Issues
Select Version
Mahāvaggaṭṭhakathā
Mahāvaggaṭṭhakathā

Pañhaveyyākaraṇavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Pañhaveyyākaraṇavaṇṇanā

357. Kiṃ saṃyojanāti kiṃ bandhanā , kena bandhanena baddhā hutvā .
Puthukāyāti bahujanā .
Averāti appaṭighā .
Adaṇḍāti āvudhadaṇḍadhanadaṇḍavinimuttā .
Asapattāti apaccatthikā .
Abyāpajjāti vigatadomanassā .
Viharemu averinoti aho vata kenaci saddhiṃ averino vihareyyāma , katthaci kopaṃ na uppādetvā accharāya gahitakaṃ jaṅghasahassena saddhiṃ paribhuñjeyyāmāti dānaṃ datvā pūjaṃ katvā ca patthayanti .
Iti ca nesaṃ hotīti evañca nesaṃ ayaṃ patthanā hoti .
Atha ca panāti evaṃ patthanāya satipi .
Issāmacchariyasaṃyojanāti parasampattikhīyanalakkhaṇā issā , attasampattiyā parehi sādhāraṇabhāvassaV2.279 asahanalakkhaṇaṃP3.719 macchariyaṃ , issā ca macchariyañca saṃyojanaṃ etesanti issāmacchariyasaṃyojanā .
Ayamettha saṅkhepo .
Vitthārato pana issāmacchariyāni abhidhamme vuttāneva .
ĀvāsamacchariyenaM2.311 panettha yakkho vā peto vā hutvā tasseva āvāsassa saṅkāraṃ sīsena ukkhipitvā vicarati .
Kulamacchariyena tasmiṃ kule aññesaṃ dānādīni karonte disvā ‘‘ bhinnaṃ vatidaṃ kulaṃ mamā ’’ ti cintayato lohitampi mukhato uggacchati , kucchivirecanampi hoti , antānipi khaṇḍākhaṇḍāni hutvā nikkhamanti .
Lābhamacchariyena saṅghassa vā gaṇassa vā santake lābhe maccharāyitvā puggalikaparibhogena paribhuñjitvā yakkho vā peto vā mahāajagaro vā hutvā nibbattati .
Sarīravaṇṇaguṇavaṇṇamacchariyena pana pariyattidhammamacchariyena ca attanova vaṇṇaṃ vaṇṇeti , na paresaṃ vaṇṇaṃ ,‘‘ kiṃ vaṇṇo eso ’’ ti taṃ taṃ dosaṃ vadanto pariyattiñca kassaci kiñci adento dubbaṇṇo ceva eḷamūgo ca hoti .
Apica āvāsamacchariyena lohagehe paccati .
Kulamacchariyena appalābho hoti .
Lābhamacchariyena gūthaniraye nibbattati .
Vaṇṇamacchariyena bhave nibbattassa vaṇṇo nāma na hoti .
Dhammamacchariyena kukkuḷaniraye nibbattati .
Idaṃ pana issāmacchariyasaṃyojanaṃ sotāpattimaggena pahīyati .
Yāva taṃ nappahīyati , tāva devamanussā averatādīni patthayantāpi verādīhi na parimuccantiyeva .
Tiṇṇā mettha kaṅkhāti etasmiṃ pañhe mayā tumhākaṃ vacanaṃ sutvā kaṅkhā tiṇṇāti vadati , na maggavasena tiṇṇakaṅkhataṃ dīpeti .
Vigatā kathaṃkathāti idaṃ kathaṃ , idaṃ kathanti ayampi kathaṃkathā vigatā .
358. Nidānā dīni vuttatthāneva .
Piyāppiyanidānan ti piyasattasaṅkhāranidānaṃ macchariyaṃ , appiyasattasaṅkhāranidānā issā .
Ubhayaṃ vā ubhayanidānaṃ .
Pabbajitassa hi saddhivihārikādayo , gahaṭṭhassa puttādayo hatthiassādayo vā sattā piyā honti keḷāyitā mamāyitā , muhuttampi te apassanto adhivāsetuṃ na sakkoti .
So aññaṃ tādisaṃ piyasattaṃ labhantaṃ disvā issaṃ karoti .
‘‘ Iminā amhākaṃ kiñci kammaṃ atthi , muhuttaṃ tāvaP3.720 naṃ dethā ’’ ti tameva aññehi yācito ‘‘ na sakkā dātuṃ , kilamissati vā ukkaṇṭhissati vā ’’ tiādīniV2.280 vatvā macchariyaṃ karoti .
Evaṃ tāva ubhayampi piyasattanidānaṃ hoti .
Bhikkhussa pana pattacīvaraparikkhārajātaṃ , gahaṭṭhassa vā alaṅkārādiupakaraṇaṃ piyaṃ hoti manāpaṃ , so aññassaM2.312 tādisaṃ uppajjamānaṃ disvā ‘‘ aho vatassa evarūpaṃ na bhaveyyā ’’ ti issaṃ karoti , yācito vāpi ‘‘ mayampetaṃ mamāyantā na paribhuñjāma , na sakkā dātun ’’ ti macchariyaṃ karoti .
Evaṃ ubhayampi piyasaṅkhāranidānaṃ hoti .
Appiye pana te vuttappakāre satte ca saṅkhāre ca labhitvā sacepissa te amanāpā honti , tathāpi kilesānaṃ viparītavuttitāya ‘‘ ṭhapetvā maṃ ko añño evarūpassa lābhī ’’ ti issaṃ vā karoti , yācito tāvakālikampi adadamāno macchariyaṃ vā karoti .
Evaṃ ubhayampi appiyasattasaṅkhāranidānaṃ hoti .
Chandanidānan ti ettha pariyesanachando , paṭilābhachando , paribhogachando , sannidhichando , vissajjanachandoti pañcavidho chando .
Katamo pariyesanachando ?
Idhekacco atitto chandajāto rūpaṃ pariyesati , saddaṃ .
Gandhaṃ .
Rasaṃ .
Phoṭṭhabbaṃ pariyesati , dhanaṃ pariyesati .
Ayaṃ pariyesanachando .
Katamo paṭilābhachando ?
Idhekacco atitto chandajāto rūpaṃ paṭilabhati , saddaṃ .
Gandhaṃ .
Rasaṃ .
Phoṭṭhabbaṃ paṭilabhati , dhanaṃ paṭilabhati .
Ayaṃ paṭilābhachando .
Katamo paribhogachando ?
Idhekacco atitto chandajāto rūpaṃ paribhuñjati , saddaṃ .
Gandhaṃ .
Rasaṃ .
Phoṭṭhabbaṃ paribhuñjati , dhanaṃ paribhuñjati .
Ayaṃ paribhogachando .
Katamo sannidhichando ?
Idhekacco atitto chandajāto dhanasannicayaṃ karoti ‘‘ āpadāsu bhavissatī ’’ ti .
Ayaṃ sannidhichando .
Katamo vissajjanachando ?
Idhekacco atitto chandajāto dhanaṃ vissajjeti , hatthārohānaṃ , assārohānaṃ , rathikānaṃ , dhanuggahānaṃ –
‘‘ ime maṃ rakkhissanti gopissanti mamāyissanti samparivārayissantī ’’ ti .
Ayaṃ vissajjanachando .
Ime pañca chandā .
Idha taṇhāmattameva , taṃ sandhāya idaṃ vuttaṃ .
Vitakkanidānoti ettha ‘‘ lābhaṃ paṭicca vinicchayo ’’ ti ( dī . ni .2.110) evaṃ vuttoV2.281 vinicchayavitakko vitakko nāma .
Vinicchayoti dve vinicchayā taṇhāvinicchayoM2.313 ca , diṭṭhivinicchayo ca .
Aṭṭhasataṃ taṇhāvicaritaṃ taṇhāvinicchayo nāma .
DvāsaṭṭhiP3.721 diṭṭhiyo diṭṭhivinicchayo nāmāti evaṃ vuttataṇhāvinicchayavasena hi iṭṭhāniṭṭhapiyāppiyavavatthānaṃ na hoti .
Tadeva hi ekaccassa iṭṭhaṃ hoti , ekaccassa aniṭṭhaṃ paccantarājamajjhimadesarājūnaṃ gaṇḍuppādamigamaṃsādīsu viya .
Tasmiṃ pana taṇhāvinicchayavinicchite paṭiladdhavatthusmiṃ ‘‘ ettakaṃ rūpassa bhavissati , ettakaṃ saddassa , ettakaṃ gandhassa , ettakaṃ rasassa , ettakaṃ phoṭṭhabbassa bhavissati , ettakaṃ mayhaṃ bhavissati , ettakaṃ parassa bhavissati , ettakaṃ nidahissāmi , ettakaṃ parassa dassāmī ’’ ti vavatthānaṃ vitakkavinicchayena hoti .
Tenāha ‘‘ chando kho , devānaminda , vitakkanidāno ’’ ti .
Papañcasaññāsaṅkhānidānoti tayo papañcā taṇhāpapañco , mānapapañco , diṭṭhipapañcoti .
Tattha aṭṭhasatataṇhāvicaritaṃ taṇhāpapañco nāma .
Navavidho māno mānapapañco nāma .
Dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo diṭṭhipapañco nāma .
Tesu idha taṇhāpapañco adhippeto .
Kenaṭṭhena papañco ?
Mattapamattākārapāpanaṭṭhena papañco .
Taṃsampayuttā saññā papañcasaññā .
Saṅkhā vuccati koṭṭhāso ‘‘ saññānidānā hi papañcasaṅkhā ’’ tiādīsu viya .
Iti papañcasaññāsaṅkhānidānoti papañcasaññākoṭṭhāsanidāno vitakkoti attho .
Papañcasaññāsaṅkhānirodhasāruppagāminin ti etissā papañcasaññāsaṅkhāya khayā nirodho vūpasamo , tassa sāruppañceva tattha gāminiṃ cāti saha vipassanāya maggaṃ pucchati .