မူပြီး၍။
ပစ္ဆာဘတ္တံ၊ ဆွမ်းစားပြီးရာကာလမှနောက်၌။
ပိဏ္ဍ ပါတပဋိက္ကန္တော၊ ဆွမ်းခံရာအရပ်မှဖဲခွာခဲ့ပြီးသည်။
(သမာနော၊ ဖြစ်လသော်)
အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ၊ အရှင်အာနန္ဒာကို။
အာမန္တေသိ၊ မိန့်ကြားတော်မူပြီ။
(ကိန္တိ၊ အဘယ်သို့။
အာမန္တေသိ၊ ဟူမူ)
အာနန္ဒ၊ အာနန္ဒာ။
အာယာမ၊ လာသွားကြစို့။
ယေန၊ အကြင်အရပ်၌။
ပုဗ္ဗာရာမော၊ မြို့အရှေ့ဘက်အာရာမ်သည်။
ဝါ၊ ပုဗ္ဗာရုံကျောင်းတိုက်သည်။
မိဂါရမာတုပါသာဒေါ၊ မိဂါရ၏မိခင်ဝိသာခါ၏ပြာသာဒ်သည်။
(အတ္တိ၊ ရှိ၏)
တေန၊ ထိုအရပ်၌။
ဝါ၊ ထိုအရပ်သို့။
(ထိုပုဗ္ဗာရုံကျောင်းတိုက်မိဂါရမာတုပြာသာဒ်ရှိရာအရပ်သို့)
ဒိဝါဝိဟာရာယ၊ နေ့ပိုင်းအချိန်၌သီးသန့်နေခြင်းငှာ။
ဝါ၊ နေ့သန့်ခြင်းငှာ။
(မယံ၊ ငါတို့သည်)
ဥပသင်္ကမိဿာမ၊ သွားကြကုန်အံ့။
ဣတိ၊ ဤသို့။
အာမန္တေသိ၊ မူပြီ။
ဘန္တေ၊ အရှင်ဘုရား။
ဧဝံ၊ ကောင်းပါပြီ။
ဣတိ ခေါ၊ ဤသို့ပင်။
အာယသ္မာ အာနန္ဒော၊ အရှင်အာနန္ဒာသည်။
ဘဂဝတော၊ မြတ်စွာဘုရားအား။
ပစ္စဿောသိ၊ ရှေ့ရှုနာယူပြီ။
ဝါ၊ စကားတုံ့ပြန်လက်ခံပြီ။
အထ ခေါ၊ ထိုအခါ၌။
ဘဂဝါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။
အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန၊ အရှင်အာနန္ဒနှင့်။
သဒ္ဓိံ၊ အတူတကွ။ပ။
တေန၊ ထိုအရပ်၌။
ဝါ၊ သို့။
ဥပသင်္ကမိ၊ ကြွသွားတော်မူပြီ။
အထ ခေါ၊ ၌။
ဘဂဝါ၊ သည်။
သာယနှသမယံ၊ ညနေချမ်းအချိန်၌။
ပဋိသလ္လာနာ၊ အာရုံများစွာစိတ်ကိုခွာလျက်ငြိမ်သက်ကိန်းဝပ်, ဖလသမာပတ်မှ။
ဝါ၊ သင်္ခါရသတ္တဝါ, ဖဲခွာကင်းဆိတ်, ကိုယ်စိတ်ရှင်းလင်း, ဖလသမာပတ်ဝင်စားတော်မူခြင်းမှ။
[တိကနိပါတ် စာပိုဒ်(၆၅)သရဘသုတ် လည်းကြည့်]
ဝုဋ္ဌိတော၊ ထတော်မူပြီးသည်။
(သမာနော၊ သော်)။ပ။
ယေန၊ အကြင်အရပ်၌။
ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကော၊ မြို့၏အရှေ့ဘက်တံခါးမုခ်သည်။
ဝါ၊ မြို့၏အရှေ့တံခါးမုခ်အနီးရှိမြစ်ကမ်းသည်။
(အတ္ထိ၊ ရှိ၏)
တေန၊ ထိုအရပ်၌။
ဝါ၊ သို့။
ဂတ္တာနိ၊ ကိုယ်ခန္ဓာတို့ကို။
ပရိသိဉ္စိတုံ၊ ရေသွန်းလောင်းခြင်းငှာ။
ဝါ၊ အအေးဓာတ်ရရုံမျှရေချိုးခြင်းငှာ။
(ဆပ်ပြာမှုန့်စသည်တို့ဖြင့်ပွတ်တိုက်ခြင်း လက်ဖနောင့်လက်သီးဆုပ်စသည်တို့ဖြင့် ချေးတွန်းခြင်းတို့ကိုမပြုလုပ်ဘဲ အအေးဓာတ်ရရုံမျှရေချိုးခြင်းငှာ)
ဥပသင်္ကမိဿာမ၊ ကုန်အံ့။
ဣတိ၊ သို့။
(အာမန္တေသိ၊ မူပြီ။)
ဧဝံ ဘန္တေ၊ ကောင်းပါပြီအရှင်ဘုရား။
ဣတိ ခေါ၊ ပင်။ပ။
တေန၊ ထိုအရပ်၌။
ဝါ၊ သို့။
ဂတ္တာနိ၊ တို့ကို။
ပရိသိဉ္စိတုံ၊ ငှာ။
ဥပသင်္ကမိ၊ ကြွသွားတော်မူပြီ။
ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကော၊ ၌။
ဂတ္တာနိ၊ တို့ကို။
ပရိသိဉ္စိတွာ၊ ရေသွန်းလောင်းပြီး၍။
ပစ္စုတ္တရိတွာ၊ ရေမှပြန်တက်ပြီး၍။
ဧကစီဝရော၊ တထည်တည်းသောခါးဝတ်သင်္ကန်းရှိသည်။
(ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍)
ဂတ္တာနိ၊ ကိုယ်အင်္ဂါတို့ကို။
ပုဗ္ဗာပယမာနော၁။ ပုဗ္ဗာပယမာနော။ ။ပုဗ္ဗာပယမာနပုဒ်ကို ပုဗ္ဗပုဒ်နှင့် (အပဓာတ်, ကာရိတ်ကယ ပစ္စည်း, မာနပစ္စည်းဖြင့်ပြီးသော)အာပယမာနပုဒ်ဟုခွဲပါ၊ ပုဗ္ဗ၊ (ရေချိုးရာအခါမှ) ရှေးအဖို့၌ကဲ့သို့ + အာပယမာန=ရောက်စေသောသူနာနာ ပုဗ္ဗေ ဝိယ ပေါဒကဘာဝံ အာပယတီ ဂမယတီတိ ပုဗ္ဗာပယမာနော=ရေမချိုးမီ ရှေ့ပိုင်းတုန်းကကဲ့သို့ ပင်ကို ပကတိ ရေမရှိသည်အဖြစ်သို့ ရောက်စေသောသူ (ရေချိုးထားအပ်သော ခန္ဓာကိုယ် တော်ကို ရေမရှိအောင်, ရေခြောက်အောင် ပြုတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားတည်း။)
ဂတ္တာနိ ပုဗ္ဗာပယမာနောတိ ပကတိဘာဝံ ဂမယမာနော၊ နိရုဒကာနိ ကုရု မာနော၊ ဒုက္ခာပယမာနောတိ အတ္ထော။ မူလပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာ၊ ဒု-၇၃။ ပုဗ္ဗာပယမာ နောတိ နှာနတော ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝိယ ဝေါဒကဘာဝံ အာပဇ္ဇမာနော ဂမေန္တေား သံယုတ်ဋီကာ၊ ပ-၈၂။ ဤဋီကာဝါကျ၌ အာပဇ္ဇမာနော၏နေရာ၌ အာပယမာနောဟု ပါဌ်ရှိသင့်၏။ ၊ ရေမချိုးမီ ရှေးကကဲ့သို့ ရေမရှိသည်အဖြစ်သို့ရောက်စေလျက်။ ဝါ၊ ရေမချိုးမီ ရှေးကကဲ့သို့ ရေခြောက်အောင်ပြုလုပ်လျက်။ အဋ္ဌာသိ၊ ရပ်နေတော်မူပြီ။
ဂတ္တာနိ ပုဗ္ဗာပယမာနောတိ ပကတိဘာဝံ ဂမယမာနော၊ နိရုဒကာနိ ကုရု မာနော၊ ဒုက္ခာပယမာနောတိ အတ္ထော။ မူလပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာ၊ ဒု-၇၃။ ပုဗ္ဗာပယမာ နောတိ နှာနတော ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝိယ ဝေါဒကဘာဝံ အာပဇ္ဇမာနော ဂမေန္တေား သံယုတ်ဋီကာ၊ ပ-၈၂။ ဤဋီကာဝါကျ၌ အာပဇ္ဇမာနော၏နေရာ၌ အာပယမာနောဟု ပါဌ်ရှိသင့်၏။ ၊ ရေမချိုးမီ ရှေးကကဲ့သို့ ရေမရှိသည်အဖြစ်သို့ရောက်စေလျက်။ ဝါ၊ ရေမချိုးမီ ရှေးကကဲ့သို့ ရေခြောက်အောင်ပြုလုပ်လျက်။ အဋ္ဌာသိ၊ ရပ်နေတော်မူပြီ။
တေ န ခေါ သမယေန၊ ထိုအခါ၌။
(ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်ရေသပ္ပာယ်တော်မူရာထိုအခါ၌)
ကောသလဿ၊ ကောသလတိုင်းပြည်အရှင်ဘုရင်မင်းမြတ်ဖြစ်သော။
ပသေနဒိဿ၊ ပသေနဒိမည်သော။
ရညော၊ မင်း၏။
သေတော နာမ၊ သေတမည်သော။
ဝါ- ဖြေးကြီးမည်သော။
နာဂေါ၊ ဆင်သည်။
မဟာတူရိယတာဠိတဝါဒီတေန
၂။ တာဠိတနှင့် ဝါဒိတပုဒ်နက်။။တာဠိတ၊ ဦးစွာပဌမ ခေါက်ခြင်း၊ ဝါဒိတ= ထို့နောက်ဆက်ကာ တီးခြင်း၊ (တနည်း) ဘေရီ=စည်ကြီး၊ မုဒိင်္ဂ=မုရိုးစည်၊ ပဏဝ= ထက်စည်၊ ဤသို့အစရှိသော တူရိယာတို့ကိုတီးခြင်းကို တာဠိတဟုခေါ်၏၊ ဝီဏာ= စောင်း၊ ဝေဠုဝါး၊ ဂေါမုခီ=နွားမျက်နှာသဏ္ဌာန်ရှိ တူရိယာအစရှိသည်တို့ကို တီးခြင်း ကို ဝါဒိတဟု ခေါ်၏။
၊ မြင့်မြတ်ခမ်းနားစွာတူရိယာတို့ကိုဦးစွာပဌမခေါက်ခြင်း, ထို့နောက်ဆက်ကာတီးခြင်းဖြင့်။
ဝါ၊ မြတ်သောတူရိယာတို့ကိုဦးစွာပဌမခေါက်ခြင်းထို့နောက်ဆက်ကာတီးခြင်းဟူသောအခမ်းအနားဖြင့်။
ဝါ၊ မြတ်သောစည်ကြီး မုရိုးစည် ထက်စည်ဟူသော တူရိယာတို့ကိုတီးခြင်းစောင်း, ဝါး, နွားမျက်နှာသဏ္ဌာန်ရှိတူရိယာစသည်တို့ကိုတီးခြင်းဟူသောအခမ်းအနားဖြင့်။
ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကာ၊ မြို့အရှေ့တံခါးမုခ်အနီးရှိ မြစ်ကမ်းမှ။
ပစ္စုတ္တရတိ၊ ပြန်တက်လာ၏။
တံ၊ ထိုဆင်ကို။
ဇနော အပိဿု
၃။ အပိပုဒ်နက်နှင့် အဓိပ္ပာယ်။ ။ဒီ မဟာဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၊ ၅၆။ မူလ ပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာဒု(၈၁)တို့ကို နည်းမှီး၍ အပိဿုသဒ္ဒါကို အနုဗြူဟန(သမ္ဘိဏ္ဍန)အနက်ဟောကြံသည်၊ ဆင်ကလည်း ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကမှ တက်လာ၏၊ လူအများကလည်း ဝိုင်းအုံကြည့်ကြ ချီးမွမ်းကြ၏ဟုဆိုလို၏။
၊ လူအပေါင်းသည်လည်း။
(ဆင်ကိုကြည့်ရှုခြင်းငှာ ရောက်လာသောလူအပေါင်းသည်လည်း)
ဒိသွာ၊ ဝိုင်းအုံကြည့်၍။
ဧဝံ၊ ဤသို့တအံ့တသြ။
အာဟ၊ ချီးမွမ်းပြောဆို၏။
(ကိန္တိ၊ အဘယ်သို့။
အာဟ၊ ပြောဆိုသနည်းဟူမူ)
ရညော၊ မင်း၏။
နာဂေါ၊ ဆင်သည်။
အဘိရူပေါ ဝတ ဘော၊ လွန်ကဲသောအဆင်းရှိပါပေစွာဟရို့။
ဝါ၊ အလွန်အဆင်းလှပါပေစွာ့ဟရို့။
ရညော၊ ၏။
နာဂေါ၊ သည်။
ဒဿနိယော ဝတ ဘော၊ ကြည့်ရှုချင်ဖွယ်တင့်တယ်ပါပေစွာဟရို့။
ရညော၊ ၏။
နာဂေါ၊ သည်။
ပါသာဒိကော ဝတ ဘော၊ စိတ်ကြည်လင်မှုကိုဖြစ်စေတတ်ပါပေစွာ့ဟရို့။
ရညော၊ ၏။
နာဂေါ၊ သည်။
ကာယုပပန္နော ၀တ ဘော၊ ပြည့်စုံသောကိုယ်အင်္ဂါရှိပါပေစွာဟရို့။
ဣတိ၊ ဤသို့တအံ့တသြ။
(အာဟ၊ ချီးမွမ်းပြောဆို၏။)
ဧဝံ၊ ဤသို့။
ဝုတ္တေ၊ (လူအပေါင်းကဆင်ကို)ချီးမွမ်းအံ့သြပြောဆိုအပ်လသော်။
အာယသ္မာ ဥဒါယီ၊ အရှင်ကာဠုဒါယီသည်။
ဘဂဝန္တံ၊ မြတ်စွာဘုရားကို။
ဧတံ၊ ဤစကားကို။
အဝေါစ၊ လျှောက်ပြီ။
(ကိန္တိ၊ သို့။
အဝေါစ၊ ဟူမူ)
ဘန္တေ၊ အရှင်ဘုရား။
မဟန္တံ၊ မြင့်မတ်ရှည်လျားကြီးမားသော။
ဗြဟန္တံ၊ လုံးပတ်ခဲ့ငြားကြီးထွားသော။
ကာယုပပန္နံ၊ ပြည့်စုံသောကိုယ်အင်္ဂါရှိသော။
ဟတ္ထိမေဝ၊ ဆင်ကိုသာလျှင်။
ဇနော၊ လူအပေါင်းသည်။
ဒိသွာ၊ ကြည့်၍။
ဝါ၊ မြင်၍။
“နာဂေါ ဝတ ဘော၊ ဆင်ပြောင်ကြီးပါကလားဟေ့။
နာဂေါ၊ ဆင်ပြောင်ကြီး”
ဣတိ၊ ဤသို့သောစကားကို။
ဧဝံ၊ ဤသို့တအံ့တသြ။
အာဟ နုခေါ၊ ပြောဆိုပါသလော။
ဥဒါဟု၊ သို့မဟုတ်။
အညံ၊ ဆင်မှတပါးတခြားသော။
မဟန္တံ၊ သော။
ဗြဟန္တံ၊ သော။
ကာယုပပန္နံ၊ သော။
ကဉ္စိပိ၊ တစုံတခုကိုလည်း။
ဇနော၊ သည်။
ဒိသွာ၊ ၍။
“နာဂေါ ဝတ ဘော၊ နာဂပါကလားဟရို့။
နာဂေါ၊ နာဂပါကလား”
ဣတိ၊ ဤစကားကို။
ဧဝံ၊ ဤသို့တအံ့တသြ။
အာဟ၊ ပြောဆိုပါသေးသလော။
ဣတိ၊ ဤသို့။
(အဝေါစ၊ လျှောက်ပြီ။)
ဥဒါယိ၊ ဥဒါယီ။
မဟန္တံ၊ သော။
ဗြဟန္တံ၊ သော။
ကာယုပန္နံ၊ သော။
ဟတ္ထိမ္ပိ၊ ဆင်ကိုလည်း။
ဇနော၊ သည်။
ဒိသွာ၊ ၍
နာဂေါ ဝတ ဘော၊ နာဂပါကလားဟရို့။
နာဂေါ၊ နာဂပါကလား။
ဣတိ၊ ကို။
ဧဝံ၊ သြ။
အာဟ၊ ပြောဆို၏။
ဥဒါယိ၊ ဥဒါယီ။
မဟန္တံ၊ သော။ပ။
ကာယုပပန္နံ၊ သော။
အဿမ္ပိ၊ မြင်းကိုလည်း။
ဇနော၊ သည်။
ဒိသွာ၊ ၍။
နာဂေါ ဝတ ဘော၊ ဟရို့။
နာဂေါ၊ လား။
ဣတိ၊ ကို။
ဧဝံ၊ သြ။
အာဟ၊ ၏။
ဥဒါယိ၊ ယီ။ပ။
ကာယုပန္န၊ သော။
ဂေါဏမ္ပိ၊ နွားကိုလည်း။ပ။
ဥရဂမ္ပိ၊ မြွေကိုလည်း။ပ။
ရုက္ခမ္ပိ၊ သစ်ပင်ကိုလည်း။ပ။
မနုဿမ္ပိ၊ လူကိုလည်း။ပ။
နာဂေါ ဝတ ဘော၊ ရို့။
နာဂေါ၊ လား။
ဣတိ၊ ကို။
ဧဝံ၊ သြ။
အာဟ၊ ၏။
ဥဒါယိ၊ ဥဒါယီ။
အပိစ၊ အစစ်အမှန်ပြောရလျှင်ကား။
ယော၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
သဒေ၀ကေ၊ အောက်ကာမာဝစရနတ်ပြည်ငါးထပ်ရှိနတ်အပေါင်းနှင့်လည်းတကွဖြစ်သော။
သမာရကေ၊ မာရ်မင်းအမှူးထား, ဝသဝတ္တီဘုံသားနတ်အပေါင်းနှင့်လည်းတကွဖြစ်သော။
သဗြဟ္မကေ၊ နှစ်ဆယ်သောဗြဟ္မာအပေါင်းနှင့်လည်းတကွဖြစ်သော။
လောကေ၊ သြကာသလောက၌လည်းကောင်း။
သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ၊ သမဏဗြာဟ္မဏတို့နှင့်လည်းတကွဖြစ်သော။
ဝါ၊ ဤသာသနာတော်၏ဆန့်ကျင်ဘက်ရဟန်းပုဏ္ဏား မကောင်းမှုတို့ကို ငြိမ်းစေပြီးသောရဟန္တာ,မကောင်းမှုတို့ကို ပယ်ရှားမျောသွားစေပြီးသော သူတော်ကောင်းတို့နှင့်လည်းတကွဖြစ်သော။
[တိကနိပါတ်စာပိုဒ်(၆၄) ဝေနာဂပုရသုတ်၌လည်းကြည့်]
သဒေ၀မနုဿာယ၊ သမ္မုတိနတ်တည်းဟူသောလူမင်း, လူမင်းနှင့်သမဏ ဗြာဟ္မဏတို့မှကြွင်းကျန်သောလူတို့နှင့်လည်းတကွဖြစ်သော။
ပဇာယ၊ သတ္တဝါအပေါင်း၌လည်းကောင်း။
အာဂုံ၊ ယုတ်မာညစ်ကျအကုသိုလ်အမှုကို။
ကာယေ န၊ ကိုယ်ဖြင့်လည်းကောင်း။
ဝါ၊ ကာယဒွါရဖြင့်လည်းကောင်း။
ဝါစာယ၊ နှုတ်ဖြင့်လည်းကောင်း။
ဝါ၊ ဝစီဒွါရဖြင့်လည်းကောင်း။
မနသာ၊ စိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း။
ဝါ၊ မနောဒွါရဖြင့်လည်းကောင်း။
န ကရောတိ၊ မပြုလုပ်။
တံ၊ ထိုအကုသိုလ်အမှုမပြုလုပ်သောပုဂ္ဂိုလ်ကို။
အဟံ၊ ငါသည်။
နာဂေါတိ၊ နာဂဟူ၍။
ဗြူမိ၊ မိန့်ဆို၏။
ဣတိ(အဝေါစ၊ မိန့်။)
ဘန္တေ၊ အရှင်ဘုရား။
အစ္ဆရိယံ၊ လက်ဖျစ်ခတ်တီးအံ့ချီးထိုက်ပါပေစွာ။
ဘန္တေ၊ အရှင်ဘုရား။
အဗ္ဘုတံ၊ မဖြစ်ဖူးမြဲထူးကဲစွာဖြစ်ပါပေစွာ။
ဘန္တေ၊ ရား။
နာဂေါတိ ဗြူမီတိ၊ အပိစ နာဂေါတိ ဗြူမိ" ဟူသော။
ဣဒံ၊ ဤစကားကို။
ဘဂဝတာ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။
ယာဝ၊ အလွန်ပင်။
သုဘာသိတံ၊ ကောင်းစွာမိန့်ဆိုတော်မူအပ်ပါပေပြီ။
ဘန္တေ၊ ရား။
စ ပန၊ ဆက်လက်၍ချီးကျူးစကားလျှောက်ထားပါဦးမည်။
ဘဂဝတာ၊ သည်။
သုဘာသိတံ၊ ကောင်းစွာမိန့်ကြားတော်မူအပ်သော။
ဣဒံ၊ (အပိစဥဒါယိအစရှိသော)ဤစကားကို။
အဟံ၊ တပည့်တော်သည်။
ဣမာဟိ ဂါထာဟိ၊ ဤဂါထာတို့ဖြင့်။
အနုမောဒါမိ၊ ဝမ်းမြောက်နှစ်လို,မြွက်ဆိုအားရမ်း,ချီးမွမ်းပါ၏။
အတ္တဒန္တံ၊ ဆရာမရှိ, မိမိအလိုလို, ပင်ကိုယဉ်ကျေးတော်မူပြီးထသော(ဆရာသခင်, သွန်သင်မလို, ကိုယ်တိုင်အားသစ်, ဖြစ်စေအပ်ငြား, မဂ်တရားဖြင့် ခြောက်ပါးဣန္ဒြေ, အနေသွင်ပြင်, အစဉ်ငြိမ်းအေး, ယဉ်ကျေးတော်မူပြီးထသော)
သမာဟိတံ၊ (ဥပစာရ, အပ္ပနာနှစ်ဖြာသောသမာဓိဖြင့်) အာရုံ၌စိတ်ကိုကောင်းမွန်တည်ငြိမ်စွာထားတော်မူထသော။
ဝါ၊ (ထိုသမာဓိနှစ်မျိုးဖြင့်) တည်ကြည်ငြိမ်သက်သောစိတ်ရှိတော်မူထသော။
ဗြဟ္မပထေ၊ (နိဗ္ဗာန်သို့သွားရာ)မြတ်သောအရိယမဂ်လမ်းခရီး၌။၁။ ဗြဟ္မပထ၏ တရားကိုယ်။.။ဤသုတ် အဋ္ဌကထာ၌ “ဗြဟ္မပထေတိ သေဋ္ဌပထေ အမတပၸ နိဗ္ဗာနပထေ”ဟုသာ ဖွင့်၏ဗြဟ္မပထအရ ဘာကိုယူရမည် ဆိုသည်ကို သိသာအောင် တိုက်ရိုက်မဖွင့်နိဗ္ဗနပထေ ဟူသောစကားကိုထောက်၍ ဗြဟ္မပထအရ အရိယမဂ်ဟူသော လမ်းခရီးကို ယူလိုက်ရပေ၏၊ ထေရဂါထာအဋ္ဌ ကထာ၊ ဒု-၂၆ဝ ၌မူ "ဣရိယမာနံ ဗြဟ္မပထေတိ စတုဗ္ဘိဓေပိ ဗြဟ္မဝိဟာရပထေ၊ ဗြဟ္မ ဝါ သေန္ဓေ ဖလသမာပတ္တိပၸ သမာပဇ္ဇနဝသေန ပဝတ္တမာန်”ဟု တိတိကျကျ နှစ်နည်းဖွင့်ပြ၏၊ ထိုအဖွင့်အလို
“ဗြဟ္မပထေဗြဟ္မဝိဟာရတရား လေးပါးဟူသော လမ်းခရီး၌ဝါ၊ မြတ်သော ဖလသမာပတ်ဟူသော လမ်းခရီး၌၊ ဣရိယမာန်=ဝင်စားခြင်းအားဖြင့် ဖြစ်တော်မူသော ဟု အနက်ဆို။ ထိုတွင် ပဌမနည်း၌ ဗြဟ္မဝိဟာရပထေဟု ဆိုလိုလျက် ဝိဟာရပုဒ် ကျေသည်ဟုကြံပါ။ ဣရိယမာနံ၊ နေတော်မူသော။ [မြတ်စွာဘုရားသည်အရိယမဂ်လေးပါးဖြစ်ဆဲအခိုက်တုန်းကထိုအရိယမဂ်လမ်းခရီး၌သီတင်းသုံးနေတော်မူ၏ဟုဆိုလိုသည်]။ စိတ္တဿ၊ စိတ်၏။ ဥပသမေ၊ နိဝရဏစသည် ကင်းငြိမ်းကြောင်းဖြစ်သောဈာန်လေးပါး၌။ ရတံ၊ မွေ့လျော်တော်မူသော။ [မနုဿဘူတံ သမ္ဗုဒ္ဓံ ဟူသောနှစ်ပုဒ်ကို နောက်မှအနက်ပေးမည်။]
“ဗြဟ္မပထေဗြဟ္မဝိဟာရတရား လေးပါးဟူသော လမ်းခရီး၌ဝါ၊ မြတ်သော ဖလသမာပတ်ဟူသော လမ်းခရီး၌၊ ဣရိယမာန်=ဝင်စားခြင်းအားဖြင့် ဖြစ်တော်မူသော ဟု အနက်ဆို။ ထိုတွင် ပဌမနည်း၌ ဗြဟ္မဝိဟာရပထေဟု ဆိုလိုလျက် ဝိဟာရပုဒ် ကျေသည်ဟုကြံပါ။ ဣရိယမာနံ၊ နေတော်မူသော။ [မြတ်စွာဘုရားသည်အရိယမဂ်လေးပါးဖြစ်ဆဲအခိုက်တုန်းကထိုအရိယမဂ်လမ်းခရီး၌သီတင်းသုံးနေတော်မူ၏ဟုဆိုလိုသည်]။ စိတ္တဿ၊ စိတ်၏။ ဥပသမေ၊ နိဝရဏစသည် ကင်းငြိမ်းကြောင်းဖြစ်သောဈာန်လေးပါး၌။ ရတံ၊ မွေ့လျော်တော်မူသော။ [မနုဿဘူတံ သမ္ဗုဒ္ဓံ ဟူသောနှစ်ပုဒ်ကို နောက်မှအနက်ပေးမည်။]
သဗ္ဗဓမ္မာနံ၊ အားလုံးစုံသောခန္ဓာအစရှိသောတရားတို့၏။
ပါရဂုံ၊ အပြီးအဆုံးသို့ရောက်တော်မူသော။
(အဘိညာအစထား, ခြောက်ပါးပြီးမြောက်, အဆုံးသို့ရောက်တော်မူသော)
[စတုက္ကနိပါတ် စာပိုဒ်(၂၂)ဒုတိယ ဥရုဝေလသုတ်လည်းကြည့်]
မနုဿဘူတံ၊ (လူကမွေးဖွား)လူသားစင်စစ်ဧကန်ဖြစ်တော်မူသော။
ယံ သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ အကြင်ရှင်တော်မြတ်ဘုရားကို။
(သိဖွယ်ဥဿုံ, လုံးစုံပိုင်နိုင်, ကိုယ်တိုင်စထွင်, သိမြင်နိုင်ငြား, အကြင်ရှင်တော်မြတ်ဘုရားကို။
မနုဿာ၊ ပညာရှိသူလူတို့သည်။
နမဿန္တိ၊ ရှိခိုးကြကုန်၏။
(ကိုယ်နှုတ်စိတ်ပါ, ဤသုံးဖြာဖြင့်လွန်စွာမြတ်နိုး, ရှိခိုးကြကုန်၏။
ဝါ၊ ဓမ္မာနုဓမ္မကျင့်ကြသောအား, လေးစားမြတ်နိုး, ရှိခိုးကြကုန်၏။)
သဗ္ဗသံယောဇနာတီတံ၊ အားလုံးသောသံယောဇဉ်ဆယ်မျိုးတို့ကို ကျော်လွန်တော်မူသော။
ဝနာ၊ ကိလေသာတည်းဟူသောတောမှ။
နိဗ္ဗနံ(နိ+ဝန်)၊ ကိလေသာတောမရှိသောနိဗ္ဗာန်သို့။
အာဂတံ၊ ဆိုက်ရောက်တော်မူသော။
ကာမေဟိ၊ ဝတ္ထုကိလေသာနှစ်ဖြာသော) ကာမတို့မှ။
နေက္ခမ္မရတံ၊ ထွက်မြောက်လွတ်ကင်းသောရဟန်းအဖြစ်စသည်တို့၌မွေ့လျော်တော်မူသော။
(ထွက်မြောက်လွတ်ကင်းသောရဟန်းအဖြစ်, သမာပတ်ရှစ်ပါး, မဂ်လေးပါးတို့၌ မွေ့လျော်တော်မူသော)
သေလာဝ၊ သေလာ
+တ္တ၀ါသေလာ၊ အသုံးနည်းပါးအညံ့စားကျောက်ခဲမှ။
(အနှစ်သာရကင်းပမပြောင်အရောင်မဲ့နွဲ့, ကျောက်ခဲတုံးမှ)
မုတ္တံ၊ မရောမစပ်အလွတ်သတ်သတ်ဖြစ်သော။
ကဉ္စနံ ဣဝ၊ ရွှေတုံးရွှေသား, မခြားတမူ, အလားတူဖြစ်တော်မူသော။
တံ သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားကို။
ဒေဝါပိ၊ နတ်ဗြဟ္မာတို့သည်လည်း။
နမဿန္တိ၊ ကုန်၏။
ဣတိ၊ ဤစကားတော်ကို။
အရဟတော၊ ကိလေသာအညစ်အကြေးကင်းဝေးတော်မူသောရှင်တော်မြတ်ဘုရား၏။
(ကိလေသာအညစ်အကြေး, ကင်းဝေးစသား, ကြောင်းလေးပါးကြောင့်ရငြားနာမံ, အရဟံတွင်ခေါ်, ရှင်တော်မြတ်ဘုရား၏)
[အကြောင်း လေးပါးကို ဋီကာ၌ကြည့်]
(သန္တိကေ၊ အထံတော်၌)
မေ၊ တပည့်တော်သည်။
သုတံ၊ ကြားနာမှတ်သားထားအပ်ပါပြီ။
ဟိမဝါ၊ ဟိမဝန္တာတောင်ဘုရင်မင်းသည်။
အညေ၊ အခြားကုန်သော။
သိလုစ္စယေ၊ တောင်တို့ကို။
(အာတိရောစတိ ယထာ၊ သာလွန်တင့်တယ်သကဲ့သို့။
တထာ၊ ထို့အတူ)
နာဂေါ၊ အကုသိုလ်အမှု, မပြုရှောင်ရှား, ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။
သဗ္ဗေ၊ (ပုထုဇဉ်အစ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအဆုံး)အားလုံးသောသတ္တဝါတို့ကို။
အစ္စရုစိ၁။ သဗ္ဗေ အစ္စရူစီတိ သဗ္ဗသတ္တေ အတိက္ကမိတွာ ပဝတ္တရုစိ-ဟူ၍ အဋ္ဌကထာ ဖွင့်၏၊ အစ္စရုစိ၊ အတိ+ရုစိ(ပဝတ္တရုစိ)။ အတိက္ကမိတွာ ပဝတ္တရုစိ ယဿ နာဂဿာတိ အစ္စရုစိ (ကျော်လွန်၍ဖြစ်သော တင့်တယ်ခြင်းရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား)ဟု ဗဟုဗွီဟိ သမာသ်ဝစနတ္ထပြု၊ ပဝတ္တပုဒ်အကျေကြံ။
ထေရဂါထာအဋ္ဌကထာ၌ကား “အစ္စရူစီတိ အတ္တနော ကာယရုစိယာ ဉာဏရုစိ ယာ စ သဒေ၀ကံ လောကံ အတိက္ကမိတွာ ရုစိ သောဘိ”ဟု ဖွင့်၏၊ ထိုအလို အစ္စရုစိသည် အာချာတ်ပုဒ်တည်း၊ အတိ+အ+ရုစဓာတ်+အဇ္ဈတ္တနီ ဤဝိဘတ်။ ထို ထေရဂါထာ၌ သဗ္ဗေ၏ နေရာ၌ “သ ဝေ”ဟုပါဌ် ရှိ၏။
“ဟိမဝါ၊ ဟိမဝန္တာတောင် ဘုရင်မင်းသည်၊ အညေ=အခြားကုန်သော၊ သိလုစ္စ ယေ=တောင်တို့ကို၊ (အတိရောစတိ ယထာ=ခိုင်မြဲလေးလံ၍ ကြီးမားသော အနှစ်သာရ ရှိခြင်း အစရှိသော ဂုဏ်တို့ဖြင့် သာလွန်တင့်တယ်သကဲ့သို့၊ တထာ=ထို့အတူ) နာဂေါ=အကုသိုလ်အမှုခင်း မပြုခြင်းကြောင့် နာဂအမည်တော်ရရှိတော်မူသော၊ ဝါ= ဆင်ပြောင်ကြီးအလား ကြီးမားသော ခွန်အားရှိတော်မူခြင်းကြောင့် နာဂအမည်တော် ရရှိတော်မူသော၊ သ (သော)=ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်၊ ဝေ=အမှန်စင်စစ်အားဖြင့်၊ အစ္စရုစိ=(ကိုယ်တော်နှင့် ဉာဏ်တော်၏ တင့်တယ်တော်မူခြင်းအားဖြင့် နတ်နှင့်တကွ လောကအားလုံးကို) သာလွန်တင့်တယ်တော်မူပြီ”ဟူ၍ ထေရဂါထာ အဖွင့်အလို အနက်ဆိုပါ။ ၊ သာလွန်၍ဖြစ်သောတင့်တယ်ခြင်းရှိတော်မူ၏။ (နာဂေါ၊ နာဂမည်ငြားရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်)
ထေရဂါထာအဋ္ဌကထာ၌ကား “အစ္စရူစီတိ အတ္တနော ကာယရုစိယာ ဉာဏရုစိ ယာ စ သဒေ၀ကံ လောကံ အတိက္ကမိတွာ ရုစိ သောဘိ”ဟု ဖွင့်၏၊ ထိုအလို အစ္စရုစိသည် အာချာတ်ပုဒ်တည်း၊ အတိ+အ+ရုစဓာတ်+အဇ္ဈတ္တနီ ဤဝိဘတ်။ ထို ထေရဂါထာ၌ သဗ္ဗေ၏ နေရာ၌ “သ ဝေ”ဟုပါဌ် ရှိ၏။
“ဟိမဝါ၊ ဟိမဝန္တာတောင် ဘုရင်မင်းသည်၊ အညေ=အခြားကုန်သော၊ သိလုစ္စ ယေ=တောင်တို့ကို၊ (အတိရောစတိ ယထာ=ခိုင်မြဲလေးလံ၍ ကြီးမားသော အနှစ်သာရ ရှိခြင်း အစရှိသော ဂုဏ်တို့ဖြင့် သာလွန်တင့်တယ်သကဲ့သို့၊ တထာ=ထို့အတူ) နာဂေါ=အကုသိုလ်အမှုခင်း မပြုခြင်းကြောင့် နာဂအမည်တော်ရရှိတော်မူသော၊ ဝါ= ဆင်ပြောင်ကြီးအလား ကြီးမားသော ခွန်အားရှိတော်မူခြင်းကြောင့် နာဂအမည်တော် ရရှိတော်မူသော၊ သ (သော)=ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်၊ ဝေ=အမှန်စင်စစ်အားဖြင့်၊ အစ္စရုစိ=(ကိုယ်တော်နှင့် ဉာဏ်တော်၏ တင့်တယ်တော်မူခြင်းအားဖြင့် နတ်နှင့်တကွ လောကအားလုံးကို) သာလွန်တင့်တယ်တော်မူပြီ”ဟူ၍ ထေရဂါထာ အဖွင့်အလို အနက်ဆိုပါ။ ၊ သာလွန်၍ဖြစ်သောတင့်တယ်ခြင်းရှိတော်မူ၏။ (နာဂေါ၊ နာဂမည်ငြားရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်)
နာဂနာမာနံ၊ နာဂအမည်ရရှိကုန်သော။
သဗ္ဗေသံ၊ အားလုံးသောပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင်။
(အားလုံးသောမြွေ, ဆင်, လူယောက်ျား, သေက္ခာ အသေက္ခ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့တွင်)
သစ္စနာမော၊ အကုသိုလ်မပြုခြင်း, အကြောင်းရင်းနှင့်, မယွင်းလျော်ကန်, နာဂအမည်မှန်ရှိတော်မူသည်။
(ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍)
အနုတ္တရော၊ တန်းတူကင်းလတ်, သာလွန်ထူးမြတ်ဆုံးပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်တော်မူ၏။
နာဂံ၊ မြတ်စွာဗုဒ္ဓ“နာဂ”ခေါ်ပုံအကြောင်းစုံကို။
ဝေါ၊ ရှင်တော်မြတ်ဘုရားတို့အား။
အဟံ၊ တပည့်တော်ကာဠုဒါယီသည်။
ကိတ္တယိဿာမိ၊ အသေးစိတ်ခွဲခြားလျှောက်ထားပါအံ့။
ဟိ(ယသာ)၊ အကြင့်ကြောင့်။
သော၊ ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။
အာဂုံ၊ အကုသိုလ်တရားအားလုံးကို။
န ကရောတိ၊ မပြုလုပ်။
(မည်သည့်အကြောင်းကြောင့်မျှမပြုလုပ်)
တသ္မာ၊ ထိုသို့အကုသိုလ်အမှုခင်းပြုတော်မမူခြင်းကြောင့်။
နာဂေါ၊ နာဂမည်တော်မူ၏။
[ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာအတိုင်း ပါဠိသေသထည့်သည်]
သောရစ္စံ၊ စင်ကြယ်သန့်ရှင်းသောသီလသည်လည်းကောင်း။
(တင့်တယ်သော သုစရိတ်အမှု၌ ပျော်မွေ့သူ၏ ဖြစ်ကြောင်း စင်ကြယ်သောသီလသည်လည်းကောင်း)
အဝိဟိံသာ စ၊ သတ္တဝါတို့ကိုမညှဉ်းဆဲကြောင်းကရုဏာသည်လည်းကောင်း။
(သတ္တဝါတို့ကိုမညှဉ်းဆဲကြောင်းဖြစ်သောကရုဏာဗြဟ္မဝိဟာရဈာန်နှင့်ထိုဈာန်၏ရှေ့ပိုင်းကရုဏာဥပစာရဈာန်သည်လည်းကောင်း)
တေ၊ ထိုတရားနှစ်မျိုးတို့သည်(သောရစ္စနှင့် အဝိဟိံသာဟူသောတရားနှစ်မျိုးတို့သည်)
နာဂဿ၊ ရှင်တော်မြတ်ဘုရားတည်းဟူသောဆင်တော်ကြီး၏။
ဒုဝေ၊ နှစ်ဖက်ကုန်သော။
ပါဒါ၊ ရှေ့ခြေတော်တို့ပါတည်း။
တပေါ စ၊ (ကိလေသာတို့ကိုခါတွက်ဖျက်ဆီးကြောင်းဖြစ်သော)အလိုနည်းပါးခေါင်းပါးခြိုးခြံသောအကျင့်သည်လည်းကောင်း။
ဗြဟ္မစရိယံစ၊ မြတ်သောအရိယမဂ်သီလအကျင့်သည်လည်းကောင်း။
[တျာပရေ၊ တေ+အပရေ]
တေ၊ ထိုအကျင့်နှစ်မျိုးတို့သည်။
နာဂဿ၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဆင်တော်ရတနာ၏။
အပရေ၊ (ရှေ့ခြေတော်တို့မှ)တပါးတခြားကုန်သော။
စရဏာ၊ နောက်ခြေတော်တို့ပါတည်း။
မဟာနာဂေါ၊ ရှင်တော်မြတ်ဘုရားတည်းဟူသောကြီးမြတ်သောဆင်တော်ရတနာသည်။
သဒ္ဓါဟတ္တော၊ သဒ္ဓါတရားဖြင့်ပြီးသောနှာမောင်းတော်ရှိပါ၏။
ဥပေက္ခာသေတဒန္တဝါ၊ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာဖြင့်ပြီးသောဖြူဖွေးသောအစွယ်တော်တို့ရှိပါ၏။
(မဟာနာဂဿ၏)သတိ၊ သတိသည်။
ဂီဝါ၊ လည်ပင်းတော်ပါတည်း။
(သောရစ္စအစရှိသောတရားတည်းဟူသောအကြောတို့၏ပေါင်းဆုံတည်နေရာလည်ပင်းပါတည်း)
ပညာ၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ပညာသည်။
သိရော၊ အမြတ်ဆုံးအင်္ဂါဦးခေါင်းရတနာပါတည်း။
ဓမ္မစိန္တနာ၁။ ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗူ ဟုရှိသင့် မသင့်။ ။ အဋ္ဌကထာ၌ ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗေ ဇာနာတိ ဟူ၍ ပါဌ်ရှိ၏ “ဘဗ္ဗာဘငွေ့၊ မှီဝဲထိုက် မမှီဝဲထိုက်သော တရားတို့ကို”ဟု လိုရာဆွဲ၍ အနက်ပေးနိုင်ဖွယ်ရှိသော်လည်း “ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗေကျွတ်ထိုက် မကျွတ်ထိုက်သော သတ္တဝါ တို့ကို”ဟူသော ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏ်ခန်း အနက်နှင့်ရောယှက်နိုင်၏။ ထို့ ကြောင့် အောက်ခြေ၌ပြထားသော “သေဝိတဗ္ဗာသေဝိတဗ္ဗေ”ဟူသော မူကွဲပါဌ်သာ ကောင်း၏၊ ပါဠိတော်၏ ဆိုလိုရင်းမှာ
ဆင်နှာမောင်း၏ အဖျားပိုင်းသည် ကြမ်းတမ်းသော အစာ, နူးညံ့သောအစာ, စားကောင်း, မစားကောင်းသောအစာတို့ကို စူးစမ်းသကဲ့သို့ ထို့အတူ မှီဝဲသင့်(ဖြစ်ပွား စေသင့်)သော တရား၊ မမှီဝဲသင့်(ပယ်ရှားသင့်)သော တရားဟူ၍ တရားနှစ်မျိုးနှစ်စား ခွဲခြားဆင်ခြင် သိမြင်နိုင်သောဉာဏ်သည် ဓမ္မစိန္တနာမည်၏၊ ထိုဓမ္မစိန္တနာသည် ဗုဒ္ဓ ဆင်တော်ကြီး၏ နှာမောင်းအဖျား(ဝီမံသာ) ဖြစ်ပါ၏ဟူလို။ ၊ မှီဝဲအပ်,မအပ်၊ နှစ်ရပ်တရား၊ ခွဲခြားဆင်ခြင်သိမြင်နိုင်သောဉာဏ်သည်။ ဝီမံသာ၊ စားအပ်, မစားအပ်၊ နှစ်ရပ်အစာ, သေချာစူးစမ်း, ခွဲခြမ်းသိငြားနှာမောင်းအဖျားပါတည်း။
ဆင်နှာမောင်း၏ အဖျားပိုင်းသည် ကြမ်းတမ်းသော အစာ, နူးညံ့သောအစာ, စားကောင်း, မစားကောင်းသောအစာတို့ကို စူးစမ်းသကဲ့သို့ ထို့အတူ မှီဝဲသင့်(ဖြစ်ပွား စေသင့်)သော တရား၊ မမှီဝဲသင့်(ပယ်ရှားသင့်)သော တရားဟူ၍ တရားနှစ်မျိုးနှစ်စား ခွဲခြားဆင်ခြင် သိမြင်နိုင်သောဉာဏ်သည် ဓမ္မစိန္တနာမည်၏၊ ထိုဓမ္မစိန္တနာသည် ဗုဒ္ဓ ဆင်တော်ကြီး၏ နှာမောင်းအဖျား(ဝီမံသာ) ဖြစ်ပါ၏ဟူလို။ ၊ မှီဝဲအပ်,မအပ်၊ နှစ်ရပ်တရား၊ ခွဲခြားဆင်ခြင်သိမြင်နိုင်သောဉာဏ်သည်။ ဝီမံသာ၊ စားအပ်, မစားအပ်၊ နှစ်ရပ်အစာ, သေချာစူးစမ်း, ခွဲခြမ်းသိငြားနှာမောင်းအဖျားပါတည်း။
(သော၊ ထိုဗုဒ္ဓမြတ်စွာဆင်တော်ရတနာသည်)
ဓမ္မကုစ္ဆိသမာဝါသော၂။ ဓမ္မကုစ္ဆိသမာဝါသော။ ။ဤ၌ ဓမ္မအရ စတုတ္ထဈာန်သမာဓိကို ယူရ၏၊ သမာဝါသပုဒ်ကို “သံ+အာဝါသ"ဟု ပုဒ်ဖြတ်။ သံ၊ ကောင်းစွာ+အာဝါသ တည်နေရာ ဌာန(တောင်း, အိတ်စသည်)၊သမာဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ သမာဝါသော၊ ကုစ္ဆိ ဝ သမာဝါသော ကုစ္ဆိသမာဝါသော=ဝမ်းဗိုက်သည်ပင် ကောင်းစွာ တည်နေရာဌာန၊ ဝါ=ကောင်းစွာ တည်နေရာဌာနဖြစ်သော ဝမ်းဗိုက်။ ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဉ် စသည်တို့သည် စတုတ္ထဈာန်သမာဓိ၌ ရပ်တည် အခြေခံလျက် ပြီးစီးထမြောက်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် စတုတ္ထဈာန်သမာဓိကို ကုစ္ဆိသမာဝါသဟု ခေါ်၏။
ထို့နောက် ဓမ္မော ကုစ္ဆိသမာဝါသော အဿ မဟာနာဂဿာတိ ဓမ္မကုန္တိ သမာဝါသော (စတုတ္ထဈာန် သမာဓိတရားတည်းဟူသော ကောင်းစွာတည်နေရာ ဝမ်း တိုက်ရှိတော်မူသော ဘုရားတည်းဟူသော ဆင်တော်ကြီး)ဟု ဝစနတ္ထပြု၍ ထိုစတုတ္ထ ဈာန်သမာဓိ၏ ပိုင်ရှင်ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားကို ဓမ္မကုစ္ဆိသမာဝါသဟု ခေါ်ဝေါ် သုံးနှုန်းတော်မူ၏။
ဤကား ထေရဂါထာ၌တွေ့ရသော “သမာဝါသ”ဟူသော ပါဌ်ကိုယူ၍(ဤ သုတ်အင်္ဂုတ္တိုရ်အဋ္ဌကထာအတိုင်း) အနက်ဖွင့်ဆို ရေးသားလိုက်ခြင်းဖြစ်၏၊ ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ၌မူ သမထဝိပဿနာကို ဓမ္မဟုဖွင့်ဆိုပြီးလျှင် ထိုဓမ္မကိုပင် အဘိညာဉ်နှင့် သမထတို့၏ တည်နေရာဝမ်းတိုက် (ကုစ္ဆိသမာဝါသ)ဟု ဖွင့်ဆို၏၊ ထိုအဖွင့်အလို “ဓမ္မကုစ္ဆိသမာဝါသော၊ အဘိညာဉ် သမထတို့၏ ကောင်းစွာတည်နေရာ သမထ ဝိပဿနာဟူသော ဝမ်းတိုက်ရှိတော်မူ၏”ဟု အနက်ဆိုပါ။
ဤသုတ်အဋ္ဌကထာ၌ သမာတပေါဟုပါဌ်ရှိ၏၊ ထိုပါဌ်၏ အနက်အဓိပ္ပာယ် ကို အတ္တနောမတိဖြင့် ကြံဖန်ယူလျှင်ဖြစ်နိုင်သော်လည်း အဋ္ဌကထာ၌ တပဓာတ်နှင့် ဆီလျော်သော အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို အနည်းငယ်မျှမဖွင့်ပြ၊ ထို့ကြောင့် သမာတပကို မှန်ကန်သောပါဌ်ဟု မဆိုထိုက်။
သမာဝါပေါဟုလည်း မူကွဲပါဌ်ရှိသေး၏၊ ထိုပါဌ်သည် အာဝါ, အာဝါပက ပုဒ်တို့နှင့် အနက်တူဖြစ်နိုင်ပေ၏၊ ထို့ကြောင့် ‘နာဠိယာဝါပကေန'ဟူသောပါဠိ၏အဖွင့်ဖြစ်သော ဝိနည်းမဟာဝါအဋ္ဌကထာ(၃၈၄)ကို နည်းမှီ၍ "လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ သမာဝပန္တိ ပက္ခိပန္တိ ယတ္ထာတိ သမာဝါပေါ" ဟု ဝစနတ္ထပြု၍ ရရသမျှပစ္စည်းဝတ္ထုကို ထည့်ရာအိတ်(တဝိကာ)ဟူသောအနက်ကို "သမာဝါပ" ဟုယူလျှင် တွဲဘက်ကုစ္ဆိသဒ္ဒါနှင့် လိုက်လျောပေ၏။
သို့သော် ထိုအာဝါပ, အာဝါပက, သမာဝါပပုဒ်တို့သည် အလွန်တွေ့ရခဲသောကြောင့် ဝိနည်းမဟာဝါ အဋ္ဌကထာ၌ကဲ့သို့ အထူးဖွင့်ပြသင့်သောပုဒ်များဖြစ်၏၊ သို့ပါလျက်ဤသုတ်အင်္ဂုတ္ထိုရ်အဋ္ဌကထာ၌ ဓာတွတ္တ ပစ္စယတ္ထတို့ကို အထူးမဖွင့်ပြခဲ့သည်ကို ထောက်လျှင်ထိုသမာဝါပပုဒ်သည်လည်း အဋ္ဌကထာဖွင့်ပြခဲ့သောပုဒ် မဟုတ်သည်မှာ သိသာလှပေ၏။ ထို့ကြောင့် အတွေ့များလှ၍ အနက်ပေါ်လွင်သော ဝသဓာတ်ဖြင့် (ထေရဂါထာအဋ္ဌကထာအတိုင်း) ဓမ္မကုစ္ဆိသမာဝါသောဟု တွေ့ရသောပါဌ်သာ အသင့်လျော်ဆုံးဖြစ်သည်ဟု စဉ်းစားမိသည်၊။ ထိုပါဌ်ကို အတည်ပြုလျှင် အဋ္ဌကထာ၌လည်း "သမာဝါသော နာမ သမာဝသနဋ္ဌာနံ" ဟု ရှိသင့်၏။ ၊ (ဣဒ္ဓိဝိဓအေဘိညာဉ်စသည်တို့၏ပြီးစီးထမြောက်ရာ)စတုတ္ထဈာန်သမာဓိတရားတည်းဟူသောကောင်းစွာတည်နေရာဝမ်းတိုက်ရှိတော်မူ၏။ ဝိဝေကော၊ ကာယ, ဝိဝေကသုံးပါးသည်။ တဿ၊ ထိုဗုဒ္ဓမြတ်စွာဆင်တော်စိတ္တ, ဥပဓိဝိဝေကဟူသောရတနာ၏။ ဝါလဓိ၊ အမြီးပါတည်း(ယင်ကောင်တို့ကိုဖယ်ရှားသကဲ့သို့လူရဟန်းအခြွေအရံတို့ကိုဖယ်ရှားတားဆီးတတ်သောအမြီးပါတည်း)
ထို့နောက် ဓမ္မော ကုစ္ဆိသမာဝါသော အဿ မဟာနာဂဿာတိ ဓမ္မကုန္တိ သမာဝါသော (စတုတ္ထဈာန် သမာဓိတရားတည်းဟူသော ကောင်းစွာတည်နေရာ ဝမ်း တိုက်ရှိတော်မူသော ဘုရားတည်းဟူသော ဆင်တော်ကြီး)ဟု ဝစနတ္ထပြု၍ ထိုစတုတ္ထ ဈာန်သမာဓိ၏ ပိုင်ရှင်ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားကို ဓမ္မကုစ္ဆိသမာဝါသဟု ခေါ်ဝေါ် သုံးနှုန်းတော်မူ၏။
ဤကား ထေရဂါထာ၌တွေ့ရသော “သမာဝါသ”ဟူသော ပါဌ်ကိုယူ၍(ဤ သုတ်အင်္ဂုတ္တိုရ်အဋ္ဌကထာအတိုင်း) အနက်ဖွင့်ဆို ရေးသားလိုက်ခြင်းဖြစ်၏၊ ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ၌မူ သမထဝိပဿနာကို ဓမ္မဟုဖွင့်ဆိုပြီးလျှင် ထိုဓမ္မကိုပင် အဘိညာဉ်နှင့် သမထတို့၏ တည်နေရာဝမ်းတိုက် (ကုစ္ဆိသမာဝါသ)ဟု ဖွင့်ဆို၏၊ ထိုအဖွင့်အလို “ဓမ္မကုစ္ဆိသမာဝါသော၊ အဘိညာဉ် သမထတို့၏ ကောင်းစွာတည်နေရာ သမထ ဝိပဿနာဟူသော ဝမ်းတိုက်ရှိတော်မူ၏”ဟု အနက်ဆိုပါ။
ဤသုတ်အဋ္ဌကထာ၌ သမာတပေါဟုပါဌ်ရှိ၏၊ ထိုပါဌ်၏ အနက်အဓိပ္ပာယ် ကို အတ္တနောမတိဖြင့် ကြံဖန်ယူလျှင်ဖြစ်နိုင်သော်လည်း အဋ္ဌကထာ၌ တပဓာတ်နှင့် ဆီလျော်သော အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို အနည်းငယ်မျှမဖွင့်ပြ၊ ထို့ကြောင့် သမာတပကို မှန်ကန်သောပါဌ်ဟု မဆိုထိုက်။
သမာဝါပေါဟုလည်း မူကွဲပါဌ်ရှိသေး၏၊ ထိုပါဌ်သည် အာဝါ, အာဝါပက ပုဒ်တို့နှင့် အနက်တူဖြစ်နိုင်ပေ၏၊ ထို့ကြောင့် ‘နာဠိယာဝါပကေန'ဟူသောပါဠိ၏အဖွင့်ဖြစ်သော ဝိနည်းမဟာဝါအဋ္ဌကထာ(၃၈၄)ကို နည်းမှီ၍ "လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ သမာဝပန္တိ ပက္ခိပန္တိ ယတ္ထာတိ သမာဝါပေါ" ဟု ဝစနတ္ထပြု၍ ရရသမျှပစ္စည်းဝတ္ထုကို ထည့်ရာအိတ်(တဝိကာ)ဟူသောအနက်ကို "သမာဝါပ" ဟုယူလျှင် တွဲဘက်ကုစ္ဆိသဒ္ဒါနှင့် လိုက်လျောပေ၏။
သို့သော် ထိုအာဝါပ, အာဝါပက, သမာဝါပပုဒ်တို့သည် အလွန်တွေ့ရခဲသောကြောင့် ဝိနည်းမဟာဝါ အဋ္ဌကထာ၌ကဲ့သို့ အထူးဖွင့်ပြသင့်သောပုဒ်များဖြစ်၏၊ သို့ပါလျက်ဤသုတ်အင်္ဂုတ္ထိုရ်အဋ္ဌကထာ၌ ဓာတွတ္တ ပစ္စယတ္ထတို့ကို အထူးမဖွင့်ပြခဲ့သည်ကို ထောက်လျှင်ထိုသမာဝါပပုဒ်သည်လည်း အဋ္ဌကထာဖွင့်ပြခဲ့သောပုဒ် မဟုတ်သည်မှာ သိသာလှပေ၏။ ထို့ကြောင့် အတွေ့များလှ၍ အနက်ပေါ်လွင်သော ဝသဓာတ်ဖြင့် (ထေရဂါထာအဋ္ဌကထာအတိုင်း) ဓမ္မကုစ္ဆိသမာဝါသောဟု တွေ့ရသောပါဌ်သာ အသင့်လျော်ဆုံးဖြစ်သည်ဟု စဉ်းစားမိသည်၊။ ထိုပါဌ်ကို အတည်ပြုလျှင် အဋ္ဌကထာ၌လည်း "သမာဝါသော နာမ သမာဝသနဋ္ဌာနံ" ဟု ရှိသင့်၏။ ၊ (ဣဒ္ဓိဝိဓအေဘိညာဉ်စသည်တို့၏ပြီးစီးထမြောက်ရာ)စတုတ္ထဈာန်သမာဓိတရားတည်းဟူသောကောင်းစွာတည်နေရာဝမ်းတိုက်ရှိတော်မူ၏။ ဝိဝေကော၊ ကာယ, ဝိဝေကသုံးပါးသည်။ တဿ၊ ထိုဗုဒ္ဓမြတ်စွာဆင်တော်စိတ္တ, ဥပဓိဝိဝေကဟူသောရတနာ၏။ ဝါလဓိ၊ အမြီးပါတည်း(ယင်ကောင်တို့ကိုဖယ်ရှားသကဲ့သို့လူရဟန်းအခြွေအရံတို့ကိုဖယ်ရှားတားဆီးတတ်သောအမြီးပါတည်း)
သော၊ ထိုဗုဒ္ဓမြတ်စွာဆင်တော်ရတနာသည်။
ဈာယီ၊ စိုက်စိုက်စူးစူးအထူးရှုငြားဈာန်ဝင်စားတော်မူ၏။
(အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာန်, လက္ခဏူပနိဇ္ဈာန်တို့ဖြင့်ကသိုဏ်းအစရှိသောအာရုံ, အနိစ္စတာအစရှိသောလက္ခဏာတို့ကိုစူးစိုက်ရှုငြားဝင်စားတော်မူ၏)
အဿာသရတော၊ ထွက်လေဝင်လေပမာကင်းကွာ၍မဖြစ်နိုင်သောဖလသမာပတ်၌မွေ့လျော်တော်မူ၏။
[ပကတိဆင်သတ္တဝါ၏ ထွက်လေဝင်လေကိုအဿာသဟုခေါ်၍ ဤ၌မူထိုထွက်လေဝင်လေနှင့်တူသော(ထွက်လေဝင်လေကဲ့သို့ မကင်းကွာနိုင်သော)ဖလသမာပတ်ကိုအဿာသဟုခေါ်၏ပကတိသောဆင်သည် ထွက်လေဝင်လေနှင့်ကင်း၍ မဖြစ်သကဲ့သို့ ဘုရားတည်းဟူသော ဆင်ပြောင်ကြီးသည်လည်း ဖလသမာပတ်နှင့် ကင်းကွာ တော်မမူဟူလို]
အဇ္ဈတ္တံ၊ ဝိသယဇ္ဈတ္တဖြစ်သောဖလသမာပတ်၌။
သုသမာဟိတော၊ ကောင်းမွန်တည်ငြိမ်စွာစိတ်ကိုထားတော်မူ၏။
နာဂေါ၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဆင်တော်ရတနာသည်။
ဂစ္ဆံ(ဂစ္ဆန္တော)၊ ကြွသွားတော်မူစဉ်မှာလည်း။
သမာဟိတော၊ ကောင်းမွန်တည်ငြိမ်စွာစိတ်ကိုထားတော်မူ၏။
ဝါ၊ တည်ကြည်ငြိမ်သက်သောစိတ်ရှိတော်မူ၏။
နာဂေါ၊ သည်။
ဌိတော၊ ရပ်နေတော်မူစဉ်မှာလည်း။
သမာဟိတော၊ ၏။
ဝါ၊ ၏။
နာဂေါ၊ သည်။
သေယျံ၊ လျောင်းစက်တော်မူခြင်းကို။
(ကရောန္တော၊ ပြုစဉ်မှာလည်း)
သမာဟိတော၊ ၏။
နိသိန္နော၊ ထိုင်နေတော်မူစဉ်မှာလည်း။
သမာဟိတော၊ ၏။
နာဂေါ၊ သည်။
သဗ္ဗတ္ထ၊ (စက္ခုစသော)အားလုံးသောဒွါရတို့၌။
သံဝုတော၊ သတိဖြင့်လုံခြုံစွာပိတ်ဆီးတော်မူ၏။
ဧသာ၊ ဆိုလတ္တံ့ဆိုပြီးအသီးသီးဂုဏ်အင်ဤပြည့်စုံလင်ခြင်းသည်။
နာဂဿ၊ ဗုဒ္ဓမင်္ဂလာ, ဆင်တော်ရတနာကြီး၏။
သမ္ပဒါ၊ အံ့ဖွယ်ဂုဏ်အင်, ပြည့်စုံလင်ခြင်းပါတည်း။
(ဗုဒ္ဓေါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်)
အနဝဇ္ဇာနိ၊ (သမ္မာအာဇီဝကြောင့်ရအပ်သည်ဖြစ်၍)အပြစ်မရှိသောဘောဇဉ်တို့ကို။
ဘုဉ္ဇတိ၊ ဘုဉ်းပေးတော်မူ၏။
သာဝဇ္ဇာ နိ၊ (ငါးမျိုးသောမိစ္ဆာဇီဝကြောင့်ရအပ်သည်ဖြစ်၍)အပြစ်ရှိသောဘောဇဉ်တို့ကို။
န ဘုဉ္ဇတိ၊ ဘုဉ်းပေးတော်မမူ။
[ကုဟန, လပန, နေမိတ္တိကတာ, နိပ္ပေသိကတာ လာဘေန လာဘံ နိဇီသနတာဟူ၍ မိစ္ဆာဇီဝငါးမျိုးရှိ၏။
၎င်းငါးမျိုး၏အနက်အဓိပ္ပာယ်ကိုပဉ္စကနိပါတ်စာပိုဒ် ၈၃-ကုဟကသုတ်။(ဤစာအုပ်၊ စာမျက်နှာ-၁၉၃၊ ၁၉၄)ကြည့်]
ဃာသံ၊ စားဖွယ်ဘောဇဉ်ကိုလည်းကောင်း။
အစ္ဆာဒနံ၊ အဝတ်သင်္ကန်းကိုလည်းကောင်း။
လဒ္ဓါ၊ (အပြစ်ကင်းကွာ)ရရှိလာ၍။
ဝါ၊ ရရှိလာလသော်။
သန္နိဓိံ၊ စုဆောင်းသိုမှီးသိမ်းဆည်းမှုကို။
ပရိဝဇ္ဇယံ(ပရိဝဇ္ဇယန္တော)၊ ရှောင်ကြဉ်တော်မူလျက်။
(ဘုဉ္ဇတိ၊ ဘုဉ်းပေးသုံးစွဲတော်မူ၏။)
အဏုံ၊ သေးငယ်သော။
သံယောဇနံ၊ သံယောဇဉ်ကိုလည်းကောင်း။
ထူလံ၊ ကြီးမားသော။
သံယောဇနံ၊ သံယောဇဉ်ကိုလည်းကောင်း။
သဗ္ဗံ၊ အားလုံးသော။
ဗန္ဓနံ၊ သံယောဇဉ်အနှောင်အဖွဲ့ဆယ်မျိုးကို။
ဆေတွာန၊ ပယ်ဖြတ်ပြီး၍။
ယေန ယေန၊ အကြင်အကြင်အရပ်မျက်နှာဘက်ဖြင့်။
[ဧဝ အနက်မရှိ]
ဂစ္ဆတိ၊ ကြွသွားတော်မူအံ့။
(တံ တံ၊ ထိုထိုအရပ်မျက်နှာဘက်သို့)
အနပေက္ခာဝ၊ ငဲ့ကွက် တွယ်တာမှု မရှိဘဲသာလျှင်။
ဂစ္ဆတိ၊ ကြွသွားတော်မူ၏။
သုစိဂန္ဓံ၊ စင်ကြယ်သန့်ရှင်းသောအနံ့ရှိသော။
မနောရမံ၊ စိတ်နှလုံးကိုပျော်မွေ့စေတတ်သော။
ပုဏ္ဍရီကံ၊ ပုဏ္ဍရိတ်ကြာသည်။
ဥဒကေ၊ ရေ၌။
ဇာတံ၊ ပေါက်လျက်။
(ဥဒကေ၊ ရေ၌)
ပဝဍ္ဎတိ ယထာပိ၊ ကြီးထွားသကဲ့သို့။
တောယေ န၊ ရေသည်။
န ဥပလိပ္ပတိ ယထာပိ၊ မလိမ်းကပ်အပ်သကဲ့သို့။
တထေဝ၊ ထိုအတူပင်။
ဗုဒ္ဓေါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။
လောကေ၊ လူသတ္တဝါလောက၌။
သုဇာတော၊ ကောင်းစွာသန့်စင်ဖွားမြင်တော်မူလျက်။
လောကေ၊ လူသတ္တဝါလောက၌။
ဝိဟရတိ၊ သီတင်းသုံးနေတော်မူ၏။
ပဒုမံ၊ ပဒုမာကြာကို။
တောယေန၊ ရေသည်။
န ဥပလိပ္ပတိ ယထာ၊ မလိမ်းကပ်အပ်သကဲ့သို့။
(တထာ၊ ထိုအတူ။
ဗုဒ္ဓေါ၊ မြတ်စွာဘုရားကို)
လောကေန၊ သတ္တလောကနှင့်။
(သဒ္ဓိ၊ အတူတကွ)
နုပလိပ္ပတိ၊ (တဏှာ မာန ဒိဋ္ဌိအစေးတို့သည်)မလိမ်းကပ်အပ်။
ဇလိတော၊ တောက်လောင်သော။
မဟာဂိနိ၊ ကြီးစွာသောမီးသည်။
အနာဟာရော၊ လောင်စာမရှိသည်။
(ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍)
ဥပသမ္မတိ ဣဝ၊ ငြိမ်းသကဲ့သို့။
[မဟာဂိနိ+ဣဝ၌ ဣဝကို ဤ၌ယှဉ်တွဲပါ]
တထာ၊ ထို့အတူ။
သင်္ခါရေသု၊ ရုပ်နာမ်သင်္ခါရတို့သည်။
ဥပသန္တေသု၊ ချုပ်ငြိမ်းကုန်လသော်။
(ဗုဒ္ဓေါ၊ မြတ်စွာဘုရားကို။
နိဗ္ဗုတောတိ၊ သင်္ခါရခပ်သိမ်းမီးငြိမ်းပြီဟူ၍။
ပဝုစ္စတိ၊ ခေါ်ဆိုအပ်၏။
အတ္တဿ၊ (မြတ်စွာဘုရားဂုဏ်တော်ဟူသောဥပမေယျဖြစ်သော)အနက်သဘောကို။
ဝိညာပနီ၊ သိစေနိုင်သော။
အယံ ဥပမာ၊ ဤဆင်တော်မြတ်ဥပမာကို။
ဝိညူဟိ၊ (ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တ ကာဠုဒါယီထေရ်ဟူသော)ပညာရှိတို့သည်။
ဒေသိတာ၊ ချီးမွမ်းမြွက်ကြားလျှောက်ထားအပ်ပြီ။
နာဂေန၊ ကာဠုဒါယီထေရ်ဟူသောဆင်တော်မြတ်သည်။
ဒေသိတံ၊ ချီးမွမ်းမြွက်ကြားလျှောက်ထားအပ်သော။
နာဂံ၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဆင်ရတနာ၏ဂုဏ်တော်ကို။
မဟာနာဂါ၊ အခြားသောရဟန္တာထေရ်ရှင်ဟူသောမြတ်သောဆင်တော်တို့သည်။
ဝိညဿန္တိ၊ သိတော်မူကြပါကုန်လတ္တံ့။
ဝီတရာဂေါ၊ ကင်းပြီးသောရာဂရှိတော်မူသော။
ဝီတဒေါသော၊ ကင်းပြီးသောဒေါသရှိတော်မူသော။
ဝီတမောဟော၊ ကင်းပြီးသောမောဟရှိတော်မူသော။
အနာသဝေါ၊ အာသဝကိလေသာရှိတော်မမူသော။
နာဂေါ၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဆင်တော်ရတနာသည်။
သရီရံ၊ ဘဝခန္ဓာကိုယ်အတ္တဘောကို။
ဝိဇဟံ(ဝိဇဟန္တော)၊ ပယ်စွန့်တော်မူလျက်။
အနာသဝေါ၊ အာသဝကိလေသာမရှိသည်။
(ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍)
ပရိနိဗ္ဗိဿတိ၊ ခန္ဓာဇာတ်သိမ်းအငြိမ်းဓာတ်ဖြင့်ငြိမ်းအေးတော်မူလတ္တံ့။
ဣတိ၊ ဤသို့။
(အနုမောဒါမိ၊ ဝမ်းမြောက်နှစ်လို, မြွက်ဆိုအားရမ်း, ချီးမွမ်းပါ၏)
ပဌမံ။