Upaṭṭhākaparicchedavaṇṇanā
11. Upaṭṭhākaparicchede
M2.12 pana ānandoti nibaddhupaṭṭhākabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ .Bhagavato hi paṭhamabodhiyaṃ anibaddhā upaṭṭhākā ahesuṃ .
Ekadā nāgasamālo pattacīvaraṃ gahetvā vicari , ekadā nāgito , ekadā upavāno , ekadā sunakkhatto , ekadā cundo samaṇuddeso , ekadā sāgato
V2.11 , ekadā meghiyo .Tattha
P2.419 ekadā bhagavā nāgasamālattherena saddhiṃ addhānamaggapaṭipanno dvedhāpathaṃ patto .Thero maggā okkamma –
‘‘ bhagavā , ahaṃ iminā maggena gacchāmī ’’ ti āha .
Atha naṃ bhagavā –
‘‘ ehi bhikkhu , iminā maggena gacchāmā ’’ ti āha .
So –
‘‘ handa , bhagavā , tumhākaṃ pattacīvaraṃ gaṇhatha , ahaṃ iminā maggena gacchāmī ’’ ti vatvā pattacīvaraṃ chamāyaṃ ṭhapetuṃ āraddho .
Atha naṃ bhagavā –
‘‘ āhara , bhikkhū ’’ ti vatvā pattacīvaraṃ gahetvā gato .
Tassapi bhikkhuno itarena maggena gacchato corā pattacīvarañceva hariṃsu , sīsañca bhindiṃsu .
So –
‘‘ bhagavā idāni me paṭisaraṇaṃ , na añño ’’ ti cintetvā lohitena gaḷitena bhagavato santikaṃ agamāsi .
‘‘ Kimidaṃ bhikkhū ’’ ti ca vutte taṃ pavattiṃ ārocesi .
Atha naṃ bhagavā –
‘‘ mā cintayi , bhikkhu , etaṃyeva te kāraṇaṃ sallakkhetvā nivārayimhā ’’ ti vatvā naṃ samassāsesi .
Ekadā pana bhagavā meghiyattherena saddhiṃ pācīnavaṃsamigadāye jantugāmaṃ agamāsi .
Tatrāpi meghiyo jantugāme piṇḍāya caritvā nadītīre pāsādikaṃ ambavanaṃ disvā –
‘‘ bhagavā , tumhākaṃ pattacīvaraṃ gaṇhatha , ahaṃ tasmiṃ ambavane samaṇadhammaṃ karomī ’’ ti vatvā bhagavatā tikkhattuṃ nivāriyamānopi gantvā akusalavitakkehi upadduto anvāsatto ( a . ni .9.3; udāna paricchedo 31 daṭṭhabbo ).
Paccāgantvā taṃ pavattiṃ ārocesi .
Tampi bhagavā –
‘‘ idameva te kāraṇaṃ sallakkhetvā nivārayimhā ’’ ti vatvā anupubbena sāvatthiṃ agamāsi .
Tattha gandhakuṭipariveṇe paññattavarabuddhāsane nisinno bhikkhusaṅghaparivuto bhikkhū āmantesi –
‘‘ bhikkhave , idānimhi mahallako ,‘ ekacce bhikkhū iminā maggena gacchāmā ’ ti vutte aññena gacchanti , ekacce mayhaṃ pattacīvaraṃ nikkhipanti , mayhaṃ nibaddhupaṭṭhākaṃ ekaṃ bhikkhuṃ jānāthā ’’ ti .
Bhikkhūnaṃ dhammasaṃvego udapādi .
Athāyasmā sāriputto uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ vanditvā –
‘‘ ahaṃ
M2.13 , bhante , tumheyeva patthayamāno satasahassakappādhikaṃ asaṅkhyeyyaṃ pāramiyo pūrayiṃ , nanu mādiso mahāpañño upaṭṭhāko nāma vaṭṭati , ahaṃ upaṭṭhahissāmī ’’ ti āha .Taṃ bhagavā –
‘‘ alaṃ sāriputta , yassaṃ
P2.420 disāyaṃ tvaṃ viharasi , asuññāyeva me sā disā , tava ovādo buddhānaṃ ovādasadiso , na me tayā upaṭṭhākakiccaṃ atthī ’’ ti paṭikkhipi .Etenevupāyena mahāmoggallānaṃ ādiṃ katvā asītimahāsāvakā uṭṭhahiṃsu .
Te sabbepi bhagavā paṭikkhipi .
Ānandatthero pana tuṇhīyeva nisīdi .
Atha naṃ bhikkhū evamāhaṃsu –
‘‘ āvuso , ānanda , bhikkhusaṅgho upaṭṭhākaṭṭhānaṃ yācati , tvampi yācāhī ’’ ti .
So āha –
‘‘ yācitvā laddhupaṭṭhānaṃ
V2.12 nāma āvuso kīdisaṃ hoti , kiṃ maṃ satthā na passati , sace rocissati , ānando maṃ upaṭṭhātūti vakkhatī ’’ ti .Atha bhagavā –
‘‘ na , bhikkhave , ānando aññena ussāhetabbo , sayameva jānitvā maṃ upaṭṭhahissatī ’’ ti āha .
Tato bhikkhū –
‘‘ uṭṭhehi , āvuso ānanda , uṭṭhehi āvuso ānanda , dasabalaṃ upaṭṭhākaṭṭhānaṃ yācāhī ’’ ti āhaṃsu .
Thero uṭṭhahitvā cattāro paṭikkhepe , catasso ca āyācanāti aṭṭha vare yāci .
Cattāro paṭikkhepā nāma –
‘‘ sace me , bhante , bhagavā attanā laddhaṃ paṇītaṃ cīvaraṃ na dassati , piṇḍapātaṃ na dassati , ekagandhakuṭiyaṃ vasituṃ na dassati , nimantanaṃ gahetvā na gamissati , evāhaṃ bhagavantaṃ upaṭṭhahissāmī ’’ ti vatvā –
‘‘ kiṃ panettha , ānanda , ādīnavaṃ passasī ’’ ti vutte –
‘‘ sacāhaṃ , bhante , imāni vatthūni labhissāmi , bhavissanti vattāro –
‘ ānando dasabalena laddhaṃ paṇītaṃ cīvaraṃ paribhuñjati , piṇḍapātaṃ paribhuñjati , ekagandhakuṭiyaṃ vasati , ekato nimantanaṃ gacchati , etaṃ lābhaṃ labhanto tathāgataṃ upaṭṭhāti , ko evaṃ upaṭṭhahato bhāro ’ ti ’’ ime cattāro paṭikkhepe yāci .
Catasso āyācanā nāma –
‘‘ sace , bhante , bhagavā mayā gahitanimantanaṃ gamissati , sacāhaṃ tiroraṭṭhā tirojanapadā bhagavantaṃ daṭṭhuṃ āgataṃ parisaṃ āgatakkhaṇe eva bhagavantaṃ dassetuṃ lacchāmi , yadā me kaṅkhā uppajjati , tasmiṃyeva khaṇe bhagavantaṃ upasaṅkamituṃ lacchāmi , yaṃ bhagavā mayhaṃ parammukhā dhammaṃ deseti , taṃ āgantvā mayhaṃ kathessati , evāhaṃ bhagavantaṃ
M2.14 upaṭṭhahissāmī ’’ ti vatvā –‘‘ kaṃ panettha , ānanda , ānisaṃsaṃ passasī ’’ ti
P2.421 vutte –‘‘ idha , bhante , saddhā kulaputtā bhagavato okāsaṃ alabhantā maṃ evaṃ vadanti –
‘ sve , bhante ānanda , bhagavatā saddhiṃ amhākaṃ ghare bhikkhaṃ gaṇheyyāthā ’ ti , sace bhante bhagavā tattha na gamissati , icchitakkhaṇeyeva parisaṃ dassetuṃ , kaṅkhañca vinodetuṃ okāsaṃ na lacchāmi , bhavissanti vattāro –
‘ kiṃ ānando dasabalaṃ upaṭṭhāti , ettakampissa anuggahaṃ bhagavā na karotī ’ ti .
Bhagavato ca parammukhā maṃ pucchissanti –
‘ ayaṃ , āvuso ānanda , gāthā , idaṃ suttaṃ , idaṃ jātakaṃ , kattha desitan ’ ti .
Sacāhaṃ taṃ na sampādayissāmi , bhavissanti vattāro –
‘ ettakampi , āvuso , na jānāsi , kasmā tvaṃ chāyā viya bhagavantaṃ avijahanto dīgharattaṃ vicarasī ’ ti .
Tenāhaṃ parammukhā desitassapi dhammassa puna kathanaṃ icchāmī ’’ ti imā catasso āyācanā yāci .
Bhagavāpissa adāsi .
Evaṃ ime aṭṭha vare gahetvā nibaddhupaṭṭhāko ahosi .
Tasseva ṭhānantarassatthāya kappasatasahassaṃ
V2.13 pūritānaṃ pāramīnaṃ phalaṃ pāpuṇīti imassa nibaddhupaṭṭhākabhāvaṃ sandhāya –‘‘ mayhaṃ , bhikkhave , etarahi ānando bhikkhu upaṭṭhāko aggupaṭṭhāko ’’ ti āha .
Ayaṃ upaṭṭhākaparicchedo nāma .
12. Pitiparicchedo uttānatthoyeva .
Vihāraṃ pāvisīti kasmā vihāraṃ pāvisi ?
Bhagavā kira ettakaṃ kathetvā cintesi –
‘‘ na tāva mayā sattannaṃ buddhānaṃ vaṃso nirantaraṃ matthakaṃ pāpetvā kathito , ajja mayi pana vihāraṃ paviṭṭhe ime bhikkhū bhiyyoso mattāya pubbenivāsañāṇaṃ ārabbha vaṇṇaṃ kathayissanti .
Athāhaṃ āgantvā nirantaraṃ buddhavaṃsaṃ kathetvā matthakaṃ pāpetvā dassāmī ’’ ti bhikkhūnaṃ kathāvārassa okāsaṃ datvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi .
Yañcetaṃ bhagavā tantiṃ kathesi , tattha kappaparicchedo , jātiparicchedo , gottaparicchedo , āyuparicchedo , bodhiparicchedo , sāvakayugaparicchedo , sāvakasannipātaparicchedo , upaṭṭhākaparicchedo , pitiparicchedoti navime vārā āgatā , sambahulavāro anāgato , ānetvā pana dīpetabbo .