Tividhaokāsādhigamavaṇṇanā
288. Sukhassādhigamāyāti jhānasukhassa maggasukhassa phalasukhassa ca adhigamāya .
Saṃsaṭṭhoti
V2.212 sampayuttacitto .Ariyadhamman ti ariyena bhagavatā buddhena desitaṃ dhammaṃ .
Suṇātīti satthu sammukhā bhikkhubhikkhunīādīhi vā desiyamānaṃ suṇāti .
Yoniso manasikarotīti upāyato pathato kāraṇato ‘ aniccan ’ tiādivasena manasi karoti .
‘‘ Yoniso manasikāro nāma upāyamanasikāro pathamanasikāro , anicce aniccanti dukkhe dukkhanti anattani anattāti asubhe asubhanti saccānulomikena vā cittassa āvaṭṭanā anvāvaṭṭanā ābhogo samannāhāro manasikāro , ayaṃ vuccati yonisomanasikāro ’’ ti .
Evaṃ vutte yonisomanasikāre kammaṃ ārabhatīti attho .
Asaṃsaṭṭhoti vatthukāmehipi kilesakāmehipi asaṃsaṭṭho viharati .
Uppajjati sukhan ti uppajjati paṭhamajjhānasukhaṃ .
Sukhā bhiyyo somanassan ti samāpattito vuṭṭhitassa jhānasukhapaccayā aparāparaṃ somanassaṃ uppajjati .
Pamudāti tuṭṭhākārato dubbalapīti .
Pāmojjan ti balavataraṃ pītisomanassaṃ .
Paṭhamo okāsādhigamoti paṭhamajjhānaṃ pañcanīvaraṇāni vikkhambhetvā attano okāsaṃ gahetvā tiṭṭhati , tasmā ‘‘ paṭhamo okāsādhigamo ’’ ti vuttaṃ .
Oḷārikāti
M2.237 ettha kāyavacīsaṅkhārā tāva oḷārikā hontu , cittasaṅkhārā kathaṃ oḷārikāti ?Appahīnattā .
Kāyasaṅkhārā hi catutthajjhānena pahīyanti , vacīsaṅkhārā dutiyajjhānena , cittasaṅkhārā nirodhasamāpattiyā .
Iti kāyavacīsaṅkhāresu pahīnesupi te tiṭṭhantiyevāti pahīne upādāya
P2.644 appahīnattā oḷārikā nāma jātā .Sukhan ti nirodhā vuṭṭhahantassa uppannaṃ catutthajjhānikaphalasamāpattisukhaṃ .
Sukhā bhiyyo somanassati phalasamāpattito vuṭṭhitassa aparāparaṃ somanassaṃ .
Dutiyo okāsādhigamoti catutthajjhānaṃ sukhaṃ dukkhaṃ vikkhambhetvā attano okāsaṃ gahetvā tiṭṭhati , tasmā ‘‘ dutiyo okāsādhigamo ’’ ti vuttaṃ .
Dutiyatatiyajjhānāni panettha catutthe gahite gahitāneva hontīti visuṃ na vuttānīti .
Idaṃ kusalan tiādīsu kusalaṃ nāma dasakusalakammapathā .
Akusalan ti dasaakusalakammapathā .
Sāvajjadukādayo pi etesaṃ vaseneva veditabbā .
Sabbañceva panetaṃ kaṇhañca sukkañca sappaṭibhāgañcāti kaṇhasukkasappaṭibhāgaṃ .
Nibbānameva hetaṃ appaṭibhāgaṃ .
Avijjā pahīyatīti vaṭṭapaṭicchādikā avijjā pahīyati .
Vijjā uppajjatīti arahattamaggavijjā uppajjati .
Sukhan ti arahattamaggasukhañceva phalasukhañca .
Sukhā bhiyyo somanassan ti phalasamāpattito vuṭṭhitassa aparāparaṃ somanassaṃ .
Tatiyo okāsādhigamoti arahattamaggo sabbakilese vikkhambhetvā attano okāsaṃ gahetvā tiṭṭhati , tasmā ‘‘ tatiyo okāsādhigamo ’’ ti vutto .
Sesamaggā pana tasmiṃ gahite antogadhā evāti visuṃ na vuttā .
Ime
V2.213 pana tayo okāsādhigamā aṭṭhatiṃsārammaṇavasena vitthāretvā kathetabbā .Kathaṃ ?
Sabbāni ārammaṇāni visuddhimagge vuttanayeneva upacāravasena ca appanāvasena ca vavatthapetvā catuvīsatiyā ṭhānesu paṭhamajjhānaṃ ‘‘ paṭhamo okāsādhigamo ’’ ti kathetabbaṃ .
Terasasu ṭhānesu dutiyatatiyajjhānāni , pannarasasu ṭhānesu catutthajjhānañca nirodhasamāpattiṃ pāpetvā ‘‘ dutiyo okāsādhigamo ’’ ti kathetabbaṃ .
Dasa upacārajjhānāni pana maggassa padaṭṭhānabhūtāni tatiyaṃ okāsādhigamaṃ bhajanti .
Apica tīsu sikkhāsu adhisīlasikkhā paṭhamaṃ okāsādhigamaṃ bhajati , adhicittasikkhā dutiyaṃ , adhipaññāsikkhā tatiyanti evaṃ sikkhāvasenapi kathetabbaṃ .
Sāmaññaphalepi cūḷasīlato yāva paṭhamajjhānā paṭhamo okāsādhigamo
M2.238 , dutiyajjhānato yāva nevasaññānāsaññāyatanā dutiyoP2.645 , vipassanāto yāva arahattā tatiyo okāsādhigamoti evaṃ sāmaññaphalasuttantavasenapi kathetabbaṃ .Tīsu pana piṭakesu vinayapiṭakaṃ paṭhamaṃ okāsādhigamaṃ bhajati , suttantapiṭakaṃ dutiyaṃ , abhidhammapiṭakaṃ tatiyanti evaṃ piṭakavasenapi kathetabbaṃ .
Pubbe kira mahātherā vassūpanāyikāya imameva suttaṃ paṭṭhapenti .
Kiṃ kāraṇā ?
Tīṇi piṭakāni vibhajitvā kathetuṃ labhissāmāti .
Tepiṭakena hi samodhānetvā kathentassa dukkathitanti na sakkā vattuṃ .
Tepiṭakaṃ bhajāpetvā kathitameva idaṃ suttaṃ sukathitaṃ hotīti .