Mahāsīvattheravatthu
Thero kira aṭṭhārasa mahāgaṇe vācesi .
Tassovāde ṭhatvā tiṃsasahassā bhikkhū arahattaṃ pāpuṇiṃsu .
Atheko bhikkhu ‘‘ mayhaṃ tāva abbhantare guṇā appamāṇā , kīdisā nu kho me ācariyassa guṇā ’’ ti āvajjanto puthujjanabhāvaṃ passitvā ‘‘ amhākaṃ ācariyo aññesaṃ avassayo hoti , attano bhavituṃ na sakkoti , ovādamassa dassāmī ’’ ti ākāsena gantvā vihārasamīpe otaritvā divāṭṭhāne nisinnaṃ ācariyaṃ upasaṅkamitvā vattaṃ dassetvā ekamantaṃ nisīdi .
Thero
V2.287 –‘‘ kiṃ kāraṇā āgatosi piṇḍapātikā ’’ ti āha .
Ekaṃ anumodanaṃ gaṇhissāmīti āgatosmi , bhanteti .
Okāso na bhavissati , āvusoti ?
Vitakkamāḷake ṭhitakāle pucchissāmi , bhanteti .
Tasmiṃ ṭhāne aññe
P3.728 pucchantīti .Bhikkhācāramagge , bhanteti .
Tatrāpi aññe pucchantīti .
Dupaṭṭanivāsanaṭṭhāne , saṅghāṭipārupanaṭṭhāne , pattanīharaṇaṭṭhāne , gāme
M2.320 caritvā āsanasālāyaṃ yāgupītakāle , bhanteti .Tattha aṭṭhakathātherā attano kaṅkhaṃ vinodenti , āvusoti .
Antogāmato nikkhantakāle pucchissāmi , bhanteti .
Tatrāpi aññe pucchanti , āvusoti .
Antarāmagge , bhante , bhojanasālāyaṃ bhattakiccapariyosāne , bhante , divāṭṭhāne , pādadhovanakāle , mukhadhovanakāle , bhanteti ?
Tadā aññe pucchantīti .
Tato paṭṭhāya yāva aruṇā apare pucchanti , āvusoti .
Dantakaṭṭhaṃ gahetvā mukhadhovanatthaṃ gamanakāle , bhanteti ?
Tadā aññe pucchantīti .
Mukhaṃ dhovitvā āgamanakāle , bhanteti ?
Tatrāpi aññe pucchantīti .
Senāsanaṃ pavisitvā nisinnakāle , bhanteti ?
Tatrāpi aññe pucchantīti .
Bhante , nanu mukhaṃ dhovitvā senāsanaṃ pavisitvā tayo cattāro pallaṅke usumaṃ gāhāpetvā yonisomanasikāre kammaṃ karontānaṃ okāsakālena bhavitabbaṃ siyā , maraṇakhaṇampi na labhissatha , bhante , phalakasadisattha bhante parassa avassayo hotha , attano bhavituṃ na sakkotha , na me tumhākaṃ anumodanāya atthoti ākāse uppatitvā agamāsi .
Thero –
‘‘ imassa bhikkhuno pariyattiyā kammaṃ natthi , mayhaṃ pana aṅkusako bhavissāmīti āgato ’’ ti ñatvā ‘‘ idāni okāso na bhavissati , paccūsakāle gamissāmī ’’ ti pattacīvaraṃ samīpe katvā sabbaṃ divasabhāgaṃ paṭhamayāmamajjhimayāmañca dhammaṃ vācetvā pacchimayāme ekasmiṃ there uddesaṃ gahetvā nikkhante pattacīvaraṃ gahetvā teneva saddhiṃ nikkhanto .
Nisinnaantevāsikā ācariyo kenaci papañcena nikkhantoti maññiṃsu .
Nikkhanto thero koci deva samānācariyabhikkhūti saññaṃ akāsi .
Thero kira ‘‘ mādisassa arahattaṃ nāma kiṃ , dvīhatīheneva pāpuṇitvā paccāgamissāmī ’’ ti antevāsikānaṃ anārocetvāva āsāḷhīmāsassa juṇhapakkhaterasiyā nikkhanto gāmantapabbhāraṃ gantvā caṅkamaṃ āruyha kammaṭṭhānaṃ manasikaronto taṃ divasaṃ arahattaṃ gahetuṃ nāsakkhi .
Uposathadivase sampatte ‘‘ dvīhatīhena arahattaṃ gaṇhissāmīti āgato
P3.729 , gahetuṃ pana nāsakkhiṃ .Tayo māse pana tīṇi divasāni viya yāva mahāpavāraṇā tāva jānissāmī ’’ ti vassaṃ upagantvāpi gahetuṃ nāsakkhi .
Pavāraṇādivase cintesi –
‘‘ ahaṃ dvīhatīhena
V2.288 arahattaṃ gaṇhissāmīti āgatoM2.321 , temāsenāpi nāsakkhiṃ , sabrahmacārino pana visuddhipavāraṇaṃ pavārentī ’’ ti .Tassevaṃ cintayato assudhārā pavattanti .
Tato ‘‘ na mañce mayhaṃ catūhi iriyāpathehi maggaphalaṃ uppajjissati , arahattaṃ appatvā neva mañce piṭṭhiṃ pasāressāmi , na pāde dhovissāmī ’’ ti mañcaṃ ussāpetvā ṭhapesi .
Puna antovassaṃ pattaṃ , arahattaṃ gahetuṃ nāsakkhiyeva .
Ekūnatiṃsapavāraṇāsu assudhārā pavattanti .
Gāmadārakā therassa pādesu phālitaṭṭhānāni kaṇṭakehi sibbanti , davaṃ karontāpi ‘‘ ayyassa mahāsīvattherassa viya pādā hontū ’’ ti davaṃ karonti .
Thero tiṃsasaṃvacchare mahāpavāraṇādivase ālambaṇaphalakaṃ nissāya ṭhito ‘‘ idāni me tiṃsa vassāni samaṇadhammaṃ karontassa , nāsakkhiṃ arahattaṃ pāpuṇituṃ , addhā me imasmiṃ attabhāve maggo vā phalaṃ vā natthi , na me laddhaṃ sabrahmacārīhi saddhiṃ visuddhipavāraṇaṃ pavāretun ’’ ti cintesi .
Tassevaṃ cintayatova domanassaṃ uppajji , assudhārā pavattanti .
Atha avidūraṭṭhāne ekā devadhītā rodamānā aṭṭhāsi .
‘‘ Ko ettha rodasī ’’ ti ?
‘‘ Ahaṃ , bhante , devadhītā ’’ ti .
‘‘ Kasmā rodasī ’’ ti ?
‘‘ Rodamānena maggaphalaṃ nibbattitaṃ , tena ahampi ekaṃ dve maggaphalāni nibbattessāmīti rodāmi , bhante ’’ ti .
Tato thero –
‘‘ bho mahāsīvatthera , devatāpi tayā saddhiṃ keḷiṃ karonti , anucchavikaṃ nu kho te etan ’’ ti vipassanaṃ vaḍḍhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ aggahesi .
So ‘‘ idāni nipajjissāmī ’’ ti senāsanaṃ paṭijaggitvā mañcakaṃ paññapetvā udakaṭṭhāne udakaṃ paccupaṭṭhapetvā ‘‘ pāde dhovissāmī ’’ ti sopānaphalake nisīdi .
Antevāsikāpissa ‘‘ amhākaṃ ācariyassa samaṇadhammaṃ kātuṃ gacchantassa tiṃsa vassāni , sakkhi nu kho visesaṃ nibbattetuṃ , nāsakkhī ’’ ti āvajjayamānā ‘‘ arahattaṃ patvā pādadhovanatthaṃ nisinno ’’ ti disvā ‘‘ amhākaṃ ācariyo amhādisesu antevāsikesu tiṭṭhantesu ‘ attanāva pāde dhovissatī ’ ti aṭṭhānametaṃ , ahaṃ dhovissāmi ahaṃ dhovissāmī ’’ ti tiṃsasahassānipi ākāsena gantvā vanditvā ‘‘ pāde
P3.730 dhovissāma , bhante ’’ tiM2.322 āhaṃsu .Āvuso , idāni tiṃsa vassāni honti mama pādānaṃ adhotānaṃ , tiṭṭhatha , tumhe , ahameva dhovissāmīti .
Sakkopi āvajjanto –
‘‘ mayhaṃ ayyo mahāsīvatthero arahattaṃ patto tiṃsasahassānaṃ antevāsikānaṃ ‘ pāde dhovissāmā ’ ti āgatānaṃ pāde dhovituṃ na deti .
Mādise pana upaṭṭhāke tiṭṭhante
V2.289 ‘ mayhaṃ ayyo sayaṃ pāde dhovissatī ’ ti aṭṭhānametaṃ , ahaṃ dhovissāmī ’’ ti sanniṭṭhānaṃ katvā sujātāya deviyā saddhiṃ bhikkhusaṅghassa santike pāturahosi .So sujaṃ asurakaññaṃ purato katvā ‘‘ apetha , bhante , mātugāmo ’’ ti okāsaṃ kāretvā theraṃ upasaṅkamitvā vanditvā purato ukkuṭiko nisīditvā ‘‘ pāde dhovissāmi , bhante ’’ ti āha .
Kosiya , idāni me tiṃsa vassāni pādānaṃ adhotānaṃ , devatānañca pakatiyāpi manussasarīragandho nāma jeguccho , yojanasate ṭhitānampi kaṇṭhe āsattakuṇapaṃ viya hoti , ahameva dhovissāmīti .
Bhante , ayaṃ gandho nāma na paññāyati , tumhākaṃ pana sīlagandho cha devaloke atikkamitvā upari bhavaggaṃ patvā ṭhito .
Sīlagandhato añño uttaritaro gandho nāma natthi , bhante , tumhākaṃ sīlagandhenamhi āgatoti vāmahatthena gopphakasandhiyaṃ gahetvā dakkhiṇahatthena pādatalaṃ parimajji .
Daharakumārasseva pādā ahesuṃ .
Sakko pāde dhovitvā vanditvā devalokameva gato .
Evaṃ ‘‘ na labhāmi sabrahmacārīhi saddhiṃ visuddhipavāraṇaṃ pavāretun ’’ ti āvajjantassa uppannaṃ domanassaṃ nissāya bhikkhuno maññanavasena vipassanāya ārammaṇampi vipassanāpi maggopi phalampi savitakkasavicāradomanassanti ca avitakkāvicāradomanassanti ca vuttanti veditabbaṃ .
Tattha eko bhikkhu savitakkasavicāradomanasse vipassanaṃ paṭṭhapetvā idaṃ domanassaṃ kiṃ nissitanti upadhārento vatthunissitanti pajānātīti phassapañcamake vuttanayeneva anukkamena arahatte patiṭṭhāti .
Eko avitakkāvicāre domanasse vipassanaṃ paṭṭhapetvā vuttanayeneva arahatte patiṭṭhāti .
Tattha abhiniviṭṭhadomanassesupi savitakkasavicārato avitakkaavicāraṃ paṇītataraṃ .
Savitakkasavicāradomanassavipassanātopi avitakkāvicāradomanassavipassanā
P3.731 paṇītatarā .Savitakkasavicāradomanassaphalasamāpattitopi avitakkāvicāradomanassaphalasamāpattiyeva paṇītatarā
M2.323 .Tenāha bhagavā –
‘‘ ye avitakkaavicāre te paṇītatare ’’ ti .
362. Evarūpā upekkhā na sevitabbāti evarūpā gehasitaupekkhā na sevitabbā .
Gehasitaupekkhā nāma ‘‘ tattha katamā cha gehasitaupekkhā .
Cakkhunā rūpaṃ disvā uppajjati upekkhā bālassa mūḷhassa puthujjanassa anodhijinassa avipākajinassa anādīnavadassāvino assutavato puthujjanassa , yā evarūpā upekkhā , rūpaṃ sā nātivattati , tasmā sā upekkhā gehasitāti vuccatī ’’ ti evaṃ chasu dvāresu iṭṭhārammaṇe āpāthagate guḷapiṇḍike nilīnamakkhikā
V2.290 viya rūpādīni anativattamānā tattheva laggā laggitā hutvā uppannā kāmaguṇanissitā upekkhā na sevitabbā .Evarūpā upekkhā sevitabbāti evarūpā nekkhammasitā upekkhā sevitabbā .
Nekkhammasitā upekkhā nāma –
‘‘ tattha katamā cha nekkhammasitā upekkhā ?
Rūpānaṃ tveva aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ ‘ pubbe ceva rūpā etarahi ca , sabbe te rūpā aniccā , dukkhā , vipariṇāmadhammā ’ ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato uppajjati upekkhā , yā evarūpā upekkhā , rūpaṃ sā ativattati , tasmā sā upekkhā nekkhammasitāti vuccatī ’’ ti ( ma . ni .3.308).
Evaṃ chasu dvāresu iṭṭhāniṭṭhaārammaṇe āpāthagate iṭṭhe arajjantassa , aniṭṭhe adussantassa , asamapekkhanena asammuyhantassa uppannā vipassanā ñāṇasampayuttā upekkhā .
Apica vedanāsabhāgā tatra majjhattupekkhāpi ettha upekkhāva .
Tasmā sevitabbāti ayaṃ nekkhammavasena vipassanāvasena anussatiṭṭhānavasena paṭhamadutiyatatiyacatutthajjhānavasena ca uppajjanakaupekkhā sevitabbā nāma .
Ettha yaṃ ce savitakkaṃ savicāran ti tāyapi nekkhammasitaupekkhāya yaṃ nekkhammavasena vipassanāvasena anussatiṭṭhānavasena paṭhamajjhānavasena ca uppannaṃ savitakkasavicāraṃ upekkhanti jāneyya .
Yaṃ ce avitakkaṃ avicāran ti yaṃ pana dutiyajjhānādivasena uppannaṃ avitakkāvicāraṃ upekkhanti jāneyya .
Ye
P3.732 avitakke avicāre te paṇītatareti etāsu dvīsu yā avitakkaavicārā , sā paṇītatarāti attho .Iminā kiṃ kathitaṃ hoti
M2.324 ?Dvinnaṃ arahattaṃ kathitaṃ .
Eko hi bhikkhu savitakkasavicāraupekkhāya vipassanaṃ paṭṭhapetvā ayaṃ upekkhā kiṃ nissitāti upadhārento vatthunissitāti pajānātīti phassapañcamake vuttanayeneva anukkamena arahatte patiṭṭhāti .
Eko avitakkāvicārāya upekkhāya vipassanaṃ paṭṭhapetvā vuttanayeneva arahatte patiṭṭhāti .
Tattha abhiniviṭṭhaupekkhāsupi savitakkasavicārato avitakkāvicārā paṇītatarā .
Savitakkasavicāraupekkhāvipassanātopi avitakkāvicāraupekkhāvipassanāpaṇītatarā .
Savitakkasavicāraupekkhāphalasamāpattitopi avitakkāvicārupekkhāphalasamāpattiyeva paṇītatarā .
Tenāha bhagavā ‘‘ ye avitakke avicāre te paṇītatare ’’ ti .
363. Evaṃ paṭipanno kho , devānaminda , bhikkhu papañcasaññāsaṅkhānirodhasāruppagāminiṃ paṭipadaṃ paṭipanno hotīti bhagavā arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhapesi .
Sakko pana sotāpattiphalaṃ
V2.291 patto .Buddhānañhi ajjhāsayo hīno na hoti , ukkaṭṭhova hoti .
Ekassapi bahūnampi dhammaṃ desentā arahatteneva kūṭaṃ gaṇhanti .
Sattā pana attano anurūpe upanissaye ṭhitā keci sotāpannā honti , keci sakadāgāmī , keci anāgāmī , keci arahanto .
Rājā viya hi bhagavā , rājakumārā viya veneyyā .
Yathā hi rājā bhojanakāle attano pamāṇena piṇḍaṃ uddharitvā rājakumārānaṃ upaneti , te tato attano mukhappamāṇeneva kabaḷaṃ karonti , evaṃ bhagavā attajjhāsayānurūpāya desanāya arahatteneva kūṭaṃ gaṇhāti .
Veneyyā attano upanissayappamāṇena tato sotāpattiphalamattaṃ vā sakadāgāmianāgāmiarahattaphalameva vā gaṇhanti .
Sakko pana sotāpanno jāto .
Sotāpanno ca hutvā bhagavato puratoyeva cavitvā taruṇasakko hutvā nibbatti , devatānañhi cavamānānaṃ attabhāvassa gatāgataṭṭhānaṃ nāma na paññāyati , dīpasikhāgamanaṃ viya hoti .
Tasmā sesadevatā na jāniṃsu .
Sakko pana sayaṃ cutattā bhagavā ca appaṭihatañāṇattā dveva janā jāniṃsu .
Atha sakko cintesi
P3.733 ‘‘ mayhañhi bhagavatā tīsu ṭhānesu nibbattitaphalameva kathitaṃ , ayañca pana maggo vā phalaṃ vā sakuṇikāya viya uppatitvā gahetuṃ na sakkā , āgamanīyapubbabhāgapaṭipadāya assa bhavitabbaṃ .Handāhaṃ upari khīṇāsavassa pubbabhāgapaṭipadaṃ pucchāmī ’’ ti .