Issues
Select Version
Mahāvaggaṭṭhakathā
Mahāvaggaṭṭhakathā

Aggasāvakayugavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Aggasāvakayugavaṇṇanā

73. Bodhirukkhamūleti bodhirukkhassa avidūre ajapālanigrodhe antarahitoti attho .
Kheme migadāyeti isipatanaṃ tena samayena khemaṃ nāma uyyānaṃ hoti , migānaṃ pana abhayavāsatthāya dinnattā migadāyoti vuccati .
Taṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ kheme migadāye ’’ ti .
Yathā ca vipassī bhagavā , evaṃ aññepi buddhā paṭhamaṃ dhammadesanatthāya gacchantā ākāsena gantvā tattheva otaranti .
Amhākaṃ pana bhagavā upakassa ājīvakassa upanissayaṃ disvā –
‘‘ upako imaṃ addhānaṃ paṭipanno , so maṃ disvā sallapitvā gamissati .
Atha puna nibbindanto āgamma arahattaṃ sacchikarissatī ’’ ti ñatvā aṭṭhārasayojanamaggaṃ padasāva agamāsi .
Dāyapālaṃ āmantesīti disvāva punappunaṃ oloketvā –
‘‘ ayyo no , bhante , āgato ’’ ti vatvā upagataṃ āmantesi .
75-6.
Anupubbiṃ kathan ti dānakathaṃ , dānānantaraṃ sīlaṃ , sīlānantaraṃ saggaṃ , saggānantaraṃ magganti evaṃ anupaṭipāṭikathaṃ kathesi .
Tattha dānakathan ti idaṃ dānaṃ nāma sukhānaṃ nidānaṃ , sampattīnaṃ mūlaṃ , bhogānaṃ patiṭṭhā , visamagatassa tāṇaṃ leṇaṃ gati parāyaṇaṃ , idhalokaparalokesu dānasadiso avassayoP2.472 patiṭṭhā ārammaṇaṃ tāṇaṃ leṇaṃ gati parāyaṇaṃ natthi .
Idañhi avassayaṭṭhena ratanamayasīhāsanasadisaṃ , patiṭṭhānaṭṭhena mahāpathavīsadisaṃ , ārammaṇaṭṭhenaM2.63 ālambanarajjusadisaṃ .
Idañhi dukkhanittharaṇaṭṭhena nāvā , samassāsanaṭṭhena saṅgāmasūro , bhayaparittāṇaṭṭhena susaṅkhatanagaraṃ , maccheramalādīhi anupalittaṭṭhena padumaṃ , tesaṃ nidahanaṭṭhena aggi , durāsadaṭṭhenaV2.56 āsīviso , asantāsanaṭṭhena sīho , balavantaṭṭhena hatthī , abhimaṅgalasammataṭṭhena setausabho , khemantabhūmisampāpanaṭṭhena valāhakaassarājā .
Dānañhi loke sakkasampattiṃ mārasampattiṃ brahmasampattiṃ cakkavattisampattiṃ sāvakapāramiñāṇaṃ paccekabodhiñāṇaṃ abhisambodhiñāṇaṃ detīti evamādidānaguṇapaṭisaṃyuttaṃ kathaṃ .
Yasmā pana dānaṃ dadanto sīlaṃ samādātuṃ sakkoti , tasmā tadanantaraṃ sīlakathaṃ kathesi .
Sīlakathan ti sīlaṃ nāmetaṃ avassayo patiṭṭhā ārammaṇaṃ tāṇaṃ leṇaṃ gati parāyaṇaṃ .
Idhalokaparalokasampattīnañhi sīlasadiso avassayo patiṭṭhā ārammaṇaṃ tāṇaṃ leṇaṃ gati parāyaṇaṃ natthi , sīlasadiso alaṅkāro natthi , sīlapupphasadisaṃ pupphaṃ natthi , sīlagandhasadiso gandho natthi , sīlālaṅkārena hi alaṅkataṃ sīlakusumapiḷandhanaṃ sīlagandhānulittaṃ sadevakopi loko olokento tittiṃ na gacchatīti evamādisīlaguṇapaṭisaṃyuttaṃ kathaṃ .
Idaṃ pana sīlaṃ nissāya ayaṃ saggo labbhatīti dassetuṃ sīlānantaraṃ saggakathaṃ kathesi .
Saggakathan ti ayaṃ saggo nāma iṭṭho kanto manāpo , niccamettha kīḷā , niccaṃ sampattiyo labbhanti , cātumahārājikā devā navutivassasatasahassāni dibbasukhaṃ dibbasampattiṃ paṭilabhanti , tāvatiṃsā tisso ca vassakoṭiyo saṭṭhi ca vassasatasahassānīti evamādisaggaguṇapaṭisaṃyuttaṃ kathaṃ .
Saggasampattiṃ kathayantānañhi buddhānaṃ mukhaṃ nappahoti .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ anekapariyāyena kho ahaṃ , bhikkhave , saggakathaṃ katheyyan ’’ tiādi .
Evaṃ saggakathāya palobhetvā puna hatthiṃ alaṅkaritvā tassa soṇḍaṃ chindanto viya –
‘‘ ayampi saggo anicco addhuvo , na ettha chandarāgoP2.473 kātabbo ’’ ti dassanatthaṃ –
‘‘ appassādā kāmā bahudukkhā bahupāyāsā , ādīnavo ettha bhiyyo ’’ tiādinā ( ma . ni .1.235;2.42) nayena kāmānaṃ ādīnavaṃM2.64 okāraṃ saṃkilesaṃ kathesi .
Tattha ādīnavoti doso .
Okāroti avakāro lāmakabhāvo .
Saṃkilesoti tehi sattānaṃ saṃsāre saṃkilissanaṃ .
Yathāha –
‘‘ kilissanti vata bho sattā ’’ ti ( ma . ni .2.351).
Evaṃ kāmādīnavena tejjatvā nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi , pabbajjāya guṇaṃ pakāsesīti attho .
Sesaṃ ambaṭṭhasuttavaṇṇanāyaṃ vuttanayañceva uttānatthañca .
77. Alatthun ti kathaṃ alatthuṃ ?
Ehibhikkhubhāvena .
Bhagavā kira tesaṃ iddhimayapattacīvarassūpanissayaṃ olokento anekāsu jātīsu cīvaradānādīni disvā etha bhikkhavotiādimāhaV2.57 .
Te tāvadeva bhaṇḍū kāsāyavasanā aṭṭhahi bhikkhuparikkhārehi sarīrapaṭimukkeheva vassasatikattherā viya bhagavantaṃ namassamānāva nisīdiṃsu .
Sandassesītiādīsu idhalokatthaṃ sandassesi , paralokatthaṃ sandassesi .
Idhalokatthaṃ dassento aniccanti dassesi , dukkhanti dassesi , anattāti dassesi , khandhe dassesi , dhātuyo dassesi , āyatanāni dassesi , paṭiccasamuppādaṃ dassesi , rūpakkhandhassa udayaṃ dassento pañca lakkhaṇāni dassesi , tathā vedanākkhandhādīnaṃ , tathā vayaṃ dassentopi udayabbayavasena paññāsalakkhaṇāni dassesi , paralokatthaṃ dassento nirayaṃ dassesi , tiracchānayoniṃ , pettivisayaṃ , asurakāyaṃ , tiṇṇaṃ kusalānaṃ vipākaṃ , channaṃ devalokānaṃ , navannaṃ brahmalokānaṃ sampattiṃ dassesi .
Samādapesīti catupārisuddhisīlaterasadhutaṅgadasakathāvatthuādike kalyāṇadhamme gaṇhāpesi .
Samuttejesīti suṭṭhu uttejesi , abbhussāhesi .
Idhalokatthañceva paralokatthañca tāsetvā tāsetvā adhigataṃ viya katvā kathesi .
Dvattiṃsakammakāraṇapañcavīsatimahābhayappabhedañhi idhalokatthaṃ buddhe bhagavati tāsetvā tāsetvā kathayante pacchābāhaṃ , gāḷhabandhanaṃ bandhitvā cātumahāpathe pahārasatena tāḷetvā dakkhiṇadvārenaP2.474 niyyamāno viya āghātanabhaṇḍikāya ṭhapitasīso viya sūle uttāsito viya mattahatthinā maddiyamāno viya ca saṃviggo hoti .
ParalokatthañcaM2.65 kathayante nirayādīsu nibbatto viya devalokasampattiṃ anubhavamāno viya ca hoti .
Sampahaṃsesīti paṭiladdhaguṇena codesi , mahānisaṃsaṃ katvā kathesīti attho .
Saṅkhārānaṃ ādīnavan ti heṭṭhā paṭhamamaggādhigamatthaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ kathesi , idha pana uparimaggādhigamatthaṃ –
‘‘ aniccā , bhikkhave , saṅkhārā addhuvā anassāsikā , yāvañcidaṃ , bhikkhave , alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṃ alaṃ virajjituṃ alaṃ vimuccitun ’’ tiādinā ( a . ni .7.66; saṃ . ni .2.134) nayena saṅkhārānaṃ ādīnavañca lāmakabhāvañca tappaccayañca kilamathaṃ pakāsesi .
Yathā ca tattha nekkhamme , evamidha –
‘‘ santamidaṃ , bhikkhave , nibbānaṃ nāma paṇītaṃ tāṇaṃ leṇan ’’ tiādinā nayena nibbāne ānisaṃsaṃ pakāsesi .