Dhātuthūpapūjāvaṇṇanā

239. Rājagahe bhagavato sarīrānaṃ thūpañca mahañca akāsīti kathaṃ akāsi ?

Kusinārato yāva rājagahaṃ pañcavīsati yojanāni , etthantare aṭṭhausabhavitthataṃ samatalaṃ maggaṃP2.610 kāretvā yādisaṃ mallarājāno makuṭabandhanassa ca santhāgārassa ca antare pūjaṃ kāresuṃ .

Tādisaṃ pañcavīsatiyojanepi magge pūjaṃ kāretvā lokassa anukkaṇṭhanatthaṃ sabbattha antarāpaṇe pasāretvā suvaṇṇadoṇiyaṃ pakkhittadhātuyo sattipañjarena parikkhipāpetvā attano vijite pañcayojanasataparimaṇḍale manusse sannipātāpesi .

Te dhātuyo gahetvā kusinārato sādhukīḷitaṃ kīḷantā nikkhamitvā yattha yattha suvaṇṇavaṇṇāni pupphāni passanti , tattha tattha dhātuyo sattiantare ṭhapetvā pūjaṃ akaṃsu .

Tesaṃ pupphānaṃ khīṇakāle gacchanti , rathassa dhuraṭṭhānaṃ pacchimaṭṭhāne sampatte satta divase sādhukīḷitaṃ kīḷanti .

Evaṃ dhātuyo gahetvā āgacchantānaṃ satta vassāni satta māsāni satta divasāni vītivattāni .

MicchādiṭṭhikāV2.181 –

‘‘ samaṇassa gotamassa parinibbutakālato paṭṭhāya balakkārena sādhukīḷitāya upaddutamha sabbe no kammantā naṭṭhā ’’ ti ujjhāyantā manaṃ padosetvā chaḷāsītisahassamattā apāye nibbattā .

Khīṇāsavā āvajjitvā ‘‘ mahājano manaṃ padosetvā apāye nibbattī ’’ ti disvā –

‘‘ sakkaṃ devarājānaṃ dhātuāharaṇūpāyaṃ kāressāmā ’’ ti tassa santikaṃ gantvā tamatthaṃ ārocetvā –

‘‘ dhātuāharaṇūpāyaṃ karohi mahārājā ’’ ti āhaṃsu .

Sakko āha –

‘‘ bhante , puthujjano nāma ajātasattunā samo saddho natthi , na so mama vacanaṃ karissati , apica kho māravibhiṃsakasadisaṃ vibhiṃsakaṃ dassessāmi , mahāsaddaṃ sāvessāmi , yakkhagāhakakhipitakaarocake karissāmi , tumhe ‘ amanussā mahārāja kupitā dhātuyo āharāpethā ’ ti vadeyyātha , evaṃ so āharāpessatī ’’ ti .

Atha kho sakko taṃ sabbaṃ akāsi .

Therāpi rājānaṃ upasaṅkamitvā –

‘‘ mahārāja , amanussā kupitā , dhātuyo āharāpehī ’’ ti bhaṇiṃsu .

Rājā –

‘‘ na tāva , bhante , mayhaṃ cittaṃM2.203 tussati , evaṃ santepi āharantū ’’ ti āha .

Sattamadivase dhātuyo āhariṃsu .

Evaṃ āhatā dhātuyo gahetvā rājagahe thūpañca mahañca akāsi .

Itarepi attano attanoP2.611 balānurūpena āharitvā sakasakaṭṭhānesu thūpañca mahañca akaṃsu .

240. Evametaṃ bhūtapubban ti evaṃ etaṃ dhātubhājanañceva dasathūpakaraṇañca jambudīpe bhūtapubbanti pacchā saṅgītikārakā āhaṃsu .

Evaṃ patiṭṭhitesu pana thūpesu mahākassapatthero dhātūnaṃ antarāyaṃ disvā rājānaṃ ajātasattuṃ upasaṅkamitvā ‘‘ mahārāja , ekaṃ dhātunidhānaṃ kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti āha .

Sādhu , bhante , nidhānakammaṃ tāva mama hotu , sesadhātuyo pana kathaṃ āharāmīti ?

Na , mahārāja , dhātuāharaṇaṃ tuyhaṃ bhāro , amhākaṃ bhāroti .

Sādhu , bhante , tumhe dhātuyo āharatha , ahaṃ dhātunidhānaṃ karissāmīti .

Thero tesaṃ tesaṃ rājakulānaṃ paricaraṇamattameva ṭhapetvā sesadhātuyo āhari .

Rāmagāme pana dhātuyo nāgā pariggaṇhiṃsu , tāsaṃ antarāyo natthi .

‘‘ Anāgate laṅkādīpe mahāvihāre mahācetiyamhi nidahissantī ’’ ti tā na āharitvā sesehi sattahi nagarehi āharitvā rājagahassa pācīnadakkhiṇadisābhāge ṭhatvā –

‘‘ imasmiṃ ṭhāne yo pāsāṇo atthi , so antaradhāyatu , paṃsu suvisuddhā hotu , udakaṃ mā uṭṭhahatū ’’ ti adhiṭṭhāsi .

Rājā taṃ ṭhānaṃ khaṇāpetvā tato uddhatapaṃsunā iṭṭhakā kāretvā asītimahāsāvakānaṃ cetiyāniV2.182 kāreti .

‘‘ Idha rājā kiṃ kāretī ’’ ti pucchantānampi ‘‘ mahāsāvakānaṃ cetiyānī ’’ ti vadanti , na koci dhātunidhānabhāvaṃ jānāti .

Asītihatthagambhīre pana tasmiṃ padese jāte heṭṭhā lohasanthāraṃ santharāpetvā tattha thūpārāme cetiyagharappamāṇaṃ tambalohamayaṃ gehaṃ kārāpetvā aṭṭha aṭṭha haricandanādimaye karaṇḍe ca thūpe ca kārāpesi .

Atha bhagavato dhātuyo haricandanakaraṇḍe pakkhipitvā taṃ haricandanakaraṇḍakampi aññasmiṃ haricandanakaraṇḍake , tampi aññasminti evaṃ aṭṭha haricandanakaraṇḍe ekato katvā eteneva upāyena te aṭṭha karaṇḍe aṭṭhasu haricandanathūpesu , aṭṭha haricandanathūpe aṭṭhasu lohitacandanakaraṇḍesu , aṭṭha lohitacandanakaraṇḍe aṭṭhasu lohitacandanathūpesu , aṭṭha lohitacandanathūpe aṭṭhasu dantakaraṇḍesuP2.612 , aṭṭha dantakaraṇḍeM2.204 aṭṭhasu dantathūpesu , aṭṭha dantathūpe aṭṭhasu sabbaratanakaraṇḍesu , aṭṭha sabbaratanakaraṇḍe aṭṭhasu sabbaratanathūpesu , aṭṭha sabbaratanathūpe aṭṭhasu suvaṇṇakaraṇḍesu , aṭṭha suvaṇṇakaraṇḍe , aṭṭhasu suvaṇṇathūpesu , aṭṭha suvaṇṇathūpe aṭṭhasu rajatakaraṇḍesu , aṭṭha rajatakaraṇḍe aṭṭhasu rajatathūpesu , aṭṭha rajatathūpe , aṭṭhasu maṇikaraṇḍesu , aṭṭha maṇikaraṇḍe aṭṭhasu maṇithūpesu , aṭṭha maṇithūpe aṭṭhasu lohitaṅkakaraṇḍesu , aṭṭha lohitaṅkakaraṇḍe aṭṭhasu lohitaṅkathūpesu , aṭṭha lohitaṅkathūpe aṭṭhasu masāragallakaraṇḍesu , aṭṭha masāragallakaraṇḍe aṭṭhasu masāragallathūpesu , aṭṭha masāragallathūpe aṭṭhasu phalikakaraṇḍesu , aṭṭha phalikakaraṇḍe aṭṭhasu phalikamayathūpesu pakkhipi .

Sabbesaṃ uparimaṃ phalikacetiyaṃ thūpārāmacetiyappamāṇaṃ ahosi , tassa upari sabbaratanamayaṃ gehaṃ kāresi , tassa upari suvaṇṇamayaṃ , tassa upari rajatamayaṃ , tassa upari tambalohamayaṃ gehaṃ .

Tattha sabbaratanamayaṃ vālikaṃ okiritvā jalajathalajapupphānaṃ sahassāni vippakiritvā aḍḍhachaṭṭhāni jātakasatāni asītimahāthere suddhodanamahārājānaṃ mahāmāyādeviṃ satta sahajāteti sabbānetāni suvaṇṇamayāneva kāresi .

Pañcapañcasate suvaṇṇarajatamaye puṇṇaghaṭe ṭhapāpesi , pañca suvaṇṇaddhajasate ussāpesi .

Pañcasate suvaṇṇadīpe , pañcasate rajatadīpe kārāpetvā sugandhatelassa pūretvā tesu dukūlavaṭṭiyo ṭhapesi .

Athāyasmā mahākassapo –

‘‘ mālā mā milāyantu , gandhā mā vinassantu , dīpā mā vijjhāyantū ’’ ti adhiṭṭhahitvā suvaṇṇapaṭṭe akkharāni chindāpesi –

‘‘ Anāgate piyadāso nāma kumāro chattaṃ ussāpetvā asoko dhammarājā bhavissati .

So imā dhātuyo vitthārikā karissatī ’’ ti .

RājāV2.183 sabbapasādhanehi pūjetvā ādito paṭṭhāya dvāraṃ pidahanto nikkhami , so tambalohadvāraṃ pidahitvā āviñchanarajjuyaṃ kuñcikamuddikaṃ bandhitvāM2.205 tattheva mahantaṃ maṇikkhandhaṃ ṭhapetvā –

‘‘ anāgate daliddarājā imaṃ maṇiṃ gahetvāP2.613 dhātūnaṃ sakkāraṃ karotū ’’ ti akkharaṃ chindāpesi .

Sakko devarājā vissakammaṃ āmantetvā –

‘‘ tāta , ajātasattunā dhātunidhānaṃ kataṃ , ettha ārakkhaṃ paṭṭhapehī ’’ ti pahiṇi .

So āgantvā vāḷasaṅghāṭayantaṃ yojesi , kaṭṭharūpakāni tasmiṃ dhātugabbhe phalikavaṇṇakhagge gāhetvā vātasadisena vegena anupariyāyantaṃ yantaṃ yojetvā ekāya eva āṇiyā bandhitvā samantato giñjakāvasathākārena silāparikkhepaṃ katvā upari ekāya pidahitvā paṃsuṃ pakkhipitvā bhūmiṃ samaṃ katvā tassa upari pāsāṇathūpaṃ patiṭṭhapesi .

Evaṃ niṭṭhite dhātunidhāne yāvatāyukaṃ ṭhatvā theropi parinibbuto , rājāpi yathākammaṃ gato , tepi manussā kālaṅkatā .

Aparabhāge piyadāso nāma kumāro chattaṃ ussāpetvā asoko nāma dhammarājā hutvā tā dhātuyo gahetvā jambudīpe vitthārikā akāsi .

Kathaṃ ?

So nigrodhasāmaṇeraṃ nissāya sāsane laddhappasādo caturāsīti vihārasahassāni kāretvā bhikkhusaṅghaṃ pucchi –

‘‘ bhante , mayā caturāsīti vihārasahassāni kāritāni , dhātuyo kuto labhissāmī ’’ ti ?

Mahārāja ,–

‘‘ dhātunidhānaṃ nāma atthī ’’ ti suṇoma , na pana paññāyati –

‘‘ asukasmiṃ ṭhāne ’’ ti .

Rājā rājagahe cetiyaṃ bhindāpetvā dhātuṃ apassanto paṭipākatikaṃ kāretvā bhikkhubhikkhuniyo upāsakaupāsikāyoti catasso parisā gahetvā vesāliṃ gato .

Tatrāpi alabhitvā kapilavatthuṃ .

Tatrāpi alabhitvā rāmagāmaṃ gato .

Rāmagāme nāgā cetiyaṃ bhindituṃ na adaṃsu , cetiye nipatitakudālo khaṇḍākhaṇḍaṃ hoti .

Evaṃ tatrāpi alabhitvā allakappaṃ veṭhadīpaṃ pāvaṃ kusināranti sabbattha cetiyāni bhinditvā dhātuṃ alabhitvāva paṭipākatikāni katvā puna rājagahaṃ gantvā catasso parisā sannipātāpetvā –

‘‘ atthi kenaci sutapubbaṃ ‘ asukaṭṭhāne nāma dhātunidhānan ’ ti ’’ pucchi .

Tatreko vīsavassasatiko thero –

‘‘ asukaṭṭhāne dhātunidhānan ’’ ti na jānāmi , mayhaṃ pana pitā mahāthero maṃ sattavassakāleP2.614 mālācaṅkoṭakaṃ gāhāpetvā –

‘‘ ehi sāmaṇera , asukagacchantare pāsāṇathūpoM2.206 atthi , tattha gacchāmā ’’ ti gantvā pūjetvā –

‘‘ imaṃ ṭhānaṃ upadhāretuṃ vaṭṭati sāmaṇerā ’’ ti āha .

Ahaṃ ettakaṃ jānāmi mahārājāti āha .

Rājā ‘‘ etadeva ṭhānan ’’ tiV2.184 vatvā gacche hāretvā pāsāṇathūpañca paṃsuñca apanetvā heṭṭhā sudhābhūmiṃ addasa .

Tato sudhañca iṭṭhakāyo ca hāretvā anupubbena pariveṇaṃ oruyha sattaratanavālukaṃ asihatthāni ca kaṭṭharūpakāni samparivattakāni addasa .

So yakkhadāsake pakkosāpetvā balikammaṃ kāretvāpi neva antaṃ na koṭiṃ passanto devatānaṃ namassamāno –

‘‘ ahaṃ imā dhātuyo gahetvā caturāsītiyā vihārasahassesu nidahitvā sakkāraṃ karomi , mā me devatā antarāyaṃ karontū ’’ ti āha .

Sakko devarājā cārikaṃ caranto taṃ disvā vissakammaṃ āmantesi –

‘‘ tāta , asoko dhammarājā ‘ dhātuyo nīharissāmī ’ ti pariveṇaṃ otiṇṇo , gantvā kaṭṭharūpakāni hārehī ’’ ti .

So pañcacūḷagāmadārakavesena gantvā rañño purato dhanuhattho ṭhatvā –

‘‘ harāmi mahārājā ’’ ti āha .

‘‘ Hara , tātā ’’ ti saraṃ gahetvā sandhimhiyeva vijjhi , sabbaṃ vippakiriyittha .

Atha rājā āviñchane bandhaṃ kuñcikamuddikaṃ gaṇhi , maṇikkhandhaṃ passi .

‘‘ Anāgate daliddarājā imaṃ maṇiṃ gahetvā dhātūnaṃ sakkāraṃ karotū ’’ ti puna akkharāni disvā kujjhitvā –

‘‘ mādisaṃ nāma rājānaṃ daliddarājāti vattuṃ ayuttan ’’ ti punappunaṃ ghaṭetvā dvāraṃ vivarāpetvā antogehaṃ paviṭṭho .

Aṭṭhārasavassādhikānaṃ dvinnaṃ vassasatānaṃ upari āropitadīpā tatheva pajjalanti .

Nīluppalapupphāni taṅkhaṇaṃ āharitvā āropitāni viya , pupphasanthāro taṅkhaṇaṃ santhato viya , gandhā taṃ muhuttaṃ pisitvā ṭhapitā viya rājā suvaṇṇapaṭṭaṃ gahetvā –

‘‘ anāgate piyadāso nāma kumāro chattaṃ ussāpetvā asoko nāma dhammarājā bhavissati so imā dhātuyo vitthārikā karissatī ’’ ti vācetvā –

‘‘ diṭṭho bho , ahaṃ ayyena mahākassapattherenā ’’ ti vatvā vāmahatthaṃ ābhujitvā dakkhiṇena hatthena apphoṭesi .

So tasmiṃ ṭhāne paricaraṇadhātumattameva ṭhapetvā sesā dhātuyo gahetvāP2.615 dhātugehaṃ pubbe pihitanayeneva pidahitvā sabbaṃ yathāpakatiyāva katvā upari pāsāṇacetiyaṃ patiṭṭhāpetvā caturāsītiyā vihārasahassesu dhātuyoM2.207 patiṭṭhāpetvā mahāthere vanditvā pucchi –

‘‘ dāyādomhi , bhante , buddhasāsane ’’ ti .

Kissa dāyādo tvaṃ , mahārāja , bāhirako tvaṃ sāsanassāti .

Bhante , channavutikoṭidhanaṃ vissajjetvā caturāsīti vihārasahassāni kāretvā ahaṃ na dāyādo , añño ko dāyādoti ?

Paccayadāyako nāma tvaṃ mahārāja , yo pana attano puttañca dhītarañca pabbājeti , ayaṃ sāsane dāyādo nāmāti .

So puttañca dhītarañca pabbājesi .

Atha naṃ therā āhaṃsu –

‘‘ idāni , mahārāja , sāsane dāyādosī ’’ ti .

EvametaṃV2.185 bhūtapubban ti evaṃ etaṃ atīte dhātunidhānampi jambudīpatale bhūtapubbanti .

Tatiyasaṅgītikārāpi imaṃ padaṃ ṭhapayiṃsu .

Aṭṭhadoṇaṃ cakkhumato sarīran tiādigāthāyo pana tambapaṇṇidīpe therehi vuttāti .

Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ

Mahāparinibbānasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Mahāvaggaṭṭhakathā

Mahāvaggaṭṭhakathā