Dhātumanasikārapabbavaṇṇanā
378. Evaṃ
V2.324 paṭikūlamanasikāravasena kāyānupassanaṃ vibhajitvā idāni dhātumanasikāravasena vibhajituṃ puna caparan tiādimāha .Tatthāyaṃ opammasaṃsandanena saddhiṃ atthavaṇṇanā – yathā koci goghātako vā tasseva vā bhattavetanabhato antevāsiko gāviṃ vadhitvā vinivijjhitvā catasso disā gatānaṃ mahāpathānaṃ vemajjhaṭṭhānasaṅkhāte catumahāpathe koṭṭhāsaṃ koṭṭhāsaṃ katvā nisinno assa , evameva bhikkhu catunnaṃ iriyāpathānaṃ yena kenaci ākārena ṭhitattā yathāṭhitaṃ , yathāṭhitattā ca yathāpaṇihitaṃ kāyaṃ ‘‘ atthi imasmiṃ kāye pathavīdhātu … pe … vāyodhātū ’’ ti evaṃ paccavekkhati .
Kiṃ vuttaṃ hoti – yathā goghātakassa gāviṃ posentassāpi āghātanaṃ āharantassāpi āharitvā tattha bandhitvā ṭhapentassapi vadhentassāpi vadhitaṃ mataṃ passantassāpi tāvadeva gāvīti saññā na antaradhāyati , yāva naṃ padāletvā bilaso na vibhajati .
Vibhajitvā nisinnassa panassa gāvīti saññā antaradhāyati , maṃsasaññā pavattati .
Nāssa evaṃ
M2.361 hoti –‘‘ ahaṃ gāviṃ vikkiṇāmi , ime gāviṃ harantī ’’ ti .
Atha khvassa ‘‘ ahaṃ maṃsaṃ vikkiṇāmi , ime maṃsaṃ haranti ’’ cceva hoti ;
evameva imassāpi bhikkhuno pubbe bālaputhujjanakāle gihibhūtassāpi pabbajitassāpi tāvadeva sattoti vā puggaloti vā saññā na antaradhāyati , yāva imameva kāyaṃ yathāṭhitaṃ yathāpaṇihitaṃ ghanavinibbhogaṃ katvā dhātuso na paccavekkhati .
Dhātuso paccavekkhato panassa sattasaññā antaradhāyati , dhātuvaseneva cittaṃ santiṭṭhati .
Tenāha bhagavā –
‘‘‘ imameva kāyaṃ yathāṭhitaṃ yathāpaṇihitaṃ dhātuso paccavekkhati ‘ atthi imasmiṃ kāye pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū ’ ti .
Seyyathāpi , bhikkhave , dakkho goghātako vā … pe … vāyodhātū ’’ ti .
Goghātako viya hi yogī , gāvīti saññā viya sattasaññā , catumahāpatho viya catuiriyāpatho , bilaso vibhajitvā
P3.771 nisinnabhāvo viya dhātuso paccavekkhaṇanti ayamettha pāḷivaṇṇanā .Kammaṭṭhānakathā pana visuddhimagge vitthāritā .
Iti ajjhattaṃ vāti evaṃ catudhātupariggaṇhanena attano vā kāye , parassa vā kāye , kālena vā attano , kālena vā parassa kāye kāyānupassī viharati .
Ito paraṃ vuttanayameva .
Kevalañhi idha catudhātupariggāhikā sati dukkhasaccanti evaṃ yojanaṃ katvā niyyānamukhaṃ veditabbaṃ , sesaṃ purimasadisamevāti .
Dhātumanasikārapabbaṃ niṭṭhitaṃ .