Gūthabhārikādiupamāvaṇṇanā
432. Mama
M2.401 ca sūkarabhattan ti mama ca sūkarānaṃ idaṃ bhattaṃ .Uggharantan ti upari gharantaṃ .
Paggharantan ti
V2.362 heṭṭhā parissavantaṃ .Tumhe khvettha bhaṇeti tumhe kho ettha bhaṇe .
Ayameva vā pāṭho .
Tathā hi pana me sūkarabhattan ti tathā hi pana me ayaṃ gūtho sūkarānaṃ bhattaṃ .
434. Āgatāgataṃ kaliṃ gilatīti āgatāgataṃ parājayaguḷaṃ gilati .
Pajjohissāmīti pajjohanaṃ karissāmi , balikammaṃ karissāmīti attho .
Akkhehi dibbissāmāti guḷehi kīḷissāma .
Littaṃ paramena tejasāti paramatejena visena littaṃ .
436. Gāmapaṭṭan ti vuṭṭhitagāmapadeso vuccati .
‘‘ Gāmapadan ’’ tipi pāṭho , ayamevattho .
Sāṇabhāran ti sāṇavākabhāraṃ .
Susannaddhoti subaddho .
Tvaṃ pajānāhīti tvaṃ jāna .
Sace gaṇhitukāmosi , gaṇhāhīti vuttaṃ hoti .
Khoman ti khomavākaṃ .
Ayan ti kāḷalohaṃ .
Lohan ti tambalohaṃ .
Sajjhan ti rajataṃ .
Suvaṇṇan ti
P3.813 suvaṇṇamāsakaṃ .Abhinandiṃsūti tussiṃsu .
437. Attamanoti sakamano tuṭṭhacitto .
Abhiraddhoti abhippasanno .
Pañhāpaṭibhānānīti pañhupaṭṭhānāni .
Paccanīkaṃ kattabban ti paccanīkaṃ paṭiviruddhaṃ viya kattabbaṃ amaññissaṃ , paṭilomagāhaṃ gahetvā aṭṭhāsinti attho .
438. Saṅghātaṃ āpajjantīti saṅghātaṃ vināsaṃ maraṇaṃ āpajjanti .
Na mahapphaloti vipākaphalena na mahapphalo hoti .
Na mahānisaṃsoti guṇānisaṃsena mahānisaṃso na hoti .
Na mahājutikoti ānubhāvajutiyā mahājutiko na hoti .
Na mahāvipphāroti vipākavipphāratāya mahāvipphāro na hoti .
Bījanaṅgalan ti bījañca naṅgalañca .
Dukkhetteti duṭṭhukhette nissārakhette .
Dubbhūmeti visamabhūmibhāge .
Patiṭṭhāpeyyāti ṭhapeyya .
Khaṇḍānīti chinnabhinnāni .
Pūtīnīti nissārāni .
Vātātapahatānīti
M2.402 vātena ca ātapena ca hatāni pariyādinnatejāni .Asārādānīti taṇḍulasārādānarahitāni palālāni .
Asukhasayitānīti yāni sukkhāpetvā koṭṭhe ākiritvā ṭhapitāni , tāni sukhasayitāni nāma .
Etāni pana na tādisāni .
Anuppaveccheyyāti anupaveseyya , na sammā vasseyya , anvaddhamāsaṃ anudasāhaṃ anupañcāhaṃ na vasseyyāti attho .
Api nu tānīti api nu evaṃ khettabījavuṭṭhidose sati tāni bījāni aṅkuramūlapattādīhi uddhaṃ vuddhiṃ heṭṭhā virūḷhiṃ samantato ca vepullaṃ āpajjeyyunti
V2.363 .Evarūpo kho rājañña yaññoti evarūpaṃ rājañña dānaṃ parūpaghātena uppāditapaccayatopi dāyakatopi pariggāhakatopi avisuddhattā na mahapphalaṃ hoti .
Evarūpo kho rājañña yaññoti evarūpaṃ rājaññadānaṃ aparūpaghātena uppannapaccayatopi aparūpaghātitāya sīlavantadāyakatopi
P3.814 sammādiṭṭhiādiguṇasampannapaṭiggāhakatopi mahapphalaṃ hoti .Sace pana guṇātirekaṃ nirodhā vuṭṭhitaṃ paṭiggāhakaṃ labhati , cetanā ca vipulā hoti , diṭṭheva dhamme vipākaṃ detīti .
439. Imaṃ pana therassa dhammakathaṃ sutvā pāyāsirājañño theraṃ nimantetvā sattāhaṃ therassa mahādānaṃ datvā tato paṭṭhāya mahājanassa dānaṃ paṭṭhapesi .
Taṃ sandhāya atha kho pāyāsi rājaññotiādi vuttaṃ .
Tattha kaṇājakan ti sakuṇḍakaṃ uttaṇḍulabhattaṃ .
Bilaṅgadutiyan ti kañjikadutiyaṃ .
Dhorakāni ca vatthānīti thūlāni ca vatthāni .
Guḷavālakānīti guḷadasāni , puñjapuñjavasena ṭhitamahantadasānīti attho .
Evaṃ anuddisatīti evaṃ upadisati .
Pādāpīti pādenapi .
440. Asakkaccan ti saddhāvirahitaṃ assaddhadānaṃ .
Asahatthāti na sahatthena .
Acittīkatan ti cittīkāravirahitaṃ , na cittīkārampi paccupaṭṭhāpetvā na paṇītacittaṃ katvā adāsi .
Apaviddhan ti chaḍḍitaṃ vippatitaṃ .
Suññaṃ serīsakan ti serīsakaṃ nāma ekaṃ tucchaṃ rajatavimānaṃ upagato .
Tassa kira dvāre mahāsirīsarukkho , tena taṃ ‘‘ serīsakan ’’ ti vuccati .
441. Āyasmā
M2.403 gavaṃpatīti thero kira pubbe manussakāle gopāladārakānaṃ jeṭṭhako hutvā mahato sirīsassa mūlaṃ sodhetvā vālikaṃ okiritvā ekaṃ piṇḍapātikattheraṃ rukkhamūle nisīdāpetvā attanā laddhaṃ āhāraṃ datvā tato cuto tassānubhāvena tasmiṃ rajatavimāne nibbatti .Sirīsarukkho vimānadvāre aṭṭhāsi .
So paññāsāya vassehi phalati , tato paññāsa vassāni gatānīti devaputto saṃvegaṃ āpajjati .
So aparena samayena amhākaṃ bhagavato kāle manussesu nibbattitvā satthu dhammakathaṃ sutvā arahattaṃ patto .
Pubbāciṇṇavasena pana divāvihāratthāya tadeva vimānaṃ abhiṇhaṃ gacchati , taṃ kirassa utusukhaṃ hoti .
Taṃ sandhāya ‘‘ tena kho pana samayena āyasmā gavaṃpatī ’’ tiādi vuttaṃ .
So
P3.815V2.364 sakkaccaṃ dānaṃ datvāti so parassa santakampi dānaṃ sakkaccaṃ datvā .Evamārocesīti ‘‘ sakkaccaṃ dānaṃ dethā ’’ tiādinā nayena ārocesi .
Tañca pana therassa ārocanaṃ sutvā mahājano sakkaccaṃ dānaṃ datvā devaloke nibbatto .
Pāyāsissa pana rājaññassa paricārakā sakkaccaṃ dānaṃ datvāpi nikantivasena gantvā tasseva santike nibbattā .
Taṃ kira disācārikavimānaṃ vaṭṭaniaṭaviyaṃ ahosi .
Pāyāsidevaputto ca ekadivasaṃ vāṇijakānaṃ dassetvā attano katakammaṃ kathesīti .
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ
Pāyāsirājaññasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Niṭṭhitā ca mahāvaggassatthavaṇṇanā .
Mahāvaggaṭṭhakathā niṭṭhitā .