Govindabrāhmaṇavatthuvaṇṇanā
304. Yāva dīgharattaṃ mahāpaññova so bhagavāti ettakanti paricchinditvā na sakkā vattuṃ , atha kho yāva dīgharattaṃ aticirarattaṃ mahāpaññova so bhagavā .
Noti kathaṃ tumhe maññathāti .
Atha sayamevetaṃ pañhaṃ byākātukāmo –
‘‘ anacchariyametaṃ , mārisā , yaṃ idāni pāramiyo
M2.253 pūretvā bodhipallaṅke tiṇṇaṃ mārānaṃ matthakaṃ bhinditvā paṭividdhaasādhāraṇañāṇo so bhagavā mahāpañño bhaveyya , kimettha acchariyaṃ , aparipakkāya pana bodhiyā padesañāṇeP2.660 ṭhitassa sarāgādikālepi mahāpaññabhāvameva vo , mārisā , kathessāmī ’’ ti bhavapaṭicchannakāraṇaṃ āharitvā dassento bhūtapubbaṃ bhotiādimāha .Purohitoti sabbakiccāni anusāsanapurohito .
Govindoti govindiyābhisekena abhisitto
V2.227 , pakatiyā panassa aññadeva nāmaṃ , abhisittakālato paṭṭhāya ‘‘ govindo ’’ ti saṅkhyaṃ gato .Jotipāloti jotanato ca pālanato ca jotipālo .
Tassa kira jātadivase sabbāvudhāni ujjotiṃsu .
Rājāpi paccūsasamaye attano maṅgalāvudhaṃ pajjalitaṃ disvā bhīto aṭṭhāsi .
Govindo pātova rājūpaṭṭhānaṃ gantvā sukhaseyyaṃ pucchi rājā –
‘‘ kuto me ācariya , sukhaseyyā ’’ ti vatvā taṃ kāraṇaṃ ārocesi .
Mā bhāyi , mahārāja , mayhaṃ putto jāto , tassānubhāvena sakalanagare āvudhāni pajjaliṃsūti .
Rājā –
‘‘ kiṃ nu kho me kumāro paccatthiko bhaveyyā ’’ ti cintetvā suṭṭhutaraṃ bhāyi .
‘‘ Kiṃ vitakkesi mahārājā ’’ ti ca puṭṭho tamatthaṃ ārocesi .
Atha naṃ govindo ‘‘ mā bhāyi mahārāja , neso kumāro tumhākaṃ dubbhissati , sakalajambudīpe pana tena samo paññāya na bhavissati , mama puttassa vacanena mahājanassa kaṅkhā chijjissati , tumhākañca sabbakiccāni anusāsissatī ’’ ti samassāseti .
Rājā tuṭṭho –
‘‘ kumārassa khīramūlaṃ hotū ’’ ti sahassaṃ datvā ‘‘ kumāraṃ mahallakakāle mama dassethā ’’ ti āha .
Kumāro anupubbena vuḍḍhimanuppatto .
Jotitattā panassa pālanasamatthatāya ca jotipālotveva nāmaṃ akaṃsu .
Tena vuttaṃ –
‘‘ jotanato ca pālanato ca jotipālo ’’ ti .
Sammā vossajjitvāti sammā vossajjitvā .
Ayameva vā pāṭho .
Alamatthadasataroti samattho paṭibalo atthadaso alamatthadaso , taṃ alamatthadasaṃ tiretīti alamatthadasataro .
Jotipālasseva māṇavassa anusāsaniyāti sopi jotipālaṃyeva pucchitvā anusāsatīti dasseti .
305. Bhavamatthu
M2.254 bhavantaṃ jotipālan ti bhoto jotipālassa bhavo vuddhi visesādhigamo sabbakalyāṇañceva maṅgalañca hotūti attho .Sammodanīyaṃ kathan ti ?
‘‘ Alaṃ , mahārāja , mā cintayi , dhuvadhammo esa sabbasattānan ’’ tiādinā nayena maraṇappaṭisaṃyuttaṃ sokavinodanapaṭisanthārakathaṃ pariyosāpetvā .
Mā no bhavaṃ jotipālo anusāsaniyā
P2.661 paccabyāhāsīti mā paṭibyākāsi ,‘‘ anusāsā ’’ ti vutto –‘‘ nāhaṃ anusāsāmī ’’ ti no mā anusāsaniyā paccakkhāsīti attho .
Abhisambhosīti saṃvidahitvā paṭṭhapesi .
Manussā evamāhaṃsūti taṃ pitarā mahāpaññataraṃ sabbakiccāni anusāsantaṃ sabbakamme abhisambhavantaṃ disvā tuṭṭhacittā govindo vata , bho , brāhmaṇo , mahāgovindo vata , bho , brāhmaṇoti evamāhaṃsu .
Idaṃ vuttaṃ hoti ,‘‘ govindo vata , bho , brāhmaṇo ahosi etassa pitā ;
ayaṃ pana mahāgovindo vata , bho , brāhmaṇo ’’ ti .