Gopakavatthuvaṇṇanā
353. Sīlesu paripūrakārinīti pañcasu sīlesu paripūrakārinī .
Itthittaṃ virājetvāti itthittaṃ nāma alaṃ , na hi itthitte ṭhatvā cakkavattisiriṃ , na sakkamārabrahmasiriyo paccanubhavituṃ , na paccekabodhiṃ , na sammāsambodhiṃ gantuṃ sakkāti evaṃ itthittaṃ virājeti nāma .
Mahantamidaṃ purisattaṃ nāma seṭṭhaṃ uttamaṃ , ettha ṭhatvā sakkā etā sampattiyo pāpuṇitunti evaṃ
M2.299 pana purisattaṃ bhāveti nāma .Sāpi evamakāsi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ itthittaṃ virājetvā purisattaṃ bhāvetvā ’’ ti .
Hīnaṃ gandhabbakāyan ti hīnaṃ lāmakaṃ gandhabbanikāyaṃ .
Kasmā pana te parisuddhasīlā tattha uppannāti ?
Pubbanikantiyā .
Pubbepi kira nesaṃ etadeva vasitaṭṭhānaṃ , tasmā nikantivasena tattha uppannā .
Upaṭṭhānan ti upaṭṭhānasālaṃ .
Pāricariyan ti paricaraṇabhāvaṃ .
Gītavāditehi amhe paricarissāmāti āgacchanti .
Paṭicodesīti sāresi .
So kira te disvā ‘‘ ime devaputtā ativiya virocenti ativaṇṇavanto , kiṃ nu kho kammaṃ katvā āgatā ’’ ti āvajjanto ‘‘ bhikkhū ahesun ’’ ti addasa .
Tato ‘‘ bhikkhū hontu , sīlesu paripūrakārino ’’ ti upadhārento ‘‘ paripūrakārino ’’ ti addasa .
‘‘ Paripūrakārino hontu , añño guṇo atthi
P3.707 natthī ’’ ti upadhārento ‘‘ jhānalābhino ’’ ti addasa .‘‘ Jhānalābhino hontu , kuhiṃ vāsikā ’’ ti upadhārento ‘‘ mayhaṃva kulūpakā ’’ ti addasa .
Parisuddhasīlā nāma chasu devalokesu yatthicchanti , tattha nibbattanti .
Ime pana uparidevaloke ca na nibbattā .
Jhānalābhino nāma brahmaloke nibbattanti , ime ca brahmaloke na nibbattā .
Ahaṃ pana etesaṃ ovāde ṭhatvā devalokasāmikassa sakkassa devānamindassa pallaṅke putto hutvā nibbatto , ime hīne gandhabbakāye nibbattā .
Aṭṭhivedhapuggalā nāmete vaṭṭetvā vaṭṭetvā gāḷhaṃ vijjhitabbāti cintetvā kutomukhā nāmātiādīhi vacanehi paṭicodesi .
Tattha kutomukhāti bhagavati abhimukhe dhammaṃ desente tumhe kutomukhā kiṃ aññā vihitā ito cito ca olokayamānā udāhu niddāyamānā ?
Duddiṭṭharūpan ti duddiṭṭhasabhāvaṃ daṭṭhuṃ ayuttaṃ
V2.269 .Sahadhammiketi ekassa satthu sāsane samāciṇṇadhamme katapuññe .
Tesaṃ bhanteti tesaṃ gopakena devaputtena evaṃ vatvā puna ‘‘ aho tumhe nillajjā ahirikā ’’ tiādīhi vacanehi paṭicoditānaṃ dve devā diṭṭheva dhamme satiṃ paṭilabhiṃsu .
Kāyaṃ brahmapurohitan ti te kira cintayiṃsu –
‘‘ naṭehi nāma naccantehi gāyantehi vādentehi āgantvā dāyo nāma labhitabbo assa , ayaṃ pana
M2.300 amhākaṃ diṭṭhakālato paṭṭhāya pakkhittaloṇaṃ uddhanaṃ viya taṭataṭāyateva , kiṃ nu kho idan ’’ ti āvajjantā attano samaṇabhāvaṃ parisuddhasīlataṃ jhānalābhitaṃ tasseva kulūpakabhāvañca disvā ‘‘ parisuddhasīlā nāma chasu devalokesu yathārucite ṭhāne nibbattanti , jhānalābhino brahmaloke .Mayaṃ uparidevalokepi brahmalokepi nibbattituṃ nāsakkhimha .
Amhākaṃ ovāde ṭhatvā ayaṃ itthikā upari nibbattā , mayaṃ bhikkhū samānā bhagavati brahmacariyaṃ caritvā hīne gandhabbakāye nibbattā .
Tena no ayaṃ evaṃ niggaṇhātī ’’ ti ñatvā tassa kathaṃ suṇantāyeva tesu dve janā paṭhamajjhānasatiṃ paṭilabhitvā jhānaṃ pādakaṃ katvā saṅkhāre sammasantā anāgāmiphaleyeva patiṭṭhahiṃsu .
Atha nesaṃ so paritto
P3.708 kāmāvacarattabhāvo dhāretuṃ nāsakkhi .Tasmā tāvadeva cavitvā brahmapurohitesu nibbattā .
So ca nesaṃ kāyo tattha ṭhitānaṃyeva nibbatto .
Tena vuttaṃ –
‘‘ tesaṃ , bhante , gopakena devaputtena paṭicoditānaṃ dve devā diṭṭheva dhamme satiṃ paṭilabhiṃsu kāyaṃ brahmapurohitan ’’ ti .
Tattha diṭṭheva dhammeti tasmiññeva attabhāve jhānasatiṃ paṭilabhiṃsu .
Tattheva ṭhatvā cutā pana kāyaṃ brahmapurohitaṃ brahmapurohitasarīraṃ paṭilabhiṃsūti evamattho daṭṭhabbo .
Eko pana devoti eko devaputto nikantiṃ chindituṃ asakkonto kāme ajjhavasi , tattheva āvāsiko ahosi .
354. Saṅghañcupaṭṭhāsin ti saṅghañca upaṭṭhāsiṃ .
Sudhammatāyāti dhammassa sundarabhāvena .
Tidivūpapannoti tidive tidasapure upapanno .
Gandhabbakāyūpagate vasīneti gandhabbakāyaṃ āvāsiko hutvā upagate .
Ye ca mayaṃ pubbe manussabhūtāti ye pubbe manussabhūtā mayaṃ annena pānena upaṭṭhahimhāti iminā saddhiṃ yojetvā attho veditabbo .
Pādūpasaṅgayhāti
V2.270 pāde upasaṅgayha pādadhovanapādamakkhanānuppadānena pūjetvā ceva vanditvā ca .Sake nivesaneti attano ghare .
Imassāpi padassa upaṭṭhahimhāti imināva sambandho .
Paccattaṃ veditabboti attanāva veditabbo .
Ariyāna subhāsitānīti tumhehi vuccamānāni buddhānaṃ bhagavantānaṃ subhāsitāni .
Tumhe
M2.301 pana seṭṭhamupāsamānāti uttamaṃ buddhaṃ bhagavantaṃ upāsamānā anuttare buddhasāsane vā .Brahmacariyan ti seṭṭhacariyaṃ .
Bhavatūpapattīti bhavantānaṃ upapatti .
Agāre vasato mayhan ti gharamajjhe vasantassa mayhaṃ .
Svajjāti so ajja .
Gotamasāvakenāti idha gopako gotamasāvakoti vutto .
Sameccāti samāgantvā .
Handa
P3.709 viyāyāma byāyāmāti handa uyyamāma byāyamāma .Mā no mayaṃ parapessā ahumhāti noti nipātamattaṃ , mā mayaṃ parassa pesanakārakāva ahumhāti attho .
Gotamasāsanānīti idha pakatiyā paṭividdhaṃ paṭhamajjhānameva gotamasāsanānīti vuttaṃ , taṃ anussaraṃ anussaritvāti attho .
Cittāni virājayitvāti pañcakāmaguṇikacittāni virājayitvā .
Kāmesu ādīnavan ti vikkhambhanavasena paṭhamajjhānena kāmesu ādīnavaṃ addasaṃsu , samucchedavasena tatiyamaggena .
Kāmasaṃyojanabandhanānīti kāmasaññojanāni ca kāmabandhanāni ca .
Pāpimayogānīti pāpimato mārassa yogabhūtāni , bandhanabhūtānīti attho .
Duraccayānīti duratikkamāni .
Saindā devā sapajāpatikāti indaṃ jeṭṭhakaṃ katvā upaviṭṭhā saindā pajāpatiṃ devarājānaṃ jeṭṭhakaṃ katvā upaviṭṭhā sapajāpatikā .
Sabhāyupaviṭṭhāti sabhāyaṃ upaviṭṭhā , nisinnāti attho .
Vīrāti sūrā .
Virāgāti vītarāgā .
Virajaṃ karontāti virajaṃ anāgāmimaggaṃ karontā uppādentā .
Nāgova sannāni guṇānīti kāmasaññojanabandhanāni chetvā deve tāvatiṃse atikkamiṃsu .
Saṃvegajātassāti jātasaṃvegassa sakkassa .
Kāmābhibhūti
V2.271 duvidhānampi kāmānaṃ abhibhū .Satiyā vihīnāti jhānasativirahitā .
Tiṇṇaṃ tesan ti tesu tīsu janesu .
Āvasinettha ekoti tattha hīne kāye ekoyeva āvāsiko jāto .
Sambodhipathānusārinoti anāgāmimaggānusārino .
Devepi hīḷentīti dve devaloke
M2.302 hīḷentā adhokarontā upacārappanāsamādhīhi samāhitattā attano pādapaṃsuṃ devatānaṃ matthake okirantā ākāse uppatitvā gatāti .Etādisī dhammappakāsanetthāti ettha sāsane evarūpā dhammappakāsanā , yāya sāvakā etehi guṇehi samannāgatā honti .
Na
P3.710 tattha kiṃ kaṅkhati koci sāvakoti kiṃ tattha tesu sāvakesu koci ekasāvakopi buddhādīsu vā cātuddisabhāve vā na kaṅkhati ‘‘ sabbadisāsu asajjamāno agayhamāno viharatī ’’ ti .Idāni bhagavato vaṇṇaṃ bhaṇanto ‘‘ nitiṇṇaoghaṃ vicikicchachinnaṃ , buddhaṃ namassāma jinaṃ janindan ’’ ti āha .
Tattha vicikicchachinnan ti chinnavicikicchaṃ .
Janindan ti sabbalokuttamaṃ .
Yaṃ te dhamman ti yaṃ tava dhammaṃ .
Ajjhagaṃsu teti te devaputtā adhigatā .
Kāyaṃ brahmapurohitan ti amhākaṃ passantānaṃyeva brahmapurohitasarīraṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yaṃ tava dhammaṃ jānitvā tesaṃ tiṇṇaṃ janānaṃ te dve visesagū amhākaṃ passantānaṃyeva kāyaṃ brahmapurohitaṃ adhigantvā maggaphalavisesaṃ ajjhagaṃsu , mayampi tassa dhammassa pattiyā āgatamhāsi mārisāti .
Āgatamhaseti sampattamha .
Katāvakāsā bhagavatā , pañhaṃ pucchemu mārisāti sace no bhagavā okāsaṃ karoti , atha bhagavatā katāvakāsā hutvā pañhaṃ , mārisa , puccheyyāmāti attho .