Āyuparicchedavaṇṇanā
5-7.
Iti
V2.6 bhagavā –‘‘ ito so , bhikkhave ’’ tiādinā nayena kappaparicchedavasena pubbenivāsaṃ dassetvā idāni tesaṃ buddhānaṃ jātiparicchedādivasena dassetuṃ vipassī , bhikkhavetiādimāha .
Tattha āyuparicchede parittaṃ lahukan ti ubhayametaṃ appakasseva vevacanaṃ .
Yañhi appakaṃ , taṃ parittañceva lahukañca hoti .
Appaṃ vā bhiyyoti vassasatato vā upari appaṃ , aññaṃ vassasataṃ apatvā vīsaṃ vā tiṃsaṃ vā cattālīsaṃ vā paṇṇāsaṃ vā saṭṭhi vā vassāni jīvati .
Evaṃ dīghāyuko pana atidullabho , asuko kira evaṃ ciraṃ jīvatīti tattha tattha gantvā daṭṭhabbo hoti .
Tattha visākhā upāsikā vīsavassasataṃ jīvati , tathā pokkharasāti brāhmaṇo , brahmāyu brāhmaṇo , selo brāhmaṇo , bāvariyabrāhmaṇo , ānandatthero , mahākassapattheroti .
Anuruddhatthero pana vassasatañceva paṇṇāsañca vassāni , bākulatthero vassasatañceva saṭṭhi ca vassāni .
Ayaṃ sabbadīghāyuko .
Sopi dve vassasatāni na jīvati .
Vipassīādayo
M2.7 pana sabbepi bodhisattā mettāpubbabhāgena somanassasahagatañāṇasampayuttaasaṅkhārikacittena mātukucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhiṃsu .Tena cittena gahitāya paṭisandhiyā asaṅkhyeyyaṃ āyu , iti sabbe buddhā asaṅkhyeyyāyukā .
Te kasmā asaṅkhyeyyaṃ na aṭṭhaṃsu ?
Utubhojanavipattiyā .
Utubhojanavasena hi āyu hāyatipi vaḍḍhatipi .
Tattha yadā rājāno adhammikā honti , tadā uparājāno , senāpati , seṭṭhi , sakalanagaraṃ , sakalaraṭṭhaṃ adhammikameva hoti ;
atha tesaṃ ārakkhadevatā , tāsaṃ devatānaṃ mittā bhūmaṭṭhadevatā , tāsaṃ devatānaṃ mittā ākāsaṭṭhakadevatā , ākāsaṭṭhakadevatānaṃ mittā uṇhavalāhakā devatā , tāsaṃ mittā abbhavalāhakā devatā , tāsaṃ mittā sītavalāhakā devatā , tāsaṃ mittā vassavalāhakā devatā , tāsaṃ mittā cātumahārājikā
P2.414 devatā , tāsaṃ mittā tāvatiṃsā devatā , tāsaṃ mittā yāmā devatāti evamādi .Evaṃ yāva bhavaggā ṭhapetvā ariyasāvake sabbā devabrahmaparisāpi adhammikāva honti .
Tāsaṃ adhammikatāya visamaṃ candimasūriyā pariharanti , vāto yathāmaggena na vāyati , ayathāmaggena vāyanto ākāsaṭṭhakavimānāni khobheti , vimānesu khobhitesu devatānaṃ kīḷanatthāya cittāni na namanti , devatānaṃ kīḷanatthāya cittesu anamantesu
V2.7 sītuṇhabhedo utu yathākālena na sampajjati , tasmiṃ asampajjante na sammā devo vassati , kadāci vassati , kadāci na vassati ;katthaci vassati , katthaci na vassati , vassantopi vappakāle aṅkurakāle nāḷakāle pupphakāle khīraggahaṇādikālesu yathā yathā sassānaṃ upakāro na hoti , tathā tathā vassati ca vigacchati ca , tena sassāni visamapākāni honti , vigatagandhavaṇṇarasādisampannāni .
Ekabhājane pakkhittataṇḍulesupi ekasmiṃ padese bhattaṃ uttaṇḍulaṃ hoti , ekasmiṃ atikilinnaṃ , ekasmiṃ samapākaṃ .
Taṃ paribhuttaṃ kucchiyampi tīhākārehi paccati .
Tena sattā bahvābādhā ceva honti , appāyukā ca .
Evaṃ tāva utubhojanavasena āyu hāyati .
Yadā
M2.8 pana rājāno dhammikā honti , tadā uparājānopi dhammikā hontīti purimanayeneva yāva brahmalokā sabbepi dhammikā honti .Tesaṃ dhammikattā samaṃ candimasūriyā pariharanti , yathāmaggena vāto vāyati , yathāmaggena vāyanto ākāsaṭṭhakavimānāni na khobheti , tesaṃ akhobhā devatānaṃ kīḷanatthāya cittāni namanti .
Evaṃ kālena utu sampajjati , devo sammā vassati , vappakālato paṭṭhāya sassānaṃ upakāraṃ karonto kāle vassati , kāle vigacchati , tena sassāni samapākāni sugandhāni suvaṇṇāni surasāni ojavantāni honti , tehi sampāditaṃ bhojanaṃ paribhuttampi sammā paripākaṃ gacchati
P2.415 , tena sattā arogā dīghāyukā honti .Evaṃ utubhojanavasena āyu vaḍḍhati .
Tattha vipassī bhagavā asītivassasahassāyukakāle nibbatto , sikhī sattativassasahassāyukakāleti idaṃ anupubbena parihīnasadisaṃ kataṃ , na pana evaṃ parihīnaṃ , vaḍḍhitvā vaḍḍhitvā parihīnanti veditabbaṃ .
Kathaṃ ?
Imasmiṃ tāva kappe kakusandho bhagavā cattālīsavassasahassāyukakāle nibbatto , āyuppamāṇaṃ pañca koṭṭhāse katvā cattāri ṭhatvā pañcame vijjamāneyeva parinibbuto .
Taṃ āyu parihāyamānaṃ dasavassakālaṃ patvā puna vaḍḍhamānaṃ asaṅkhyeyyaṃ hutvā tato parihāyamānaṃ tiṃsavassasahassakāle ṭhitaṃ ;
tadā koṇāgamano bhagavā nibbatto .
Tasmimpi tatheva parinibbute taṃ āyu dasavassakālaṃ patvā puna vaḍḍhamānaṃ asaṅkhyeyyaṃ hutvā parihāyitvā vīsativassasahassakāle ṭhitaṃ ;
tadā kassapo bhagavā nibbatto .
Tasmimpi tatheva parinibbute taṃ āyu dasavassakālaṃ patvā puna vaḍḍhamānaṃ asaṅkhyeyyaṃ hutvā parihāyitvā vassasatakālaṃ pattaṃ , atha amhākaṃ sammāsambuddho nibbatto .
Evaṃ anupubbena parihāyitvā parihāyitvā vaḍḍhitvā vaḍḍhitvā parihīnanti veditabbaṃ .
Tattha yaṃ yaṃ āyuparimāṇesu
V2.8 manussesu buddhā nibbattanti , tesampi taṃ tadeva āyuparimāṇaṃ hotīti veditabbaṃ .Āyuparicchedavaṇṇanā niṭṭhitā .