Dhammapāsādapokkharaṇivaṇṇanā
253. Māpesi khoti nagare bheriṃ carāpetvā janarāsiṃ kāretvā na māpesi , rañño pana saha cittuppādeneva bhūmiṃ bhinditvā caturāsīti pokkharaṇīsahassāni nibbattiṃsu .
Tāni sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Dvīhi vedikāhīti ekāya iṭṭhakānaṃ pariyanteyeva parikkhittā ekāya pariveṇaparicchedapariyante .
Etadahosīti kasmā ahosi ?
Ekadivasaṃ kira nahatvā ca pivitvā ca gacchantaṃ mahājanaṃ mahāpuriso oloketvā ime ummattakaveseneva gacchanti .
Sace etesaṃ ettha piḷandhanapupphāni bhaveyyuṃ , bhaddakaṃ siyāti .
Athassa etadahosi .
Tattha sabbotukan ti
V2.198 pupphaṃ nāma ekasmiṃyeva utumhi pupphati .Ahaṃ pana tathā karissāmi –
‘‘ yathā sabbesu utūsu pupphissatī ’’ ti cintesiṃ .
Ropāpesīti nānāvaṇṇauppalabījādīni tato tato āharāpetvā na ropāpesi , saha cittuppādeneva panassa sabbaṃ ijjhati .
Taṃ loko raññā ropitanti maññi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ ropāpesī ’’ ti .
Tato paṭṭhāya mahājano nānappakāraṃ jalajathalajamālaṃ piḷandhitvā nakkhattaṃ kīḷamāno
P2.629 viya gacchati . 254. Atha rājā tato uttaripi janaṃ sukhasamappitaṃ kātukāmo –
‘‘ yaṃnūnāhaṃ imāsaṃ pokkharaṇīnaṃ tīre ’’ tiādinā janassa sukhavidhānaṃ cintetvā sabbaṃ akāsi .
Tattha nhāpesun ti añño sarīraṃ ubbaṭṭesi , añño cuṇṇāni yojesi , añño tīre nahāyantassa udakaṃ āhari , añño vatthāni paṭiggahesi ceva adāsi ca .
Paṭṭhapesi khoti kathaṃ paṭṭhapesi ?
Itthīnañca purisānañca anucchavike alaṅkāre kāretvā itthimattameva tattha paricāravasena sesaṃ sabbaṃ pariccāgavasena ṭhapetvā rājā mahāsudassano dānaṃ deti , taṃ paribhuñjathāti bheriṃ carāpesi .
Mahājano pokkharaṇītīraṃ āgantvā nahatvā vatthāni parivattetvā nānāgandhehi vilitto piḷandhanavicittamālo dānaggaṃ
M2.222 gantvā anekappakāresu yāgubhattakhajjakesu aṭṭhavidhapānesu ca yo yaṃ icchati , so taṃ khāditvā ca pivitvā ca nānāvaṇṇāni khomasukhumāni vatthāni nivāsetvā sampattiṃ anubhavitvā yesaṃ tādisāni atthi , te ohāya gacchanti .Yesaṃ pana natthi , te gahetvā gacchanti .
Hatthiassayānādīsupi nisīditvā thokaṃ vicaritvā anatthikā ohāya , atthikā gahetvā gacchanti .
Varasayanesu nipajjitvā sampattiṃ anubhavitvā anatthikā ohāya , atthikā gahetvā gacchanti .
Itthīhipi saddhiṃ sampattiṃ anubhavitvā anatthikā ohāya , atthikā gahetvā gacchanti .
Sattavidharatanapasādhanāni ca pasādhetvāpi sampattiṃ anubhavitvā anatthikā ohāya , atthikā gahetvā gacchanti .
Tampi dānaṃ uṭṭhāya samuṭṭhāya dīyateva .
Jambudīpavāsikānaṃ aññaṃ kammaṃ natthi , rañño dānaṃ paribhuñjantāva vicaranti .
255. Atha brāhmaṇagahapatikā cintesuṃ –
‘‘ ayaṃ rājā evarūpaṃ dānaṃ dadantopi ‘ mayhaṃ taṇḍulādīni vā khīrādīni vā dethā ’ ti na kiñci āharāpeti , na kho pana amhākaṃ –
‘ rājā āharāpetī ’ ti tuṇhīmāsituṃ patirūpan ’’ ti te bahuṃ sāpateyyaṃ saṃharitvā rañño upanāmesuṃ .
Tasmā –
‘‘ atha kho , ānanda , brāhmaṇagahapatikā ’’ tiādimāha .
Evaṃ samacintesun ti kasmā evaṃ cintesuṃ ?
Kassaci gharato appaṃ ābhataṃ , kassaci bahu .
Tasmiṃ paṭisaṃhariyamāne
V2.199 –‘‘ kiṃ taveva gharato sundaraṃ ābhataṃ , na mayhaṃ gharato , kiṃ taveva gharato bahu
P2.630 , na mayhan ’’ ti evaṃ kalahasaddopi uppajjeyya , so mā uppajjitthāti evaṃ samacintesuṃ . 256. Ehi tvaṃ sammāti ehi tvaṃ vayassa .
Dhammaṃ nāma pāsādan ti pāsādassa nāmaṃ āropetvāva āṇāpesi .
Vissakammo pana kīva mahanto deva pāsādo hotūti paṭipucchitvā dīghato yojanaṃ vitthārato aḍḍhayojanaṃ sabbaratanamayova hotūti vuttepi ‘ evaṃ hotu , bhaddaṃ tava vacanan ’ ti tassa paṭissuṇitvā dhammarājānaṃ sampaṭicchāpetvā māpesi .
Tattha evaṃ bhaddaṃ tavāti kho ānandāti evaṃ bhaddaṃ tava iti kho ānanda .
Paṭissutvāti sampaṭicchitvā , vatvāti attho .
Tuṇhībhāvenāti samaṇadhammapaṭipattikaraṇokāso
M2.223 me bhavissatīti icchanto tuṇhībhāvena adhivāsesi .Sāramayoti candanasāramayo .
257. Dvīhi vedikāhīti ettha ekā vedikā panassa uṇhīsamatthake ahosi , ekā heṭṭhā paricchedamatthake .
258. Duddikkho ahosīti duuddikkho , pabhāsampattiyā duddasoti attho .
Musatīti harati phandāpeti niccalabhāvena patiṭṭhātuṃ na deti .
Viddheti ubbiddhe , meghavigamena dūrībhūteti attho .
Deveti ākāse .
259. Māpesi khoti ahaṃ imasmiṃ ṭhāne pokkharaṇiṃ māpemi , tumhākaṃ gharāni bhindathāti na evaṃ kāretvā māpesi .
Cittuppādavaseneva panassa bhūmiṃ bhinditvā tathārūpā pokkharaṇī ahosi .
Te sabbakāmehīti sabbehi icchiticchitavatthūhi , samaṇe samaṇaparikkhārehi , brāhmaṇe brāhmaṇaparikkhārehi santappesīti .
Paṭhamabhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā .