Issues
Select Version
Mahāvaggaṭṭhakathā
Mahāvaggaṭṭhakathā

Sambahulaparicchedavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Sambahulaparicchedavaṇṇanā

TatthaV2.14 –
Samavattakkhandho atulo , suppabuddho ca uttaro ;
Satthavāho vijitaseno , rāhulo bhavati sattamoti .
Ete tāva sattannampi bodhisattānaṃ anukkameneva satta puttā veditabbā .
Tattha rāhulabhadde tāva jāte paṇṇaṃ āharitvā mahāpurisassa hatthe ṭhapayiṃsu .
Athassa tāvadeva sakalasarīraṃ khobhetvā puttasineho aṭṭhāsi .
So cintesi –
‘‘ ekasmiṃ tāva jāte evarūpo puttasineho , parosahassaṃ kira me puttā bhavissanti , tesu ekekasmiṃ jāte idaṃ sinehabandhanaṃ evaṃ vaḍḍhantaṃ dubbhejjaṃ bhavissati , rāhu jāto , bandhanaṃ jātan ’’ ti āha .
Taṃ divasameva ca rajjaṃ pahāya nikkhanto .
Esa nayo sabbesaṃ puttuppattiyanti .
Ayaṃ puttaparicchedo .
SutanāM2.16 sabbakāmā ca , sucittā atha rocinī ;
Rucaggatī sunandā ca , bimbā bhavati sattamāti .
Etā tesaṃ sattannampi puttānaṃ mātaro ahesuṃ .
Bimbādevī pana rāhulakumāre jāte rāhulamātāti paññāyittha .
Ayaṃ bhariyaparicchedo .
VipassīP2.423 kakusandhoti ime pana dve bodhisattā payuttaājaññarathamāruyha mahābhinikkhamanaṃ nikkhamiṃsu .
Sikhī koṇāgamanoti ime dve hatthikkhandhavaragatā hutvā nikkhamiṃsu .
Vessabhū suvaṇṇasivikāya nisīditvā nikkhami .
Kassapo uparipāsāde mahātale nisinnova ānāpānacatutthajjhānaṃ nibbattetvā jhānā uṭṭhāya taṃ jhānaṃ pādakaṃ katvā –
‘‘ pāsādo uggantvā bodhimaṇḍe otaratū ’’ ti adhiṭṭhāsi .
Pāsādo ākāsena gantvā bodhimaṇḍe otari .
Mahāpurisopi tato otaritvā bhūmiyaṃ ṭhatvā –
‘‘ pāsādo yathāṭhāneyeva patiṭṭhātū ’’ ti cintesi .
So yathāṭhāne patiṭṭhāsi .
Mahāpurisopi satta divasāni padhānamanuyuñjitvā bodhipallaṅkeV2.15 nisīditvā sabbaññutaṃ paṭivijjhi .
Amhākaṃ pana bodhisatto kaṇṭakaṃ assavaramāruyha nikkhantoti .
Ayaṃ yānaparicchedo .
Vipassissa pana bhagavato yojanappamāṇe padese vihāro patiṭṭhāsi , sikhissa tigāvute , vessabhussa aḍḍhayojane , kakusandhassa gāvute , koṇāgamanassa aḍḍhagāvute , kassapassa vīsatiusabhe .
Amhākaṃ bhagavato pakatimānena soḷasakarīse , rājamānena aṭṭhakarīse padese vihāro patiṭṭhitoti .
Ayaṃ vihāraparicchedo .
Vipassissa pana bhagavato ekaratanāyāmā vidatthivitthārā aṭṭhaṅgulubbedhā suvaṇṇiṭṭhakā kāretvā cūḷaṃsena chādetvā vihāraṭṭhānaṃ kiṇiṃsu .
Sikhissa suvaṇṇayaṭṭhiphālehi chādetvā kiṇiṃsu .
Vessabhussa suvaṇṇahatthipādāni kāretvā tesaṃ cūḷaṃsena chādetvā kiṇiṃsu .
Kakusandhassa vuttanayeneva suvaṇṇiṭṭhakāhi chādetvā kiṇiṃsu .
Koṇāgamanassa vuttanayeneva suvaṇṇakacchapehi chādetvā kiṇiṃsu .
KassapassaM2.17 suvaṇṇakaṭṭīhiyeva chādetvā kiṇiṃsu .
Amhākaṃ bhagavato salakkhaṇānaṃ kahāpaṇānaṃ cūḷaṃsena chādetvā kiṇiṃsu .
Ayaṃ vihārabhūmiggahaṇadhanaparicchedo .
TatthaP2.424 vipassissa bhagavato tathā bhūmiṃ kiṇitvā vihāraṃ katvā dinnupaṭṭhāko punabbasumitto nāma ahosi , sikhissa sirivaḍḍhano nāma , vessabhussa sotthiyo nāma , kakusandhassa accuto nāma , koṇāgamanassa uggo nāma , kassapassa sumano nāma , amhākaṃ bhagavato sudatto nāma .
Sabbe cete gahapatimahāsālā seṭṭhino ahesunti .
Ayaṃ upaṭṭhākaparicchedo nāma .
Aparāni cattāri avijahitaṭṭhānāni nāma honti .
Sabbabuddhānañhi bodhipallaṅko avijahito , ekasmiṃyeva ṭhāne hoti .
Dhammacakkappavattanaṃ isipatane migadāye avijahitameva hoti .
Devorohanakāle saṅkassanagaradvāre paṭhamapadagaṇṭhikā avijahitāva hoti .
Jetavane gandhakuṭiyā cattāri mañcapādaṭṭhānāni avijahitāneva honti .
Vihāro pana khuddakopi mahantopi hoti , vihāropi na vijahitoyeva , nagaraṃ pana vijahati .
Yadā nagaraṃ pācīnato hoti , tadā vihāro pacchimato ;
yadā nagaraṃ dakkhiṇato , tadā vihāro uttarato .
Yadā nagaraṃ pacchimato , tadā vihāro pācīnato ;
yadā nagaraṃ uttarato , tadā vihāro dakkhiṇato .
Idāni pana nagaraṃ uttarato , vihāro dakkhiṇato .
SabbabuddhānañcaV2.16 āyuvemattaṃ , pamāṇavemattaṃ , kulavemattaṃ , padhānavemattaṃ , rasmivemattanti pañca vemattāni honti .
Āyuvemattaṃ nāma keci dīghāyukā honti , keci appāyukā .
Tathā hi dīpaṅkarassa vassasatasahassaṃ āyuppamāṇaṃ ahosi , amhākaṃ bhagavato vassasataṃ āyuppamāṇaṃ .
Pamāṇavemattaṃ nāma keci dīghā honti keci rassā .
Tathā hi dīpaṅkaro asītihattho ahosi , sumano navutihattho , amhākaṃ bhagavā aṭṭhārasahattho .
KulavemattaṃM2.18 nāma keci khattiyakule nibbattanti , keci brāhmaṇakule .
Padhānavemattaṃ nāma kesañci padhānaṃ ittarakālameva hoti , yathā kassapassa bhagavato .
Kesañci addhaniyaṃ , yathā amhākaṃ bhagavato .
Rasmivemattaṃ nāma maṅgalassa bhagavato sarīrarasmi dasasahassilokadhātuppamāṇā ahosi .
Amhākaṃ bhagavato samantā byāmamattāP2.425 .
Tatra rasmivemattaṃ ajjhāsayappaṭibaddhaṃ , yo yattakaṃ icchati , tassa tattakaṃ sarīrappabhā pharati .
Maṅgalassa pana niccampi dasasahassilokadhātuṃ pharatūti ajjhāsayo ahosi .
Paṭividdhaguṇesu pana kassaci vemattaṃ nāma natthi .
Aparaṃ amhākaṃyeva bhagavato sahajātaparicchedañca nakkhattaparicchedañca dīpesuṃ .
Sabbaññubodhisattena kira saddhiṃ rāhulamātā , ānandatthero , channo , kaṇṭako , nidhikumbho , mahābodhi , kāḷudāyīti imāni satta sahajātāni .
Mahāpuriso ca uttarāsāḷhanakkhatteneva mātukucchiṃ okkami , mahābhinikkhamanaṃ nikkhami , dhammacakkaṃ pavattesi , yamakapāṭihāriyaṃ akāsi .
Visākhānakkhattena jāto ca abhisambuddho ca parinibbuto ca .
Māghanakkhattenassa sāvakasannipāto ca ahosi , āyusaṅkhārossajjanañca , assayujanakkhattena devorohananti ettakaṃ āharitvā dīpetabbaṃ .
Ayaṃ sambahulaparicchedo nāma .
13. Idāni atha kho tesaṃ bhikkhūnan tiādīsu te bhikkhū –
‘‘ āvuso , pubbenivāsassa nāma ayaṃ gati , yadidaṃ cutito paṭṭhāya paṭisandhiārohanaṃ .
Yaṃ pana idaṃ paṭisandhito paṭṭhāya pacchāmukhaṃ ñāṇaṃ pesetvā cuti gantabbaṃ , idaṃ atigarukaṃ .
Ākāse padaṃ dassento viya bhagavā kathesī ’’ ti ativimhayajātā hutvā –
‘‘ acchariyaṃ , āvuso ,’’ tiādīni vatvā puna aparampi kāraṇaṃ dassento –
‘‘ yatra hi nāma tathāgato ’’ tiādimāhaṃsuV2.17 .
Tattha yatra hi nāmāti acchariyatthe nipāto , yo nāma tathāgatoti attho .
Chinnapapañceti ettha papañcā nāma taṇhā māno diṭṭhīti ime tayo kilesā .
Chinnavaṭumeti ettha vaṭuman ti kusalākusalakammavaṭṭaṃ vuccati .
Pariyādinnavaṭṭeti tasseva vevacanaṃ , pariyādinnasabbakammavaṭṭeti attho .
Sabbadukkhavītivatteti sabbaṃ vipākavaṭṭasaṅkhātaṃ dukkhaṃ vītivatteM2.19 .
Anussarissatīti idaṃ yatrāti nipātavasena anāgatavacanaṃ , attho panettha atītavasena veditabbo .
Bhagavā hi te buddhe anussari , na idāni anussarissati .
EvaṃsīlātiP2.426 maggasīlena phalasīlena lokiyalokuttarasīlena evaṃsīlā .
Evaṃdhammāti ettha samādhipakkhā dhammā adhippetā , maggasamādhinā phalasamādhinā lokiyalokuttarasamādhinā , evaṃsamādhayoti attho .
Evaṃpaññāti maggapaññādivaseneva evaṃpaññā .
Evaṃvihārīti ettha pana heṭṭhā samādhipakkhānaṃ dhammānaṃ gahitattā vihāro gahitova puna kasmā gahitameva gaṇhātīti ce ;
na idaṃ gahitameva , idañhi nirodhasamāpattidīpanatthaṃ vuttaṃ .
Tasmā evaṃ nirodhasamāpattivihārī te bhagavanto ahesunti evamettha attho daṭṭhabbo .
Evaṃvimuttāti ettha vikkhambhanavimutti , tadaṅgavimutti , samucchedavimutti , paṭippassaddhivimutti , nissaraṇavimuttīti pañcavidhā vimutti .
Tattha aṭṭha samāpattiyo sayaṃ vikkhambhitehi nīvaraṇādīhi vimuttattā vikkhambhanavimuttīti saṅkhyaṃ gacchanti .
Aniccānupassanādikā sattānupassanā sayaṃ tassa tassa paccanīkaṅgavasena pariccattāhi niccasaññādīhi vimuttattā tadaṅgavimuttīti saṅkhyaṃ gacchanti .
Cattāro ariyamaggā sayaṃ samucchinnehi kilesehi vimuttattā samucchedavimuttīti saṅkhyaṃ gacchanti .
Cattāri sāmaññaphalāni maggānubhāvena kilesānaṃ paṭippassaddhante uppannattā paṭippassaddhivimuttīti saṅkhyaṃ gacchanti .
Nibbānaṃ sabbakilesehi nissaṭattā apagatattā dūre ṭhitattā nissaraṇavimuttīti saṅkhyaṃ gacchati .
Iti imāsaṃ pañcannaṃ vimuttīnaṃ vasena –
‘‘ evaṃ vimuttā ’’ ti ettha attho daṭṭhabbo .
14. Paṭisallānā vuṭṭhitoti ekībhāvā vuṭṭhito .
16.‘‘ Ito so , bhikkhave ’’ ti ko anusandhi ?
Idañhi suttaṃ –
‘‘ tathāgatassevesā , bhikkhave , dhammadhātu suppaṭividdhā ’’ ti ca ‘‘ devatāpi tathāgatassa etamatthaṃ ārocesun ’’ ti ca imehi dvīhi padehi ābaddhaṃ .
Tattha devatārocanapadaṃ suttantapariyosāne devacārikakolāhalaṃ dassento vicāressatiP2.427 .
Dhammadhātupadānusandhivasena pana ayaṃ desanāM2.20 āraddhā .
Tattha khattiyo jātiyātiādīni ekādasapadāni nidānakaṇḍe vuttanayeneva veditabbāni .