8. Sakkapañhasuttavaṇṇanā
Nidānavaṇṇanā
344. Evaṃ
P3.697V2.260M2.290 me sutan ti sakkapañhasuttaṃ .Tatrāyamanuttānapadavaṇṇanā – ambasaṇḍā nāma brāhmaṇagāmoti so kira gāmo ambasaṇḍānaṃ avidūre niviṭṭho , tasmā ‘‘ ambasaṇḍā ’’ tveva vuccati .
Vediyake pabbateti so kira pabbato pabbatapāde jātena maṇivedikāsadisena nīlavanasaṇḍena samantā parikkhitto , tasmā ‘ vediyakapabbato ’ tveva saṅkhyaṃ gato .
Indasālaguhāyan ti pubbepi sā dvinnaṃ pabbatānaṃ antare guhā , indasālarukkho cassā dvāre , tasmā ‘ indasālaguhā ’ ti saṅkhyaṃ gatā .
Atha naṃ kuṭṭehi parikkhipitvā dvāravātapānāni yojetvā supariniṭṭhitasudhākammamālākammalatākammavicittaṃ leṇaṃ katvā bhagavato adaṃsu .
Purimavohāravasena pana ‘‘ indasālaguhā ’’ tveva naṃ sañjānanti .
Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘ indasālaguhāyan ’ ti .
Ussukkaṃ udapādīti dhammiko ussāho uppajji .
Nanu ca esa abhiṇhadassāvī bhagavato , na so devatāsannipāto nāma atthi , yatthāyaṃ na āgatapubbo , sakkena sadiso appamādavihārī devaputto nāma natthi .
Atha kasmā buddhadassanaṃ anāgatapubbassa viya assa ussāho udapādīti ?
Maraṇabhayena santajjitattā .
Tasmiṃ kirassa samaye āyu parikkhīṇo , so pañca pubbanimittāni disvā ‘‘ parikkhīṇo
P3.698 dāni me āyū ’’ ti aññāsi .Yesañca devaputtānaṃ maraṇanimittāni āvi bhavanti , tesu ye parittakena puññakammena devaloke nibbattā , te ‘‘ kuhiṃ nu kho idāni nibbattissāmā ’’ ti bhayaṃ santāsaṃ āpajjanti .
Ye katabhīruttānā bahuṃ puññaṃ katvā nibbattā , te attanā dinnadānaṃ rakkhitasīlaṃ bhāvitabhāvanañca āgamma ‘‘ uparidevaloke sampattiṃ anubhavissāmā ’’ ti na bhāyanti .
Sakko
V2.261 pana devarājā pubbanimittāni disvā dasayojanasahassaṃ devanagaraṃ , yojanasahassubbedhaṃ vejayantaṃ , tiyojanasatikaṃ sudhammadevasabhaṃ , yojanasatubbedhaṃ pāricchattakaṃ , saṭṭhiyojanikaṃ paṇḍukambalasilaṃ , aḍḍhatiyā nāṭakakoṭiyo dvīsu devalokesu devaparisaṃ , nandanavanaṃ , cittalatāvanaṃM2.291 , missakavanaṃ , phārusakavananti etaṃ sabbasampattiṃ oloketvā ‘‘ nassati vata bho me ayaṃ sampattī ’’ ti bhayābhibhūto ahosi .Tato ‘‘ atthi nu kho koci samaṇo vā brāhmaṇo vā lokapitāmaho mahābrahmā vā , yo me hadayanissitaṃ sokasallaṃ samuddharitvā imaṃ sampattiṃ thāvaraṃ kareyyā ’’ ti olokento kañci adisvā puna addasa ‘‘ mādisānaṃ satasahassānampi uppannaṃ sokasallaṃ sammāsambuddho uddharituṃ paṭibalo ’’ ti .
Athevaṃ parivitakkentassa tena kho pana samayena sakkassa devānamindassa ussukkaṃ udapādi bhagavantaṃ dassanāya .
Kahaṃ nu kho bhagavā etarahi viharatīti katarasmiṃ janapade kataraṃ nagaraṃ upanissāya kassa paccaye paribhuñjanto kassa amataṃ dhammaṃ desayamāno viharatīti .
Addasā khoti addakkhi paṭivijjhi .
Mārisāti piyavacanametaṃ , devatānaṃ pāṭiyekko vohāro .
Niddukkhātipi vuttaṃ hoti .
Kasmā panesa deve āmantesi ?
Sahāyatthāya .
Pubbe kiresa bhagavati saḷalaghare viharante ekakova dassanāya agamāsi .
Satthā ‘‘ aparipakkaṃ tāvassa ñāṇaṃ , katipāhaṃ pana atikkamitvā mayi indasālaguhāyaṃ viharante pañca pubbanimittāni disvā maraṇabhayabhīto dvīsu devalokesu devatāhi saddhiṃ upasaṅkamitvā cuddasa pañhe pucchitvā upekkhāpañhavissajjanāvasāne asītiyā devatāsahassehi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhahissatī ’’ ti cintetvā okāsaṃ nākāsi .
So ‘‘ mama pubbepi
P3.699 ekakassa gatattā satthārā okāso na kato , addhā me natthi maggaphalassa upanissayo , ekassa pana upanissaye sati cakkavāḷapariyantāyapi parisāya bhagavā dhammaṃ desetiyeva .Avassaṃ kho pana dvīsu devalokesu kassaci devassa upanissayo bhavissati , taṃ sandhāya satthā dhammaṃ desessati .
Taṃ sutvā ahampi attano domanassaṃ vūpasamessāmī ’’ ti cintetvā sahāyatthāya āmantesi .
Evaṃ bhaddaṃ tavāti kho devā tāvatiṃsāti evaṃ hotu mahārāja , gacchāma bhagavantaṃ dassanāya , dullabho buddhuppādo , bhaddaṃ tava , yo tvaṃ ‘‘ pabbatakīḷaṃ nadīkīḷaṃ gacchāmā ’’ ti avatvā
V2.262 amhe evarūpesu ṭhānesu niyojesīti .Paccassosun ti tassa vacanaṃ sirasā sampaṭicchiṃsu .
345. Pañcasikhaṃ
M2.292 gandhabbadevaputtaṃ āmantesīti deve tāva āmantetu , imaṃ kasmā visuṃ āmantesi ?Okāsakaraṇatthaṃ .
Evaṃ kirassa ahosi ‘‘ dvīsu devalokesu devatā gahetvā dhurena paharantassa viya satthāraṃ upasaṅkamituṃ na yuttaṃ , ayaṃ pana pañcasikho dasabalassa upaṭṭhāko vallabho icchiticchitakkhaṇe gantvā pañhaṃ pucchitvā dhammaṃ suṇāti , imaṃ purato pesetvā okāsaṃ kāretvā iminā katokāse upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchissāmī ’’ ti okāsakaraṇatthaṃ āmantesi .
Evaṃ bhaddaṃ tavāti so ‘‘ evaṃ mahārāja , hotu , bhaddaṃ tava , yo tvaṃ maṃ ‘ ehi , mārisa , uyyānakīḷādīni vā naṭasamajjādīni vā dassanāya gacchāmā ’ ti avatvā ‘ buddhaṃ passissāma , dhammaṃ sossāmā ’ ti vadasī ’’ ti daḷhataraṃ upatthambhento devānamindassa vacanaṃ paṭissutvā anucariyaṃ sahacaraṇaṃ ekato gamanaṃ upāgami .
Tattha beluvapaṇḍun ti beluvapakkaṃ viya paṇḍuvaṇṇaṃ .
Tassa kira sovaṇṇamayaṃ pokkharaṃ , indanīlamayo daṇḍo , rajatamayā tantiyo , pavāḷamayā veṭhakā , vīṇāpattakaṃ gāvutaṃ , tantibandhanaṭṭhānaṃ gāvutaṃ , upari daṇḍako gāvutanti tigāvutappamāṇā vīṇā .
Iti so taṃ vīṇaṃ ādāya samapaññāsamucchanā mucchetvā agganakhehi paharitvā madhuraṃ gītassaraṃ nicchāretvā sesadeve sakkassa gamanakālaṃ
P3.700 jānāpento ekamantaṃ aṭṭhāsi .Evaṃ tassa gītavāditasaññāya sannipatite devagaṇe atha kho sakko devānamindo … pe … vediyake pabbate paccuṭṭhāsi .
346. Atiriva obhāsajātoti aññesu divasesu ekasseva devassa vā mārassa vā brahmuno vā obhāsena obhāsajāto hoti , taṃdivasaṃ pana dvīsu devalokesu devatānaṃ obhāsena atiriva obhāsajāto ekapajjoto sahassacandasūriyauggatakālasadiso ahosi .
Parito gāmesu manussāti samantā gāmesu manussā .
Pakatisāyamāsakāleyeva kira gāmamajjhe dārakesu kīḷantesu tattha sakko agamāsi , tasmā manussā passitvā evamāhaṃsu .
Nanu ca majjhimayāme devatā bhagavantaṃ upasaṅkamanti , ayaṃ kasmā
M2.293 paṭhamayāmassāpi purimabhāgeyeva āgatoti ?Maraṇabhayeneva tajjitattā .
Kiṃsu nāmāti kiṃsu nāma bho etaṃ , ko nu kho ajja mahesakkho devo vā brahmā vā bhagavantaṃ pañhaṃ pucchituṃ dhammaṃ sotuṃ upasaṅkamanto , kathaṃsu
V2.263 nāma bho bhagavā pañhaṃ vissajjessati dhammaṃ desessati , lābhā amhākaṃ , yesaṃ no evaṃ devatānaṃ kaṅkhāvinodako satthā avidūre vihāre vasati , ye labhāma thālakabhikkhampi kaṭacchubhikkhampi dātunti saṃviggā lomahaṭṭhajātā uddhaggalomā hutvā dasanakhasamodhānasamujjalaṃ añjaliṃ sirasmiṃ patiṭṭhapetvā namassamānā aṭṭhaṃsu . 347. Durupasaṅkamāti dupayirupāsiyā .
Ahaṃ sarāgo sadoso samoho , satthā vītarāgo vītadoso vītamoho , tasmā dupayirupāsiyā tathāgatā mādisena .
Jhāyīti lakkhaṇūpanijjhānena ca ārammaṇūpanijjhānena ca jhāyī .
Tasmiññeva jhāne ratāti jhānaratā .
Tadantaraṃ paṭisallīnāti tadantaraṃ paṭisallīnā sampati paṭisallīnā vā .
Tasmā na kevalaṃ jhāyī jhānaratāti durupasaṅkamā , idānimeva paṭisallīnātipi durupasaṅkamā .
Pasādeyyāsīti ārādheyyāsi , okāsaṃ me kāretvā dadeyyāsīti vadati .
Beluvapaṇḍuvīṇaṃ ādāyāti nanu pubbeva ādinnāti ?
Āma
P3.701 , ādinnā .Maggagamanavasena pana aṃsakūṭe laggitā , idāni naṃ vāmahatthe ṭhapetvā vādanasajjaṃ katvā ādiyi .
Tena vuttaṃ ‘‘ ādāyā ’’ ti .