Dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇavaṇṇanā

33. Addasa khoti dukūlacumbaṭake nipajjāpetvā ānītaṃ addasa .

Mahāpurisassāti jātigottakulapadesādivasena mahantassa purisassa .

Dve gatiyoti dve niṭṭhā , dve nipphattiyo .

Ayañhi gatisaddo –

‘‘ pañca kho imā , sāriputta , gatiyo ’’ ti ( ma . ni .1.153) ettha nirayādibhedāya sattehi gantabbagatiyāP2.443 vattati .

‘‘ Imesaṃ kho ahaṃ bhikkhūnaṃ sīlavantānaṃ kalyāṇadhammānaṃ neva jānāmi āgatiṃ vā gatiṃ vā ’’ ti ( ma . ni .1.508) ettha ajjhāsaye .

‘‘ Nibbānaṃ arahato gatī ’’ ti ( pari .339) ettha paṭissaraṇe .

‘‘ Api ca tyāhaṃ brahme gatiñca pajānāmi , jutiñca pajānāmi evaṃmahiddhiko bako brahmā ’’ ti ( ma . ni .1.503) ettha nipphattiyaṃ vattati .

Svāyamidhāpi nipphattiyaṃ vattatīti veditabbo .

Anaññāti aññā gati nipphatti nāma natthi .

Dhammikoti dasakusaladhammasamannāgato agatigamanavirahito .

Dhammarājāti idaṃ purimapadasseva vevacanaṃ .

Dhammena vā laddharajjattā dhammarājā .

CāturantotiM2.35 puratthimasamuddādīnaṃ catunnaṃ samuddānaṃ vasena caturantāya pathaviyā issaro .

Vijitāvīti vijitasaṅgāmo .

Janapado asmiṃ thāvariyaṃ thirabhāvaṃ pattoti janapadatthāvariyappatto .

Caṇḍassa hi rañño balidaṇḍādīhi lokaṃ pīḷayato manussā majjhimajanapadaṃ chaḍḍetvā pabbatasamuddatīrādīni nissāya paccante vāsaṃ kappenti .

Atimudukassa rañño corehi sāhasikadhanavilopapīḷitā manussā paccantaṃ pahāya janapadamajjhe vāsaṃ kappenti , iti evarūpe rājini janapado thirabhāvaṃ na pāpuṇāti .

Imasmiṃ panaV2.31 kumāre rajjaṃ kārayamāne etassa janapado pāsāṇapiṭṭhiyaṃ ṭhapetvā ayopaṭṭena parikkhitto viya thiro bhavissatīti dassento –

‘‘ janapadatthāvariyappatto ’’ ti āhaṃsu .

Sattaratanasamannāgatoti ettha ratijananaṭṭhena ratanaṃ .

Apica –

‘‘ Cittīkataṃ mahagghañca , atulaṃ dullabhadassanaṃ ;

Anomasattaparibhogaṃ , ratanaṃ tena vuccati ’’.

Cakkaratanassa ca nibbattakālato paṭṭhāya aññaṃ devaṭṭhānaṃ nāma na hoti , sabbe gandhapupphādīhi tasseva pūjañca abhivādanādīni ca karontīti cittīkataṭṭhena ratanaṃ .

Cakkaratanassa ca ettakaṃ nāma dhanaṃ agghatītiP2.444 aggho natthi , iti mahagghaṭṭhenāpi ratanaṃ .

Cakkaratanañca aññehi loke vijjamānaratanehi asadisanti atulaṭṭhenāpi ratanaṃ .

Yasmā ca pana yasmiṃ kappe buddhā uppajjanti , tasmiṃyeva cakkavattino uppajjanti , buddhā ca kadāci karahaci uppajjanti , tasmā dullabhadassanaṭṭhenāpi ratanaṃ .

Tadetaṃ jātirūpakulaissariyādīhi anomassa uḷārasattasseva uppajjati , na aññassāti anomasattaparibhogaṭṭhenāpi ratanaṃ .

Yathā cakkaratanaṃ , evaṃ sesānipīti .

Imehi sattahi ratanehi parivārabhāvena ceva sabbabhogūpakaraṇabhāvena ca samannāgatoti sattaratanasamannāgato .

Idāni tesaṃ sarūpato dassanatthaṃ tassimānītiādi vuttaṃ .

Tattha cakkaratanan tiādīsu ayaṃ saṅkhepādhippāyo – dvesahassadīpaparivārānaṃ catunnaṃ mahādīpānaṃ sirivibhavaṃ gahetvā dātuṃ samatthaṃ cakkaratanaṃ pātubhavati .

Tathā purebhattameva sāgarapariyantaṃ pathaviṃ anusaṃyāyanasamatthaṃ vehāsaṅgamaṃ hatthiratanaṃ , tādisameva assaratanaṃ , caturaṅgasamannāgate andhakāreM2.36 yojanappamāṇaṃ andhakāraṃ vidhamitvā ālokadassanasamatthaṃ maṇiratanaṃ , chabbidhadosavivajjitaṃ manāpacāri itthiratanaṃ , yojanappamāṇe antopathavigataṃ nidhiṃ dassanasamatthaṃ gahapatiratanaṃ , aggamahesiyā kucchimhi nibbattitvā sakalarajjamanusāsanasamatthaṃ jeṭṭhaputtasaṅkhātaṃ pariṇāyakaratanaṃ pātubhavati .

Parosahassan ti atirekasahassaṃ .

Sūrāti abhīrukā .

Vīraṅgarūpāti vīrānaṃ aṅgaṃ vīraṅgaṃ , vīriyassetaṃ nāmaṃ , vīraṅgaṃ rūpametesanti vīraṅgarūpā , vīriyajātikā vīriyasabhāvā vīriyamayā akilāsuno ahesuṃ .

Divasampi yujjhantā na kilamantīti vuttaṃ hoti .

Sāgarapariyantan ti cakkavāḷapabbataṃ sīmaṃ katvā ṭhitasamuddapariyantaṃ .

Adaṇḍenāti ye katāparādhe satte satampi sahassampiV2.32 gaṇhanti , te dhanadaṇḍena rajjaṃ kārenti .

Ye chejjabhejjaṃ anusāsanti , te satthadaṇḍena .

Ayaṃ pana duvidhampi daṇḍaṃ pahāya adaṇḍena ajjhāvasati .

AsatthenātiP2.445 ye ekatodhārādinā satthena paraṃ vihesanti , te satthena rajjaṃ kārenti nāma .

Ayaṃ pana satthena khuddamakkhikāyapi pivanamattaṃ lohitaṃ kassaci anuppādetvā dhammeneva –

‘‘ ehi kho mahārājā ’’ ti evaṃ paṭirājūhi sampaṭicchitāgamano vuttappakāraṃ pathaviṃ abhivijinitvā ajjhāvasati , abhibhavitvā sāmī hutvā vasatīti attho .

Evaṃ ekaṃ nipphattiṃ kathetvā dutiyaṃ kathetuṃ sace kho panātiādi vuttaṃ .

Tattha rāgadosamohamānadiṭṭhikilesataṇhāsaṅkhātaṃ chadanaṃ āvaraṇaṃ vivaṭaṃ viddhaṃsitaṃ vivaṭakaṃ etenāti vivaṭacchado .

‘‘ Vivaṭṭacchadā ’’ tipi pāṭho , ayameva attho .

35. Evaṃ dutiyaṃ nipphattiṃ kathetvā tāsaṃ nimittabhūtāni lakkhaṇāni dassetuṃ ayañhi , deva , kumārotiādi vuttaṃ .

Tattha suppatiṭṭhitapādoti yathā aññesaṃ bhūmiyaṃ pādaṃ ṭhapentānaṃ aggapādatalaṃ vā paṇhi vā passaṃ vā paṭhamaṃ phusati , vemajjhe vā pana chiddaṃ hoti , ukkhipantānaṃ aggatalādīsu ekakoṭṭhāsova paṭhamaṃ uṭṭhahati , na evamassa .

Assa pana suvaṇṇapādukatalamiva ekappahāreneva sakalaṃ pādatalaṃ bhūmiṃ phusati , ekappahāreneva bhūmito uṭṭhahati .

Tasmā ayaṃ suppatiṭṭhitapādo .

CakkānītiM2.37 dvīsu pādatalesu dve cakkāni , tesaṃ arā ca nemi ca nābhi ca pāḷiyaṃ vuttāva .

Sabbākāraparipūrānīti iminā pana ayaṃ viseso veditabbo , tesaṃ kira cakkānaṃ pādatalassa majjhe nābhi dissati , nābhiparicchinnā vaṭṭalekhā dissati , nābhimukhaparikkhepapaṭṭo dissati , panāḷimukhaṃ dissati , arā dissanti , aresu vaṭṭilekhā dissanti , nemimaṇikā dissanti .

Idaṃ tāva pāḷiyaṃ āgatameva .

Sambahulavāro pana anāgato , so evaṃ daṭṭhabbo – satti , sirivaccho , nandi , sovattiko , vaṭaṃsako , vaḍḍhamānakaṃ , macchayugaḷaṃ , bhaddapīṭhaṃ , aṅkusako , pāsādo , toraṇaṃ , setacchattaṃ , khaggo , tālavaṇṭaṃ , morahatthako , vāḷabījanī , uṇhīsaṃ , maṇi , patto , sumanadāmaṃ , nīluppalaṃ , rattuppalaṃ , setuppalaṃ , padumaṃ , puṇḍarīkaṃ , puṇṇaghaṭoP2.446 , puṇṇapāti , samuddo , cakkavāḷo , himavā , sineru , candimasūriyā , nakkhattāni , cattāro mahādīpā , dviparittadīpasahassāni , antamaso cakkavattirañño parisaṃ upādāya sabbo cakkalakkhaṇasseva parivāro .

ĀyatapaṇhītiV2.33 dīghapaṇhi , paripuṇṇapaṇhīti attho .

Yathā hi aññesaṃ aggapādo dīgho hoti , paṇhimatthake jaṅghā patiṭṭhāti , paṇhiṃ tacchetvā ṭhapitā viya hoti , na evaṃ mahāpurisassa .

Mahāpurisassa pana catūsu koṭṭhāsesu dve koṭṭhāsā aggapādo hoti , tatiye koṭṭhāse jaṅghā patiṭṭhāti , catutthakoṭṭhāse āraggena vaṭṭetvā ṭhapitā viya rattakambalageṇḍukasadisā paṇhi hoti .

Dīghaṅgulīti yathā aññesaṃ kāci aṅguliyo dīghā honti , kāci rassā , na evaṃ mahāpurisassa .

Mahāpurisassa pana makkaṭasseva dīghā hatthapādaṅguliyo mūle thūlā , anupubbena gantvā agge tanukā , niyyāsatelena madditvā vaṭṭitaharitālavaṭṭisadisā honti .

Tena vuttaṃ –

‘‘ dīghaṅgulī ’’ ti .

Mudutalunahatthapādoti sappimaṇḍe osāretvā ṭhapitaṃ satavāravihatakappāsapaṭalaṃ viya mudu .

Yathā ca idāni jātamattassa , evaṃ vuḍḍhakālepi mudutalunāyeva bhavissanti , mudutalunā hatthapādā etassāti mudutalunahatthapādo .

Jālahatthapādoti na cammena paṭibaddhaaṅgulantaro .

Ediso hi phaṇahatthako purisadosena upahato pabbajjaṃ na paṭilabhati .

Mahāpurisassa panaM2.38 catasso hatthaṅguliyo pañcapi pādaṅguliyo ekappamāṇā honti , tāsaṃ ekappamāṇatāya yavalakkhaṇaṃ aññamaññaṃ paṭivijjhitvā tiṭṭhati .

Athassa hatthapādā kusalena vaḍḍhakinā yojitajālavātapānasadisā honti .

Tena vuttaṃ –

‘‘ jālahatthapādo ’’ ti .

Uddhaṃ patiṭṭhitagopphakattā ussaṅkhā pādā assāti ussaṅkhapādo .

Aññesañhi piṭṭhipāde gopphakā honti , tena tesaṃ pādā āṇibaddhā viya baddhā honti , na yathāsukhaṃ parivaṭṭanti , gacchantānaṃ pādatalānipi na dissanti .

Mahāpurisassa pana āruhitvā upari gopphakā patiṭṭhahanti , tenassa nābhito paṭṭhāya uparimakāyo nāvāya ṭhapitasuvaṇṇapaṭimā viya niccalo hoti , adhokāyova iñjati , sukhena pādāP2.447 parivaṭṭanti , puratopi pacchatopi ubhayapassesupi ṭhatvā passantānaṃ pādatalāni paññāyanti , na hatthīnaṃ viya pacchatoyeva .

Eṇijaṅghoti eṇimigasadisajaṅgho maṃsussadena paripuṇṇajaṅgho , na ekato baddhapiṇḍikamaṃsoV2.34 , samantato samasaṇṭhitena maṃsena parikkhittāhi suvaṭṭitāhi sāligabbhayavagabbhasadisāhi jaṅghāhi samannāgatoti attho .

Anonamantoti anamanto , etenassa akhujjaavāmanabhāvo dīpito .

Avasesajanā hi khujjā vā honti vāmanā vā .

Khujjānaṃ uparimakāyo aparipuṇṇo hoti , vāmanānaṃ heṭṭhimakāyo .

Te aparipuṇṇakāyattā na sakkonti anonamantā jaṇṇukāni parimajjituṃ .

Mahāpuriso pana paripuṇṇaubhayakāyattā sakkoti .

Kosohitavatthaguyhoti usabhavāraṇādīnaṃ viya suvaṇṇapadumakaṇṇikasadisehi kosehi ohitaṃ paṭicchannaṃ vatthaguyhaṃ assāti kosohitavatthaguyho .

Vatthaguyhan ti vatthena guhitabbaṃ aṅgajātaṃ vuccati .

Suvaṇṇavaṇṇoti jātihiṅgulakena majjitvā dīpidāṭhāya ghaṃsitvā gerukaparikammaṃ katvā ṭhapitaghanasuvaṇṇarūpasadisoti attho .

Etenassa ghanasiniddhasaṇhasarīrataṃ dassetvā chavivaṇṇadassanatthaṃ kañcanasannibhattacoti vuttaṃ .

Purimassa vā vevacanametaṃ .

Rajojallan tiM2.39 rajo vā malaṃ vā .

Na upalimpatīti na laggati padumapalāsato udakabindu viya vivaṭṭati .

Hatthadhovanādīni pana utuggahaṇatthāya ceva dāyakānaṃ puññaphalatthāya ca buddhā karonti , vattasīsenāpi ca karontiyeva .

Senāsanaṃ pavisantena hi bhikkhunā pāde dhovitvā pavisitabbanti vuttametaṃ .

Uddhaggalomoti āvaṭṭapariyosāne uddhaggāni hutvā mukhasobhaṃ ullokayamānāni viya ṭhitāni lomāni assāti uddhaggalomo .

Brahmujugattoti brahmā viya ujugatto , ujumeva uggatadīghasarīro bhavissati .

Yebhuyyena hi sattā khandhe kaṭiyaṃP2.448 jāṇūsūti tīsu ṭhānesu namanti , te kaṭiyaṃ namantā pacchato namanti , itaresu dvīsu ṭhānesu purato .

Dīghasarīrā pana eke passavaṅkā honti , eke mukhaṃ unnametvā nakkhattāni gaṇayantā viya caranti , eke appamaṃsalohitā sūlasadisā honti , eke purato pabbhārā honti , pavedhamānā gacchanti .

Ayaṃ pana ujumeva uggantvā dīghappamāṇo devanagare ussitasuvaṇṇatoraṇaṃ viya bhavissatīti dīpenti .

Yathā cetaṃ , evaṃ yaṃ yaṃ jātamattassaV2.35 sabbaso aparipuṇṇaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ hoti , taṃ taṃ āyatiṃ tathābhāvitaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ .

Sattussadoti dve hatthapiṭṭhiyo dve pādapiṭṭhiyo dve aṃsakūṭāni khandhoti imesu sattasu ṭhānesu paripuṇṇo maṃsussado assāti sattussado .

Aññesaṃ pana hatthapādapiṭṭhādīsu sirājālaṃ paññāyati , aṃsakūṭakkhandhesu aṭṭhikoṭiyo .

Te manussā petā viya khāyanti , na tathā mahāpuriso , mahāpuriso pana sattasu ṭhānesu paripuṇṇamaṃsussadattā nigūḷhasirājālehi hatthapiṭṭhādīhi vaṭṭetvā suṭṭhapitasuvaṇṇāḷiṅgasadisena khandhena silārūpakaṃ viya khāyati , cittakammarūpakaṃ viya ca khāyati .

Sīhassa pubbaddhaṃ viya kāyo assāti sīhapubbaddhakāyo .

Sīhassa hi puratthimakāyova paripuṇṇo hoti , pacchimakāyo aparipuṇṇo .

Mahāpurisassa pana sīhassa pubbaddhakāyo viya sabbo kāyo paripuṇṇo .

Sopi sīhasseva tattha tattha vinatunnatādivasena dussaṇṭhitavisaṇṭhitoM2.40 na hoti , dīghayuttaṭṭhāne pana dīgho , rassathūlakisaputhulaanuvaṭṭitayuttaṭṭhānesu tathāvidhova hoti .

Vuttañhetaṃ bhagavatā –

‘‘ Manāpiyeva kho , bhikkhave , kammavipāke paccupaṭṭhite yehi aṅgehi dīghehi sobhati , tāni aṅgāni dīghāni saṇṭhanti .

Yehi aṅgehi rassehi sobhati , tāni aṅgāni rassāni saṇṭhanti .

Yehi aṅgehi thūlehi sobhati , tāni aṅgāni thūlāni saṇṭhanti .

Yehi aṅgehi kisehi sobhati , tāni aṅgāni kisāni saṇṭṭhanti .

Yehi aṅgehi puthulehi sobhati , tāni aṅgāniP2.449 puthulāni saṇṭhanti .

Yehi aṅgehi vaṭṭehi sobhati , tāni aṅgāni vaṭṭāni saṇṭhantī ’’ ti .

Iti nānācittena puññacittena cittito dasahi pāramīhi sajjito mahāpurisassa attabhāvo , loke sabbasippino vā sabbaiddhimanto vā patirūpakampi kātuṃ na sakkonti .

Citantaraṃsoti antaraṃsaṃ vuccati dvinnaṃ koṭṭānaṃ antaraṃ , taṃ citaṃ paripuṇṇaṃ antaraṃsaṃ assāti citantaraṃso .

Aññesañhi taṃ ṭhānaṃ ninnaṃ hoti , dve piṭṭhikoṭṭā pāṭiyekkā paññāyanti .

Mahāpurisassa pana kaṭito paṭṭhāya maṃsapaṭalaṃ yāva khandhā uggamma samussitasuvaṇṇaphalakaṃ viya piṭṭhiṃ chādetvā patiṭṭhitaṃ .

NigrodhaparimaṇḍalotiV2.36 nigrodho viya parimaṇḍalo .

Yathā paññāsahatthatāya vā satahatthatāya vā samakkhandhasākho nigrodho dīghatopi vitthāratopi ekappamāṇova hoti , evaṃ kāyatopi byāmatopi ekappamāṇo .

Yathā aññesaṃ kāyo dīgho vā hoti byāmo vā , na evaṃ visamappamāṇoti attho .

Teneva yāvatakvassa kāyotiādi vuttaṃ .

Tattha yāvatako assāti yāvatakvassa .

Samavaṭṭakkhandhoti samavaṭṭitakkhandho .

Yathā eke koñcā viya ca bakā viya ca varāhā viya ca dīghagalā vaṅkagalā puthulagalā ca hontiM2.41 , kathanakāle sirājālaṃ paññāyati , mando saro nikkhamati , na evaṃ mahāpurisassa .

Mahāpurisassa pana suvaṭṭitasuvaṇṇāḷiṅgasadiso khandho hoti , kathanakāle sirājālaṃ na paññāyati , meghassa viya gajjito saro mahā hoti .

Rasaggasaggīti ettha rasaṃ gasanti harantīti rasaggasā .

Rasaharaṇīnametaṃ adhivacanaṃ , tā aggā assāti rasaggasaggī .

Mahāpurisassa kira sattarasaharaṇīsahassāni uddhaggāni hutvā gīvāyameva paṭimukkāni .

Tilaphalamattopi āhāro jivhagge ṭhapito sabbakāyaṃ anupharati .

Teneva mahāpadhānaṃ padahantassa ekataṇḍulādīhipi kaḷāyayūsapasatamattenāpi kāyassa yāpanaṃ ahosi .

Aññesaṃ pana tathā abhāvā na sakalaṃ kāyaṃ ojā pharati .

Tena te bahvābādhā honti .

SīhassevaP2.450 hanu assāti sīhahanu .

Tattha sīhassa heṭṭhimahanumeva paripuṇṇaṃ hoti , na uparimaṃ .

Mahāpurisassa pana sīhassa heṭṭhimaṃ viya dvepi paripuṇṇāni dvādasiyā pakkhassa candasadisāni honti .

Atha nemittakā hanukapariyantaṃ olokentāva imesu hanukesu heṭṭhime vīsati uparime vīsatīti cattālīsadantā samā aviraḷā patiṭṭhahissantīti sallakkhetvā ayañhi deva , kumāro cattālīsadanto hotītiādimāhaṃsu .

Tatrāyamattho , aññesañhi paripuṇṇadantānampi dvattiṃsa dantā honti .

Imassa pana cattālīsaṃ bhavissanti .

Aññesañca keci dantā uccā , keci nīcāti visamā honti , imassa pana ayapaṭṭakena chinnasaṅkhapaṭalaṃ viya samā bhavissanti .

Aññesaṃ kumbhilānaṃ viya dantā viraḷā honti , macchamaṃsāni khādantānaṃ dantantaraṃ pūrenti .

Imassa pana kanakaphalakāyaṃ samussitavajirapanti viya aviraḷā tūlikāya dassitaparicchedā viya dantā bhavissanti .

Aññesañca pūtidantā uṭṭhahanti .

Tena kāci dāṭhā kāḷāpi vivaṇṇāpi honti .

Ayaṃ pana suṭṭhu sukkadāṭho osadhitārakampi atikkamma virocamānāya pabhāya samannāgatadāṭho bhavissati .

PahūtajivhotiV2.37 puthulajivho .

Aññesaṃ jivhā thūlāpi honti kisāpi rassāpi thaddhāpi visamāpi , mahāpurisassa pana jivhā mudu dīghā puthulā vaṇṇasampannā hoti .

So hi etaṃ lakkhaṇaṃ pariyesituṃ āgatānaṃ kaṅkhāvinodanatthaṃ mudukattā taṃ jivhaṃ kathinasūciṃ viya vaṭṭetvā ubho nāsikasotāni parāmasati , dīghattā ubho kaṇṇasotāni parāmasatiM2.42 , puthulattā kesantapariyosānaṃ kevalampi nalāṭaṃ paṭicchādeti .

Evamassa mududīghaputhulabhāvaṃ pakāsento tesaṃ kaṅkhaṃ vinodeti .

Evaṃ tilakkhaṇasampannaṃ jivhaṃ sandhāya ‘‘ pahūtajivho ’’ ti vuttaṃ .

Brahmassaroti aññe chinnassarāpi bhinnassarāpi kākassarāpi honti , ayaṃ pana mahābrahmuno sarasadisena sarena samannāgato bhavissati , mahābrahmuno hi pittasemhehi apalibuddhattā saro visado hoti .

Mahāpurisenāpi katakammaṃ tassa vatthuṃ sodheti .

Vatthuno suddhattā nābhitoP2.451 paṭṭhāya samuṭṭhahanto saro visado aṭṭhaṅgasamannāgatova samuṭṭhāti .

Karavīko viya bhaṇatīti karavīkabhāṇī , mattakaravīkarutamañjughosoti attho .

Abhinīlanettoti na sakalanīlanetto , nīlayuttaṭṭhāne panassa umāpupphasadisena ativisuddhena nīlavaṇṇena samannāgatāni nettāni honti , pītayuttaṭṭhāne kaṇikārapupphasadisena pītavaṇṇena , lohitayuttaṭṭhāne bandhujīvakapupphasadisena lohitavaṇṇena , setayuttaṭṭhāne osadhitārakasadisena setavaṇṇena , kāḷayuttaṭṭhāne addāriṭṭhakasadisena kāḷavaṇṇena samannāgatāni .

Suvaṇṇavimāne ugghāṭitamaṇisīhapañjarasadisāni khāyanti .

Gopakhumoti ettha pakhumanti sakalacakkhubhaṇḍaṃ adhippetaṃ , taṃ kāḷavacchakassa bahaladhātukaṃ hoti , rattavacchakassa vippasannaṃ , taṃmuhuttajātataruṇarattavacchakasadisacakkhubhaṇḍoti attho .

Aññesañhi cakkhubhaṇḍā aparipuṇṇā honti , hatthimūsikādīnaṃ akkhisadisehi viniggatehipi gambhīrehipi akkhīhi samannāgatā honti .

Mahāpurisassa pana dhovitvā majjitvā ṭhapitamaṇiguḷikā viya mudusiniddhanīlasukhumapakhumācitāni akkhīni .

Uṇṇāti uṇṇalomaṃ .

Bhamukantareti dvinnaṃ bhamukānaṃ vemajjhe nāsikamatthakeyeva jātā , uggantvā pana nalāṭavemajjhe jātā .

Odātāti parisuddhā , osadhitārakasamānavaṇṇā .

Mudūti sappimaṇḍe osāretvā ṭhapitasatavāravihatakappāsapaṭalasadisā .

Tūlasannibhāti simbalitūlalatātūlasamānā , ayamassa odātatāya upamā .

Sā panesā koṭiyaṃ gahetvā ākaḍḍhiyamānā upaḍḍhabāhuppamāṇā hoti , vissaṭṭhāM2.43 dakkhiṇāvaṭṭavasena āvaṭṭitvā uddhaggā hutvāV2.38 santiṭṭhati .

Suvaṇṇaphalakamajjhe ṭhapitarajatapubbuḷakaṃ viya , suvaṇṇaghaṭato nikkhamamānā khīradhārā viya , aruṇappabhārañjite gaganappadese osadhitārakā viya ca atimanoharāya siriyā virocati .

UṇhīsasīsotiP2.452 idaṃ paripuṇṇanalāṭatañca paripuṇṇasīsataṃ cāti dve atthavase paṭicca vuttaṃ .

Mahāpurisassa hi dakkhiṇakaṇṇacūḷikato paṭṭhāya maṃsapaṭalaṃ uṭṭhahitvā sakalanalāṭaṃ chādayamānaṃ pūrayamānaṃ gantvā vāmakaṇṇacūḷikāyaṃ patiṭṭhitaṃ , taṃ rañño bandhauṇhīsapaṭṭo viya virocati .

Mahāpurisassa kira imaṃ lakkhaṇaṃ disvā rājūnaṃ uṇhīsapaṭṭaṃ akaṃsu .

Ayaṃ tāva eko attho .

Aññe pana janā aparipuṇṇasīsā honti , keci kapisīsā , keci phalasīsā , keci aṭṭhisīsā , keci hatthisīsā , keci tumbasīsā , keci pabbhārasīsā .

Mahāpurisassa pana āraggena vaṭṭetvā ṭhapitaṃ viya suparipuṇṇaṃ udakapubbuḷasadisaṃ sīsaṃ hoti .

Tattha purimanaye uṇhīsaveṭhitasīso viyāti uṇhīsasīso .

Dutiyanaye uṇhīsaṃ viya sabbattha parimaṇḍalasīsoti uṇhīsasīso .

Issues

Select Version

Mahāvaggaṭṭhakathā

Mahāvaggaṭṭhakathā