Bhāvitaiddhipādavaṇṇanā
287. Yāvasupaññattā cime tena bhagavatāti tena mayhaṃ satthārā bhagavatā yāva supaññattā yāva sukathitā .
Iddhipādāti ettha ijjhanaṭṭhena iddhi , patiṭṭhānaṭṭhena pādāti veditabbā .
Iddhipahutāyāti iddhipahonakatāya .
Iddhivisavitāyāti iddhivipajjanabhāvāya , punappunaṃ āsevanavasena ciṇṇavasitāyāti vuttaṃ hoti .
Iddhivikubbanatāyāti iddhivikubbanabhāvāya , nānappakārato katvā dassanatthāya .
Chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgatan tiādīsu chandahetuko chandādhiko vā samādhi chandasamādhi , kattukamyatāchandaṃ adhipatiṃ karitvā paṭiladdhasamādhissetaṃ adhivacanaṃ .
Padhānabhūtā saṅkhārā padhānasaṅkhārā .
Catukiccasādhakassa sammappadhānavīriyassetaṃ adhivacanaṃ .
Samannāgatan ti chandasamādhinā ca padhānasaṅkhārena ca upetaṃ .
Iddhipādan ti nipphattipariyāyena ijjhanaṭṭhena vā , ijjhanti etāya sattā iddhā vuddhā ukkaṃsagatā hontīti iminā vā pariyāyena iddhīti saṅkhyaṃ gatānaṃ abhiññācittasampayuttānaṃ chandasamādhipadhānasaṅkhārānaṃ adhiṭṭhānaṭṭhena pādabhūto sesacittacetasikarāsīti attho .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ iddhipādoti tathābhūtassa vedanākkhandho , saññākkhandho , saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho ’’ ti ( vibha .434).
Iminā
M2.235 nayena sesesupi attho veditabbo .Yatheva
P2.642 hi chandaṃ adhipatiṃ karitvā paṭiladdhasamādhi chandasamādhīti vutto , evaṃ vīriyaṃ , cittaṃ , vīmaṃsaṃ adhipatiṃ karitvā paṭiladdhasamādhi vīmaṃsāsamādhīti vuccati .Apica upacārajjhānaṃ pādo , paṭhamajjhānaṃ iddhi .
Saupacāraṃ paṭhamajjhānaṃ pādo , dutiyajjhānaṃ iddhīti evaṃ pubbabhāge pādo , aparabhāge iddhīti evamettha attho veditabbo .
Vitthārena iddhipādakathā visuddhimagge ca vibhaṅgaṭṭhakathāya ca vuttā .
Keci pana ‘‘ nipphannā iddhi .
Anipphanno iddhipādo ’’ ti vadanti , tesaṃ vādamaddanatthāya abhidhamme uttaracūḷikavāro nāma ābhato –
‘‘ cattāro iddhipādā chandiddhipādo , vīriyiddhipādo , cittiddhipādo , vīmaṃsiddhipādo .
Tattha katamo chandiddhipādo ?
Idha bhikkhu yasmiṃ
V2.211 samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhāpaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ .Yo tasmiṃ samaye chando chandikatā kattukamyatā kusalo dhammacchando , ayaṃ vuccati chandiddhipādo , avasesā dhammā chandiddhipādasampayuttā ’’ ti ( vibha .458).
Ime pana lokuttaravaseneva āgatā .
Tattha raṭṭhapālatthero chandaṃ dhuraṃ katvā lokuttaraṃ dhammaṃ nibbattesi .
Soṇatthero vīriyaṃ dhuraṃ katvā , sambhūtatthero cittaṃ dhuraṃ katvā , āyasmā mogharājā vīmaṃsaṃ dhuraṃ katvāti .
Tattha yathā catūsu amaccaputtesu ṭhānantaraṃ patthetvā rājānaṃ upanissāya viharantesu eko upaṭṭhāne chandajāto rañño ajjhāsayañca ruciñca ñatvā divā ca ratto ca upaṭṭhahanto rājānaṃ ārādhetvā ṭhānantaraṃ pāpuṇi .
Yathā so , evaṃ chandadhurena lokuttaradhammanibbattako veditabbo .
Eko pana –
‘‘ divase divase upaṭṭhātuṃ ko sakkoti , uppanne kicce parakkamena ārādhessāmī ’’ ti kupite paccante raññā pahito parakkamena sattumaddanaṃ katvā ṭhānantaraṃ pāpuṇi .
Yathā so , evaṃ vīriyadhurena lokuttaradhammanibbattako veditabbo .
Eko
M2.236 –‘‘ divase divase upaṭṭhānampi urena sattisarapaṭicchannampi
P2.643 bhāroyeva , mantabalena ārādhessāmī ’’ ti khattavijjāya kataparicayattā mantasaṃvidhānena rājānaṃ ārādhetvā ṭhānantaraṃ pāpuṇāti .Yathā so , evaṃ cittadhurena lokuttaradhammanibbattako veditabbo .
Aparo –
‘‘ kiṃ imehi upaṭṭhānādīhi , rājāno nāma jātisampannassa ṭhānantaraṃ denti , tādisassa dento mayhaṃ dassatī ’’ ti jātisampattimeva nissāya ṭhānantaraṃ pāpuṇi , yathā so , evaṃ suparisuddhaṃ vīmaṃsaṃ nissāya vīmaṃsadhurena lokuttaradhammanibbattako veditabbo .
Anekavihitan ti anekavidhaṃ .
Iddhividhan ti iddhikoṭṭhāsaṃ .