Ambapālīgaṇikāvatthuvaṇṇanā
161. Vesāliyaṃ
V2.121M2.135 viharatīti ettha tena kho pana samayena vesālī iddhā ceva hoti phītācātiādinā khandhake vuttanayenaP2.545 vesāliyā sampannabhāvo veditabbo .Ambapālivaneti ambapāliyā gaṇikāya uyyānabhūte ambavane .
Sato bhikkhaveti bhagavā ambapālidassane satipaccupaṭṭhānatthaṃ visesato idha satipaṭṭhānadesanaṃ ārabhi .
Tattha saratīti sato .
Sampajānātīti sampajāno .
Satiyā ca sampajaññena ca samannāgato hutvā vihareyyāti attho .
Kāye kāyānupassītiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ mahāsatipaṭṭhāne vakkhāma .
Nīlāti idaṃ sabbasaṅgāhakaṃ .
Nīlavaṇṇātiādi tasseva vibhāgadassanaṃ .
Tattha na tesaṃ pakativaṇṇo nīlo , nīlavilepanavilittattā panetaṃ vuttaṃ .
Nīlavatthāti paṭadukūlakoseyyādīnipi tesaṃ nīlāneva honti .
Nīlālaṅkārāti nīlamaṇīhi nīlapupphehi alaṅkatā , rathāpi tesaṃ nīlamaṇikhacitā nīlavatthaparikkhittā nīladdhajā nīlavammikehi nīlābharaṇehi nīlaassehi yuttā , patodalaṭṭhiyopi nīlā yevāti .
Iminā nayena sabbapadesu attho veditabbo .
Parivaṭṭesīti pahari .
Kiṃ je ambapālīti jeti ālapanavacanaṃ , bhoti ambapāli , kiṃ kāraṇāti vuttaṃ hoti .
‘‘ Kiñcā ’’ tipi pāṭho , ayamevettha attho .
Sāhāran ti sajanapadaṃ .
Aṅguliṃ phoṭesun ti aṅguliṃ cālesuṃ .
Ambakāyāti itthikāya .
Yesan ti karaṇatthe sāmivacanaṃ , yehi adiṭṭhāti vuttaṃ hoti .
Olokethāti passatha .
Avalokethāti punappunaṃ passatha .
Upasaṃharathāti upanetha .
Imaṃ licchaviparisaṃ tumhākaṃ cittena tāvatiṃsasadisaṃ upasaṃharatha upanetha allīyāpetha .
Yatheva tāvatiṃsā abhirūpā pāsādikā nīlādinānāvaṇṇā , evamime licchavirājānopīti tāvatiṃsehi samake katvā passathāti attho .
Kasmā pana bhagavā anekasatehi suttehi cakkhādīnaṃ rūpādīsu nimittaggāhaṃ paṭisedhetvā idha mahantena ussāhena nimittaggāhe uyyojetīti ?
Hitakāmatāya .
Tatra kira ekacce bhikkhū osannavīriyā , tesaṃ
M2.136 sampattiyā palobhento –‘‘ appamādena samaṇadhammaṃ karontānaṃ evarūpā issariyasampatti sulabhā ’’ ti samaṇadhamme ussāhajananatthaṃ āha .
Aniccalakkhaṇavibhāvanatthañcāpi
P2.546 evamāha .Nacirasseva hi sabbepime ajātasattussa vasena vināsaṃ pāpuṇissanti .
Atha nesaṃ rajjasirisampattiṃ disvā ṭhitabhikkhū –
‘‘ tathārūpāyapi nāma
V2.122 sirisampattiyā vināso paññāyissatī ’’ ti aniccalakkhaṇaṃ bhāvetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇissantīti aniccalakkhaṇavibhāvanatthaṃ āha .Adhivāsetūti ambapāliyā nimantitabhāvaṃ ñatvāpi kasmā nimantentīti ?
Asaddahanatāya ceva vattasīsena ca .
Sā hi dhuttā itthī animantetvāpi nimantemīti vadeyyāti tesaṃ cittaṃ ahosi , dhammaṃ sutvā gamanakāle ca nimantetvā gamanaṃ nāma manussānaṃ vattameva .