Devatāsannipātavaṇṇanā

333. Atha bhagavā olokento pathavītalato yāva cakkavāḷamukhavaṭṭiparicchedā yāva akaniṭṭhabrahmalokā devatāsannipātaṃ disvā cintesi –

‘‘ mahā ayaṃ devatāsamāgamo , bhikkhū pana evaṃ mahā devatāya samāgamoti na jānanti , handa , nesaṃ ācikkhāmī ’’ ti , evaṃ cintetvāV2.246 ‘‘ atha kho bhagavā bhikkhū āmantesī ’’ ti sabbaṃ vitthāretabbaṃ .

Tattha etaparamāti etaṃ paramaṃ pamāṇaṃ etesanti etaparamā .

Idāni buddhānaṃ pana abhāvā ‘‘ yepi te , bhikkhave , etarahī ’’ ti tatiyo vāro na vutto .

Ācikkhissāmi , bhikkhaveti kasmā āha ?

Devatānaṃ cittakallatājananatthaṃ .

Devatā kira cintesuṃ –

‘‘ bhagavā evaṃ mahante samāgame mahesakkhānaṃyeva devatānaṃ nāmagottāni kathessati , appesakkhānaṃ kiṃ kathessatī ’’ ti ?

AthaM2.275 bhagavā ‘‘ imā devatā kiṃ cintentī ’’ ti āvajjanto mukhena hatthaṃ pavesetvā hadayamaṃsaṃ maddanto viya sabhaṇḍaṃ coraṃ gaṇhanto viya ca taṃ tāsaṃ cittācāraṃ ñatvā –

‘‘ dasasahassacakkavāḷato āgatāgatānaṃ appesakkhamahesakkhānaṃ sabbāsampi devatānaṃ nāmagottaṃ kathessāmī ’’ ti cintesi .

Buddhā nāma mahantā ete sattavisesā , yaṃ sadevakassaP2.682 lokassa diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā , na kiñci katthaci nīlādivasena vibhattarūpārammaṇesu rūpārammaṇaṃ vā bherīsaddādivasena vibhattasaddārammaṇādīsu visuṃ visuṃ saddādiārammaṇaṃ vā atthi , yaṃ etesaṃ ñāṇamukhe āpāthaṃ nāgacchati .

Yathāha –

‘‘ Yaṃ bhikkhave sadevakassa lokassa … pe … sadevamanussāya diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā , tamahaṃ jānāmi , tamahaṃ passāmi , tamahaṃ abbhaññāsin ’’ ti ( a . ni .4.24).

Evaṃ sabbattha appaṭihatañāṇo bhagavā sabbāpi tā devatā bhabbābhabbavasena dve koṭṭhāse akāsi .

‘‘ Kammāvaraṇena vā samannāgatā ’’ tiādinā nayena vuttā sattā abhabbā nāma .

Te ekavihāre vasantepi buddhā na olokenti .

Viparītā pana bhabbā nāma , te dūre vasantepi gantvā saṅgaṇhanti .

Tasmā tasmimpi devatāsannipāte ye abhabbā , te pahāya bhabbe pariggahesi .

Pariggahetvā –

‘‘ ettakā ettha rāgacaritā , ettakā dosacaritā , ettakā mohacaritā ’’ ti caritavasena cha koṭṭhāse akāsi .

Atha nesaṃ sappāyaṃ dhammadesanaṃ upadhārayanto –

‘‘ rāgacaritānaṃ devatānaṃ sammāparibbājaniyasuttaṃ kathessāmi , dosacaritānaṃ kalahavivādasuttaṃ , mohacaritānaṃ mahābyūhasuttaṃ , vitakkacaritānaṃ cūḷabyūhasuttaṃ , saddhācaritānaṃ tuvaṭṭakapaṭipadaṃ , buddhicaritānaṃ purābhedasuttaṃ kathessāmī ’’ ti desanaṃ vavatthapetvā puna taṃ parisaṃ manasākāsi –

‘‘ attajjhāsayena nu kho jāneyya , parajjhāsayena atthuppattikena pucchāvasenā ’’ ti .

Tato ‘‘ pucchāvasena jāneyyā ’’ ti ñatvā ‘‘ atthi nu kho koci devatānaṃ ajjhāsayaṃ gahetvā caritavasena pañhaṃ pucchituṃ samattho ’’ ti ‘‘ tesu pañcasatesu bhikkhūsu ekopiV2.247 na sakkotī ’’ ti addasa .

Tato asītimahāsāvake dve aggasāvake ca samannāharitvā ‘‘ tepiM2.276 na sakkontī ’’ ti disvā cintesi ‘‘ sace paccekabuddho bhaveyya , sakkuṇeyya nu kho ’’ ti ‘‘ sopi na sakkuṇeyyā ’’ ti ñatvā ‘‘ sakkasuyāmādīsu koci sakkuṇeyyā ’’ ti samannāhari .

Sace hi tesu koci sakkuṇeyya , taṃ pucchāpetvā attanā vissajjeyya , na pana tesupi koci sakkoti .

AthassaP2.683 etadahosi –

‘‘ mādiso buddhoyeva sakkuṇeyya , atthi pana katthaci añño buddho ’’ ti anantāsu lokadhātūsu anantañāṇaṃ pattharitvā olokento aññaṃ buddhaṃ na addasa .

Anacchariyañcetaṃ , yaṃ idāni attanā samaṃ na passeyya , so jātadivasepi brahmajālavaṇṇanāyaṃ vuttanayena attanā samaṃ apassanto –

‘‘ aggohamasmi lokassā ’’ ti appaṭivattiyaṃ sīhanādaṃ nadi .

Evaṃ aññaṃ attanā samaṃ apassitvā cintesi –

‘‘ sace ahaṃ pucchitvā ahameva vissajjeyyaṃ , evampetā devatā na sakkhissanti paṭivijjhituṃ .

Aññasmiṃ pana buddheyeva pucchante mayi ca vissajjante accherakaṃ bhavissati , sakkhissanti ca devatā paṭivijjhituṃ , tasmā nimmitabuddhaṃ māpessāmī ’’ ti abhiññāpādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya –

‘‘ pattacīvaragahaṇaṃ ālokitavilokitaṃ samiñjitapasāritañca mama sadisaṃyeva hotū ’’ ti kāmāvacaracittehi parikammaṃ katvā pācīnayugandharaparikkhepato ullaṅghamānaṃ candamaṇḍalaṃ bhinditvā nikkhamantaṃ viya rūpāvacaracittena adhiṭṭhāsi .

Devasaṅgho taṃ disvā –

‘‘ aññopi nu kho , bho , cando uggato ’’ ti āha .

Atha candaṃ ohāya āsannatare jāte ‘‘ na cando , sūriyo uggato ’’ ti , puna āsannatare jāte ‘‘ na sūriyo , devavimānaṃ ekan ’’ ti , puna āsannatare jāte ‘‘ na devavimānaṃ , devaputto eko ’’ ti , puna āsannatare jāte ‘‘ na devaputto , mahābrahmā eko ’’ ti , puna āsannatare jāte ‘‘ na mahābrahmā , aparopi bho buddho āgato ’’ ti āha .

Tattha puthujjanadevatā cintayiṃsu –

‘‘ ekabuddhassa tāva ayaṃ devatāsannipāto , dvinnaṃ kīva mahanto bhavissatī ’’ ti .

Ariyadevatā cintayiṃsu –

‘‘ ekissā lokadhātuyā dve buddhā nāma natthi , addhā bhagavatā attanā sadiso añño eko buddho nimmito ’’ ti .

Atha tassa devasaṅghassa passantasseva nimmitabuddho āgantvā dasabalaṃ avanditvāva sammukhaṭṭhāne samasamaṃ katvā māpite āsane nisīdi .

Bhagavatopi dvattiṃsa mahāpurisalakkhaṇāni , nimmitassāpi dvattiṃsāva , bhagavatopiM2.277 sarīrā chabbaṇṇarasmiyo nikkhamantiV2.248 , nimmitassāpi , bhagavato sarīrarasmiyo nimmitassa sarīre paṭihaññanti , nimmitassa sarīrarasmiyo bhagavato kāye paṭihaññanti .

Tā dvinnampi buddhānaṃ sarīratoP2.684 uggamma akaniṭṭhabhavanaṃ āhacca tato paṭinivattitvā devatānaṃ matthakapariyante otaritvā cakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ patiṭṭhahiṃsu .

Sakalacakkavāḷagabbhaṃ suvaṇṇamayavaṅkagopānasīvinaddhamiva cetiyagharaṃ virocittha .

Dasasahassacakkavāḷadevatā ekacakkavāḷe rāsibhūtā dvinnaṃ buddhānaṃ rasmigabbhantaraṃ pavisitvā aṭṭhaṃsu .

Nimmitabuddho nisīdantoyeva dasabalassa bodhipallaṅke kilesappahānaṃ abhitthavanto –

‘‘ Pucchāmi muniṃ pahūtapaññaṃ ,

Tiṇṇaṃ pāraṅgataṃ parinibbutaṃ ṭhitattaṃ ;

Nikkhamma gharā panujja kāme ,

Kathaṃ bhikkhu sammā so loke paribbajeyyā ’’ ti .( su . ni .361)–

Gāthaṃ abhāsi .

Satthā devatānaṃ tāva cittakallatājananatthaṃ āgatāgatānaṃ nāmagottāni kathessāmīti cintetvā ācikkhissāmi , bhikkhavetiādimāha .

334. Tattha silokamanukassāmīti akkharapadaniyamitaṃ vacanasaṅghātaṃ pavattayissāmi .

Yattha bhummā tadassitāti yesu yesu ṭhānesu bhummā devatā taṃ taṃ nissitā .

Ye sitā girigabbharan tiādīhi tesaṃ bhikkhūnaṃ vaṇṇaṃ kathesi , ye bhikkhū girikucchiṃ nissitāti attho .

Pahitattāti pesitacittā .

Samāhitāti avikkhittā .

Puthūti bahujanā .

Sīhāva sallīnāti sīhā viya nilīnā ekattaṃ upagatā .

Lomahaṃsābhisambhunoti lomahaṃsaṃ abhibhavitvā ṭhitā , nibbhayāti vuttaṃ hoti .

Odātamanasā suddhāti odātacittā hutvā suddhā .

Vippasannāmanāvilāti vippasannaanāvilā .

Bhiyyopañcasate ñatvāti sammāsambuddhena saddhiṃ atirekapañcasate bhikkhū jānitvā .

Vane kāpilavatthaveti kapilavatthusamīpamhi jāte vanasaṇḍe .

Tato āmantayī satthāti tadā āmantayi .

SāvakeM2.278 sāsane rateti attano dhammadesanāya savanante jātattā sāvakeP2.685 sikkhattayasāsaneV2.249 ratattā sāsane rate .

Idaṃ sabbaṃ –

‘‘ silokamanukassāmī ’’ ti vacanato aññena vuttaṃ viya katvā vadati .

Devakāyā abhikkantā , te vijānātha bhikkhavoti te dibbacakkhunā vijānāthāti nesaṃ bhikkhūnaṃ dibbacakkhuñāṇābhinīhāratthāya kathesi .

Te ca ātappamakaruṃ , sutvā buddhassa sāsanan ti te ca bhikkhū taṃ buddhasāsanaṃ sutvā tāvadeva tadatthāya vīriyaṃ kariṃsu .

Evaṃ katamattātappānaṃyeva tesaṃ pāturahu ñāṇaṃ .

Kīdisaṃ ?

Amanussānaṃ dassanaṃ dibbacakkhuñāṇaṃ uppajji .

Na taṃ tehi tasmiṃ khaṇe parikammaṃ katvā uppāditaṃ .

Ariyamaggeneva hi taṃ nipphannaṃ .

Amanussadassanatthaṃ panassa abhinīhāramattameva kataṃ .

Satthāpi –

‘‘ atthi tumhākaṃ ñāṇaṃ , taṃ nīharitvā tena hi te vijānāthā ’’ ti idameva sandhāya ‘‘ te vijānātha , bhikkhavo ’’ ti āha .

Appeke satamaddakkhun ti tesu bhikkhūsu ekacce bhikkhū amanussānaṃ sataṃ addasaṃsu .

Sahassaṃ atha sattarin ti eke sahassaṃ .

Eke sattati sahassāni .

Sataṃ eke sahassānan ti eke satasahassaṃ addasaṃsu .

Appekenantamaddakkhun ti vipulaṃ addasaṃsu , satavasena sahassavasena ca aparicchinnepi addasaṃsūti attho .

Kasmā ?

Yasmā disā sabbā phuṭā ahuṃ , bharitā sampuṇṇāva ahesuṃ .

Tañca sabbaṃ abhiññāyāti yaṃ tesu ekenekena diṭṭhaṃ , tañca sabbaṃ jānitvā .

Vavatthitvāna cakkhumāti hatthatale lekhaṃ viya paccakkhato vavatthapetvā pañcahi cakkhūhi cakkhumā satthā .

Tato āmantayīti pubbe vuttagāthameva nāmagottakittanatthāya āha .

Tumhe ete vijānātha , passatha , oloketha , ye vohaṃ kittayissāmīti ayamettha sambandho .

Girāhīti vacanehi .

Anupubbasoti anupaṭipāṭiyā .

335. Sattasahassā te yakkhā , bhummā kāpilavatthavāti sattasahassā tāvettha kapilavatthuṃ nissāya nibbattā bhummā yakkhāyevāti vadatiM2.279 .

IddhimantotiP2.686 dibbaiddhiyuttā .

Jutimantoti ānubhāvasampannā .

Vaṇṇavantoti sarīravaṇṇasampannā .

Yasassinoti parivārasampannā .

Modamānā abhikkāmun ti tuṭṭhacittā āgatā .

Bhikkhūnaṃ samitiṃ vanan ti imaṃ mahāvanaṃ bhikkhūnaṃ santikaṃ bhikkhūnaṃV2.250 dassanatthāya āgatā .

Atha vā samitin ti samūhaṃ , bhikkhusamūhaṃ dassanāya āgatātipi attho .

Chasahassā hemavatā , yakkhā nānattavaṇṇinoti chasahassā hemavatapabbate nibbattayakkhā , te ca sabbepi nīlādivaṇṇavasena nānattavaṇṇā .

Sātāgirā tisahassāti sātāgiripabbate nibbattayakkhā tisahassā .

Iccete soḷasasahassāti ete sabbepi soḷasasahassā honti .

Vessāmittā pañcasatāti vessāmittapabbate nibbattā pañcasatā .

Kumbhīro rājagahikoti rājagahanagare nibbatto kumbhīro nāma yakkho .

Vepullassa nivesanan ti tassa vepullapabbato nivesanaṃ nivāsanaṭṭhānanti attho .

Bhiyyo naṃ satasahassaṃ , yakkhānaṃ payirupāsatīti taṃ atirekaṃ yakkhānaṃ satasahassaṃ payirupāsati .

Kumbhīro rājagahiko , sopāgā samitiṃ vanan ti sopi kumbhīro saparivāro imaṃ vanaṃ bhikkhusamitiṃ dassanatthāya āgato .

336. Purimañca disaṃ rājā , dhataraṭṭho pasāsatīti pācīnadisaṃ anusāsati .

Gandhabbānaṃ adhipatīti catūsupi disāsu gandhabbānaṃ jeṭṭhako .

Sabbe te tassa vase vattanti .

Mahārājā yasassisoti mahāparivāro eso mahārājā .

PuttāpiM2.280 tassa bahavo , indanāmā mahabbalāti tassa dhataraṭṭhassa bahavo mahabbalā puttā , te sabbe sakkassa devarañño nāmadhārakā .

Virūḷho taṃ pasāsatīti taṃ disaṃ virūḷho anusāsati .

Puttāpi tassāti tassāpi tādisāyeva puttā .

Pāḷiyaṃ pana ‘‘ mahabbalā ’’ ti likhanti .

Aṭṭhakathāyaṃ sabbavāresu ‘‘ mahābalā ’’ ti pāṭho .

‘‘ PurimaṃP2.687V2.251 disaṃ dhataraṭṭho , dakkhiṇena virūḷhako ;

Pacchimena virūpakkho , kuvero uttaraṃ disaṃ .

Cattāro te mahārājā , samantā caturo disā ;

Daddallamānā aṭṭhaṃsu , vane kāpilavatthave ’’ ti .

Imā pana gāthā sabbasaṅgāhikavasena vuttā .

Ayañcettha attho – dasasahassacakkavāḷe dhataraṭṭhā nāma mahārājāno atthi .

Te sabbepi koṭisatasahassakoṭisatasahassagandhabbaparivārā āgantvā puratthimāya disāya kapilavatthumahāvanato paṭṭhāya cakkavāḷagabbhaṃ pūretvā ṭhitā .

Evaṃ dakkhiṇadisādīsu virūḷhakādayo .

Tenevāha –

‘‘ samantā caturo disā , daddallamānā aṭṭhaṃsū ’’ ti .

Idañhi vuttaṃ hoti –

‘‘ samantā cakkavāḷehi āgantvā caturo disā pabbatamatthakesu aggikkhandhā viya suṭṭhu jalamānā ṭhitā ’’ ti .

Te pana yasmā kapilavatthuvanameva sandhāya āgatā , tasmā cakkavāḷaṃ pūretvā cakkavāḷena samasamā ṭhitāpi –

‘‘ vane kāpilavatthave ’’ ti vuttā .

337. Tesaṃ māyāvino dāsā , āguṃ vañcanikā saṭhāti tesaṃ mahārājānaṃ katapāpapaṭicchādanalakkhaṇāya māyāya yuttā kuṭilācārā dāsā atthi , ye sammukhaparammukhavañcanāhi lokaṃ vañcanato ‘‘ vañcanikā ’’ ti ca , kerāṭiyasāṭheyyena samannāgatattā ‘‘ saṭhā ’’ ti ca vuccanti , tepi āgatāti attho .

Māyā kuṭeṇḍu viṭeṇḍu , viṭucca viṭuṭo sahāti te dāsā sabbepi māyākārakāva .

Nāmena panettha eko kuṭeṇḍu nāma , eko viṭeṇḍu nāma .

Pāḷiyaṃ pana ‘‘ veṭeṇḍū ’’ ti likhanti .

Eko viṭucca nāma , eko viṭuṭo nāma .

Sahāti sopi viṭuṭo tehi saheva āgato .

CandanoM2.281 kāmaseṭṭho ca , kinnighaṇḍu nighaṇḍu cāti aparo kinnighaṇḍu nāma .

Pāḷiyaṃ pana ‘‘ kinnughaṇḍū ’’ ti likhanti .

Nighaṇḍu cāti añño nighaṇḍu nāma , ettakā dāsā .

Ito pare pana –

‘‘ PanādoV2.252 opamañño ca , devasuto ca mātali ;

Cittaseno ca gandhabbo , naḷo rājā janesabho ;

Āguṃ pañcasikho ceva , timbarū sūriyavacchasā ’’ ti .

–

ImeP2.688 devarājāno .

Tattha devasutoti devasārathi .

Cittasenoti citto ca seno ca cittaseno ca .

Gandhabboti ayaṃ cittaseno gandhabbakāyiko devaputto , na kevalaṃ cesa , sabbe pete panādādayo gandhabbā eva .

Naḷorājāti naḷakāradevaputto nāmeko .

Janesabhoti janavasabho devaputto .

Āguṃ pañcasikho cevāti pañcasikho ceva devaputto āgato .

Timbarūti timbarū nāma gandhabbadevarājā .

Sūriyavacchasāti tasseva dhītā .

Ete caññe ca rājāno , gandhabbā saha rājubhīti ete ca nāmavasena vuttagandhabbarājāno aññe ca etehi rājūhi saddhiṃ bahū gandhabbā .

Modamānā abhikkāmuṃ , bhikkhūnaṃ samitiṃ vanan ti haṭṭhatuṭṭhacittā bhikkhusaṅghasamitiṃ imaṃ vanaṃ āgatāti attho .

338. Athāguṃ nāgasā nāgā , vesālā sahatacchakāti nāgasadahavāsikā ca vesālīvāsikā ca nāgā saha tacchakanāgaparisāya āgatāti attho .

Kambalassatarāti kambalo ca assataro ca .

Ete kira sinerupāde vasanti , supaṇṇehipi anuddharaṇīyā mahesakkhanāgā pāyāgā saha ñātibhīti payāgatitthavāsino ca saha ñātisaṅghena āgatā .

Yāmunā dhataraṭṭhā cāti yamunavāsino ca dhataraṭṭhakule uppannā nāgā ca .

Erāvaṇo mahānāgoti erāvaṇo ca devaputto , jātiyā nāgo na hoti .

Nāgavohārena panesa vohariyati .

Sopāgāti sopi āgato .

YeM2.282 nāgarāje sahasā harantīti ye ime vuttappakāre nāge lobhābhibhūtā sāhasaṃ katvā haranti gaṇhanti .

Dibbā dijā pakkhī visuddhacakkhūti dibbānubhāvato dibbā mātukucchito ca aṇḍakosato cāti dve vāre jātāti dijā pakkhayuttatāya pakkhī yojanasatantarepi yojanasahassantarepi nāge dassanasamatthacakkhutāya visuddhacakkhū .

VehāyasāP2.689 te vanamajjhappattāti te ākāseneva imaṃ mahāvanaṃ sampattā .

Citrā supaṇṇā iti tesa nāman ti tesaṃ ‘‘ citrasupaṇṇā ’’ ti nāmaṃ .

AbhayaṃV2.253 tadā nāgarājānamāsi , supaṇṇato khemamakāsi buddhoti tasmā sabbepi te aññamaññaṃ saṇhāhi vācāhi upavhayantā mittā viya bandhavā viya ca samullapantā sammodamānā āliṅgantā hatthe gaṇhantā aṃsakūṭe hatthaṃ ṭhapentā haṭṭhatuṭṭhacittā .

Nāgā supaṇṇā saraṇamakaṃsu buddhan ti buddhaṃyeva saraṇaṃ gatā .

339. Jitā vajirahatthenāti indena devaraññā jitā .

Samuddaṃ asurāsitāti mahāsamuddavāsino sujātāya asurakaññāya kāraṇā sabbepi bhātaro vāsavassete , iddhimanto yasassino .

Tesu kālakañcā mahābhismāti kālakañcā ca mahante bhiṃsane attabhāve māpetvā āgamiṃsu .

Asurā dānaveghasāti dānaveghasā nāma aññe dhanuggahaasurā .

Vepacitti sucitti ca , pahārādo namucī sahāti vepacittiasuro , sucittiasuro cāti ete ca asurā namuci ca māro devaputto etehi saheva āgato .

Ime asurā mahāsamuddavāsino , ayaṃ paranimmitadevalokavāsī , kasmā etehi sahāgatoti ?

Acchandikattā .

Tepi hi acchandikā abhabbā , ayampi tādisoyeva .

Tasmā dhātuso saṃsandamāno āgato .

Satañca baliputtānan ti balino mahāasurassa puttānaṃ sataṃ .

Sabbe verocanāmakāti sabbe attano mātulassa rāhusseva nāmadharā .

Sannayhitvā balisenan ti attano balisenaṃ sannayhitvā sabbe katasannāhāva hutvā .

Rāhubhaddamupāgamun ti rāhuasurindaṃ upasaṅkamiṃsu .

SamayoM2.283 dāni bhaddanteti bhaddaṃ tava hotu , samayo te bhikkhūnaṃ samitiṃ vanaṃ upasaṅkamitvā bhikkhusaṅghaṃ dassanāyāti attho .

340. Āpo ca devā pathavī , tejo vāyo tadāgamun ti āpokasiṇādīsu parikammaṃ katvā nibbattā āpotiādināmakā devā āgamuṃ .

Varuṇā vāraṇā devā , somo ca yasasā sahāti varuṇadevatāP2.690 , vāraṇadevatā , somadevatāti evaṃ nāmakā ca devā yasasā nāma devena sahāgatāti attho .

Mettākaruṇākāyikāti mettājhāne ca karuṇājhāne ca parikammaṃ katvā nibbattadevā .

Āguṃ devā yasassinoti etepi mahāyasā devā āgatā .

Dasete dasadhā kāyā , sabbe nānattavaṇṇinoti te dasadhā ṭhitā dasa devakāyā sabbe nīlādivasena nānattavaṇṇā āgatāti attho .

VeṇḍūV2.254 ca devāti veṇḍudevatā ca .

Sahali cāti sahalidevatā ca .

Asamā ca duve yamāti asamadevatā ca dve ca yamakā devā .

Candassupanisā devā , candamāguṃ purakkhatvāti candanissitakā devā candaṃ purato katvā āgatā .

Tathā sūriyanissitakā devā sūriyaṃ purakkhatvā .

Nakkhattāni purakkhatvāti nakkhattanissitāpi devā nakkhattāni purato katvā āgatā .

Āguṃ mandavalāhakāti vātavalāhakā , abbhavalāhakā , uṇhavalāhakā ete sabbepi valāhakāyikā ‘‘ mandavalāhakā ’’ nāma vuccanti .

Tepi āgatāti attho .

Vasūnaṃ vāsavo seṭṭho , sakkopāgā purindadoti vasūnaṃ devatānaṃ seṭṭho vāsavo yo sakkoti ca , purindadoti ca vuccati , sopi āgato .

Dasete dasadhā kāyāti etepi dasa devakāyā dasadhāva āgatā .

Sabbe nānattavaṇṇinoti nīlādivasena nānattavaṇṇā .

Athāguṃ sahabhū devāti atha sahabhū nāma devā āgatā .

Jalamaggisikhārivāti aggisikhā viya jalantā .

Jalamaggi ca sikhārivāti imāni tesaṃ nāmānītipi vuttaṃ .

Ariṭṭhakā ca rojā cāti ariṭṭhakadevā ca rojadevā ca .

Umāpupphanibhāsinoti umāpupphadevā nāma ete devāM2.284 .

Umāpupphasadisā hi tesaṃ sarīrābhā , tasmā ‘‘ umāpupphanibhāsino ’’ ti vuccanti .

Varuṇā sahadhammā cāti ete ca dve janā .

Accutā ca anejakāti accutadevatā ca anejakadevatā ca .

SuleyyarucirāP2.691 āgun ti suleyyā ca rucirā ca āgatā .

Āguṃ vāsavanesinoti vāsavanesīdevā nāma āgatā .

Dasete dasadhā kāyāti etepi dasadevakāyā dasadhāva āgatā .

Samānā mahāsamānāti samānā ca mahāsamānā ca .

Mānusā mānusuttamāti mānusā ca mānusuttamā ca .

Khiḍḍāpadosikā āguṃ , āguṃ manopadosikāti khiḍḍāpadosikā manopadosikā ca devā āgatā .

Athāguṃ harayo devāti haridevā nāma āgatā .

Ye ca lohitavāsinoti lohitavāsino ca āgatā .

Pāragā mahāpāragāti ete ca duvidhā āgatā .

Dasete dasadhā kāyāti etepi dasadevakāyā dasadhāva āgatā .

SukkāV2.255 karambhā aruṇā , āguṃ veghanasā sahāti ete sukkādayo tayo , tehi saha veghanasā ca āgatā .

Odātagayhā pāmokkhāti odātagayhā nāma pāmokkhadevā āgatā .

Āguṃ devā vicakkhaṇāti vicakkhaṇā nāma devā āgatā .

Sadāmattā hāragajāti sadāmattā ca hāragajā ca .

Missakā ca yasassinoti yasasampannā missakadevā ca .

Thanayaṃ āga pajjunnoti pajjunno ca devarājā thanayanto āgato .

Yo disā abhivassatīti yo yaṃ yaṃ disaṃ yāti , tattha tattha devo vassati .

Dasete dasadhā kāyāti etepi dasadevakāyā dasadhā āgatā .

Khemiyā tusitā yāmāti khemiyā devā tusitapuravāsino ca yāmādevalokavāsino ca .

Kathakā ca yasassinoti yasasampannā kathakadevā ca .

Pāḷiyaṃ pana ‘‘ kaṭṭhakā cā ’’ ti likhanti .

Lambītakā lāmaseṭṭhāti lambitakadevā ca lāmaseṭṭhadevā ca .

Jotināmā ca āsavāti pabbatamatthake katanaḷaggikkhandho viya jotamānā jotidevā nāma atthi , te ca āsā ca devā āgatāti attho .

PāḷiyaṃM2.285 pana ‘‘ jātināmā ’’ ti likhanti .

Āsā devatā chandavasena āsavāti vuttā .

Nimmānaratino āguṃ , athāguṃ paranimmitā .

Dasete dasadhā kāyāti etepi dasa devakāyā dasadhāva āgatā .

SaṭṭheteP2.692 devanikāyāti ete ca āpo ca devātiādikā cha dasakā saṭṭhi devanikāyā sabbe nīlādivasena nānattavaṇṇino .

Nāmanvayena āgacchun ti nāmabhāgena nāmakoṭṭhāsena āgatā .

Ye caññe sadisā sahāti ye ca aññepi tehi sadisā vaṇṇatopi nāmatopi etādisāyeva sesacakkavāḷesu devā , tepi āgatāyevāti ekapadeneva kalāpaṃ viya puṭakaṃ viya ca katvā sabbā devatā niddisati .

Evaṃ dasasu lokadhātusahassesu devakāye niddisitvā idāni yadatthaṃ te āgatā , taṃ dassento pavuṭṭhajātin ti gāthamāha .

Tassattho – pavuṭṭhā vigatā jāti assāti ariyasaṅgho pavuṭṭhajāti nāma , taṃ pavuṭṭhajātiṃ rāgadosamohakhīlānaṃ abhāvā akhīlaṃ cattāro oghe taritvā ṭhitattā oghatiṇṇaṃ catunnaṃ āsavānaṃ abhāvena anāsavaṃ ariyasaṅghaṃ dakkhema passissāma .

Tesaññeva oghānaṃ tiṇṇattā oghataraṃ āguṃ akaraṇato nāgaṃ .

Asitātigan ti kāḷakabhāvātītaṃ candaṃva siriyā virocamānaṃ dasabalañca dakkhema passissāmāti etadatthaṃ sabbepi te nāmanvayena āgacchuṃ , ye caññe sadisā sahāti .

341. IdāniV2.256 brahmāno dassento subrahmā paramatto cātiādimāha .

Tattha subrahmāti eko brahmā .

Paramattopi brahmāva .

Puttā iddhimato sahāti ete iddhimato buddhassa bhagavato puttā ariyabrahmāno saheva āgatā .

Sanaṅkumāro tisso cāti sanaṅkumāro ca tissamahābrahmā ca .

Sopāgāti sopi āgato .

‘‘ Sahassaṃ brahmalokānaṃ , mahābrahmābhitiṭṭhati ;

Upapanno jutimanto , bhismākāyo yasassi so ’’ ti .

–

EtthaM2.286 sahassaṃ brahmalokānan ti ekaṅguliyā ekasahassacakkavāḷe dasahi aṅgulīhi dasasahassicakkavāḷe ālokapharaṇasamatthānaṃ mahābrahmānaṃ sahassaṃ āgataṃ .

Mahābrahmābhitiṭṭhatīti yattha ekeko mahābrahmā aññe brahme abhibhavitvā tiṭṭhati .

UpapannotiP2.693 brahmaloke nibbatto .

Jutimantoti ānubhāvasampanno .

Bhismākāyoti mahākāyo , dvīhi tīhi māgadhikehi gāmakkhettehi samappamāṇaattabhāvo .

Yasassisoti attabhāvasirīsaṅkhātena yasena samannāgato .

Dasettha issarā āguṃ , paccekavasavattinoti etasmiñca brahmasahasse ye pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ vasaṃ vattenti , evarūpā dasa issarā mahābrahmāno āgatā .

Tesañca majjhato āga , hārito parivāritoti tesaṃ brahmānaṃ majjhe hārito nāma mahābrahmā satasahassabrahmaparivāro āgato .

342. Te ca sabbe abhikkante , sainde deve sabrahmaketi te sabbepi sakkaṃ devarājānaṃ jeṭṭhakaṃ katvā āgate devakāye , hāritamahābrahmānaṃ jeṭṭhakaṃ katvā āgate brahmakāye ca .

Mārasenā abhikkāmīti mārasenā abhigatā .

Passa kaṇhassa mandiyan ti kāḷakassa mārasa bālabhāvaṃ passatha .

Etha gaṇhatha bandhathāti evaṃ attano parisaṃ āṇāpesi .

Rāgena baddhamatthu voti sabbaṃ vo idaṃ devamaṇḍalaṃ rāgena baddhaṃ hotu .

Samantā parivāretha , mā vo muñcittha koci nan ti tumhākaṃ ekopi etesu ekampi mā muñci .

‘‘ Mā vo muñcethā ’’ tipi pāṭho , esevattho .

Iti tattha mahāseno , kaṇho senaṃ apesayīti evaṃ tattha mahāsamaye mahāseno māro mārasenaṃV2.257 apesayi .

Pāṇinā talamāhaccāti hatthena pathavītalaṃ paharitvā .

Saraṃ katvāna bheravan ti māravibhiṃsakadassanatthaṃ bhayānakaṃ sarañca katvā .

Yathā pāvussako megho , thanayanto savijjukoti savijjuko pāvussakamegho viya mahāgajjitaṃ gajjanto .

Tadā so paccudāvattīti tasmiṃ samaye so māro taṃ vibhiṃsanakaṃ dassetvā paṭinivattoM2.287 .

Saṅkuddho asayaṃ vaseti suṭṭhu kuddho kupito kañci vase vattetuṃP2.694 asakkonto asayaṃvase asayaṃvasī attano vasena akāmako hutvā nivatto .

Bhagavā kira ‘‘ ayaṃ māro imaṃ mahāsamāgamaṃ disvā ‘ abhisamayantarāyaṃ karissāmī ’ ti antarantare mārasenaṃ pesetvā māraṃ vibhiṃsakaṃ dassetī ’’ ti aññāsi .

Pakati cesā bhagavato , yattha abhisamayo na bhavissati , tattha māraṃ vibhiṃsakaṃ dassentaṃ na nivāreti .

Yattha pana abhisamayo hoti , tattha yathā parisā neva mārassa rūpaṃ passati , na saddaṃ suṇāti , evaṃ adhiṭṭhātīti .

Imasmiñca samāgame mahābhisamayo bhavissati , tasmā yathā devatā neva tassa rūpaṃ passanti , na saddaṃ suṇanti , evaṃ adhiṭṭhāsi .

Tena vuttaṃ –

‘‘ tadā so paccudāvatti , saṅkuddho asayaṃvase ’’ ti .

343. Tañca sabbaṃ abhiññāya , vavatthitvāna cakkhumāti taṃ sabbaṃ bhagavā jānitvā vavatthapetvā ca .

Mārasenā abhikkantā , te vijānātha bhikkhavoti bhikkhave mārasenā abhikkantā , te tumhe attano anurūpaṃ vijānātha , phalasamāpattiṃ samāpajjathāti vadati .

Ātappamakarun ti phalasamāpattiṃ pavisanatthāya vīriyaṃ ārabhiṃsu .

Vītarāgehi pakkāmun ti māro ca mārasenā ca vītarāgehi ariyehi dūratova apakkamuṃ .

Nesaṃ lomāpi iñjayun ti tesaṃ vītarāgānaṃ lomānipi na cālayiṃsu .

Atha māro bhikkhusaṅghaṃ ārabbha imaṃ gāthaṃ abhāsi –

‘‘ Sabbe vijitasaṅgāmā , bhayātītā yasassino ;

Modanti saha bhūtehi , sāvakā te janesutā ’’ ti .

Tattha modanti saha bhūtehīti dasabalassa sāsane bhūtehi sañjātehi ariyehi saddhiṃ modanti pamodanti .

Janesutāti jane vissutā pākaṭā abhiññātā .

IdaṃV2.258 pana mahāsamayasuttaṃ nāma devatānaṃ piyaṃ manāpaṃ , tasmā maṅgalaṃ vadantena abhinavaṭṭhānesu idameva suttaṃ vattabbaṃ .

Devatā kira –

‘‘ imaṃ suttaṃ suṇissāmā ’’ tiP2.695 ohitasotā vicaranti .

Desanāpariyosāne panassaM2.288 koṭisatasahassadevatā arahattaṃ pattā , sotāpannādīnaṃ gaṇanā natthi .

Devatānañcassa piyamanāpabhāve idaṃ vatthu – koṭipabbatavihāre kira nāgaleṇadvāre nāgarukkhe ekā devadhītā vasati .

Eko daharo antoleṇe imaṃ suttaṃ sajjhāyati .

Devadhītā sutvā suttapariyosāne mahāsaddena sādhukāramadāsi .

Ko esoti .

Ahaṃ , bhante , devadhītāti .

Kasmā sādhukāramadāsīti ?

Bhante , dasabalena mahāvane nisīditvā kathitadivase imaṃ suttaṃ sutvā ajja assosiṃ , bhagavatā kathitato ekakkharampi ahāpetvā suggahito ayaṃ dhammo tumhehīti .

Dasabalassa kathayato sutaṃ tayāti ?

Āma , bhanteti .

Mahā kira devatāsannipāto ahosi , tvaṃ kattha ṭhitā suṇīti ?

Ahaṃ , bhante , mahāvanavāsiyā devatā , mahesakkhāsu pana devatāsu āgacchantīsu jambudīpe okāsaṃ nālatthaṃ , atha imaṃ tambapaṇṇidīpaṃ āgantvā jambukolapaṭṭane ṭhatvā sotuṃ āraddhamhi , tatrāpi mahesakkhāsu devatāsu āgacchantīsu anukkamena paṭikkamamānā rohaṇajanapade mahāgāmassa piṭṭhibhāgato samudde galappamāṇaṃ udakaṃ pavisitvā tattha ṭhitā assosinti .

Tuyhaṃ ṭhitaṭṭhānato dūre satthāraṃ passasi devateti ?

Kiṃ kathetha , bhante , satthā mahāvane dhammaṃ desento nirantaraṃ mamaññeva oloketīti maññamānā otappamānā ūmīsu nilayāmīti .

Taṃ divasaṃ kira koṭisatasahassadevatā arahattaṃ pattā , tumhepi tadā arahattaṃ pattāti ?

Natthi , bhante .

Anāgāmiphalaṃ pattattha maññeti ?

Natthi , bhante .

Sakadāgāmiphalaṃ pattattha maññeti ?

Natthi , bhante .

Tayo magge pattā devatā kira gaṇanapathaṃP2.696 atītā , sotāpannā jātattha maññeti ?

Devatā taṃ divasaṃ sotāpattiphalaṃ pattattā harāyamānā –

‘‘ apucchitabbaṃ pucchati ayyo ’’ ti āha .

Tato naṃ so bhikkhu āha –

‘‘ sakkā pana devate , tava attabhāvaṃ amhākaṃ dassetun ’’ ti ?

Na sakkā bhante sakalakāyaṃM2.289 dassetuṃ , aṅgulipabbamattaṃ dassessāmi ayyassāti kuñcikachiddena aṅguliṃ antoleṇābhimukhaṃ akāsi , candasahassasūriyasahassauggamanakālo viya ahosi .

Devadhītā ‘‘ appamattā , bhante , hothā ’’ ti daharabhikkhuṃV2.259 vanditvā agamāsi .

Evaṃ imaṃ suttaṃ devatānaṃ piyaṃ manāpaṃ , mamāyanti naṃ devatāti .

Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ

Mahāsamayasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Mahāvaggaṭṭhakathā

Mahāvaggaṭṭhakathā