1. Mahāpadānasuttavaṇṇanā
Pubbenivāsapaṭisaṃyuttakathā
1. Evaṃ
P2.407V2.1M2.1 me sutaṃ … pe … karerikuṭikāyan ti mahāpadānasuttaṃ .Tatrāyaṃ apubbapadavaṇṇanā – karerikuṭikāyan ti karerīti varuṇarukkhassa nāmaṃ , karerimaṇḍapo tassā kuṭikāya dvāre ṭhito , tasmā ‘‘ karerikuṭikā ’’ ti vuccati , yathā kosambarukkhassa dvāre ṭhitattā ‘‘ kosambakuṭikā ’’ ti .
Antojetavane kira karerikuṭi kosambakuṭi gandhakuṭi salaḷāgāranti cattāri mahāgehāni , ekekaṃ satasahassapariccāgena nipphannaṃ .
Tesu salaḷāgāraṃ raññā pasenadinā kāritaṃ , sesāni anāthapiṇḍikena kāritāni .
Iti bhagavā anāthapiṇḍikena gahapatinā thambhānaṃ upari kāritāya devavimānakappāya karerikuṭikāyaṃ viharati
V2.2 .Pacchābhattan ti ekāsanikakhalupacchābhattikānaṃ pātova bhuttānaṃ antomajjhanhikepi pacchābhattameva .
Idha pana pakatibhattassa pacchato ‘‘ pacchābhattan ’’ ti adhippetaṃ .
Piṇḍapātapaṭikkantānan ti piṇḍapātato paṭikkantānaṃ , bhattakiccaṃ niṭṭhapetvā uṭṭhitānanti attho .
Karerimaṇḍalamāḷeti tasseva karerimaṇḍapassa avidūre katāya nisīdanasālāya .
So kira karerimaṇḍapo gandhakuṭikāya ca sālāya ca
M2.2 antare hoti , tasmā gandhakuṭīpi karerikuṭikāpi sālāpi –‘‘ karerimaṇḍalamāḷo ’’ ti vuccati .
Pubbenivāsapaṭisaṃyuttāti ‘‘ ekampi jātiṃ , dvepi jātiyo ’’ ti evaṃ vibhattena pubbenivutthakkhandhasantānasaṅkhātena pubbenivāsena saddhiṃ yojetvā pavattitā .
Dhammīti dhammasaṃyuttā .
Udapādīti aho acchariyaṃ dasabalassa pubbenivāsañāṇaṃ
P2.408 , pubbenivāsaṃ nāma ke anussaranti , ke nānussarantīti .Titthiyā anussaranti , sāvakā ca paccekabuddhā ca buddhā ca anussaranti .
Kataratitthiyā anussaranti ?
Ye aggappattakammavādino , tepi cattālīsaṃyeva kappe anussaranti , na tato paraṃ .
Sāvakā kappasatasahassaṃ anussaranti .
Dve aggasāvakā asaṅkhyeyyañceva kappasatasahassañca .
Paccekabuddhā dve asaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca .
Buddhānaṃ pana ettakanti paricchedo natthi , yāvatakaṃ ākaṅkhanti , tāvatakaṃ anussaranti .
Titthiyā khandhapaṭipāṭiyā anussaranti , paṭipāṭiṃ muñcitvā na sakkonti .
Paṭipāṭiyā anussarantāpi asaññabhavaṃ patvā khandhappavattiṃ na passanti , jāle patitā kuṇṭhā viya , kūpe patitā paṅguḷā viya ca honti .
Te tattha ṭhatvā ‘‘ ettakameva , ito paraṃ natthī ’’ ti diṭṭhiṃ gaṇhanti .
Iti titthiyānaṃ pubbenivāsānussaraṇaṃ andhānaṃ yaṭṭhikoṭigamanaṃ viya hoti .
Yathā hi andhā yaṭṭhikoṭiggāhake satiyeva gacchanti , asati tattheva nisīdanti , evameva titthiyā khandhapaṭipāṭiyāva anussarituṃ sakkonti , paṭipāṭiṃ vissajjetvā na sakkonti .
Sāvakāpi khandhapaṭipāṭiyāva anussaranti , asaññabhavaṃ patvā khandhappavattiṃ na passanti .
Evaṃ santepi te vaṭṭe saṃsaraṇakasattānaṃ khandhānaṃ abhāvakālo nāma natthi .
Asaññabhave pana pañcakappasatāni pavattantīti tattakaṃ kālaṃ atikkamitvā buddhehi dinnanaye ṭhatvā parato anussaranti ;
seyyathāpi āyasmā sobhito .
Dve aggasāvakā pana paccekabuddhā ca
V2.3 cutipaṭisandhiṃ oloketvā anussaranti .Buddhānaṃ cutipaṭisandhikiccaṃ natthi , yaṃ yaṃ ṭhānaṃ passitukāmā honti , taṃ tadeva passanti .
Titthiyā
M2.3 ca pubbenivāsaṃ anussaramānā attanā diṭṭhakatasutameva anussaranti .Tathā sāvakā ca paccekabuddhā
P2.409 ca .Buddhā pana attanā vā parehi vā diṭṭhakatasutaṃ sabbameva anussaranti .
Titthiyānaṃ pubbenivāsañāṇaṃ khajjopanakaobhāsasadisaṃ , sāvakānaṃ padīpobhāsasadisaṃ , aggasāvakānaṃ osadhitārakobhāsasadisaṃ , paccekabuddhānaṃ candobhāsasadisaṃ , buddhānaṃ saradasūriyamaṇḍalobhāsasadisaṃ .
Tassa ettakāni jātisatāni jātisahassāni jātisatasahassānīti vā ettakāni kappasatāni kappasahassāni kappasatasahassānīti vā natthi , yaṃ kiñci anussarantassa neva khalitaṃ , na paṭighātaṃ hoti , āvajjanapaṭibaddhameva ākaṅkhamanasikāracittuppādapaṭibaddhameva hoti .
Dubbalapattapuṭe vegakkhittanārāco viya , sinerukūṭe vissaṭṭhaindavajiraṃ viya ca asajjamānameva gacchati .
‘‘ Aho mahantaṃ bhagavato pubbenivāsañāṇan ’’ ti evaṃ bhagavantaṃyeva ārabbha kathā uppannā , jātā pavattāti attho .
Taṃ sabbampi saṅkhepato dassetuṃ ‘‘ itipi pubbenivāso , itipi pubvenivāso ’’ ti ettakameva pāḷiyaṃ vuttaṃ .
Tattha itipīti evampi .
2-3.
Assosi kho … pe … atha bhagavā anuppattoti ettha yaṃ vattabbaṃ , taṃ brahmajālasuttavaṇṇanāyaṃ vuttameva .
Ayameva hi viseso – tattha sabbaññutaññāṇena assosi , idha dibbasotena .
Tattha ca vaṇṇāvaṇṇakathā vippakatā , idha pubbenivāsakathā .
Tasmā bhagavā –
‘‘ ime bhikkhū mama pubbenivāsañāṇaṃ ārabbha guṇaṃ thomenti , pubbenivāsañāṇassa pana me nipphattiṃ na jānanti ;
handa nesaṃ tassa nipphattiṃ kathetvā dassāmī ’’ ti āgantvā pakatiyāpi buddhānaṃ nisīditvā dhammadesanatthameva ṭhapite taṅkhaṇe bhikkhūhi papphoṭetvā dinne varabuddhāsane nisīditvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave ’’ ti pucchāya ca ‘‘ idha
P2.410 , bhante ’’ tiādipaṭivacanassa ca pariyosāne tesaṃ pubbenivāsapaṭisaṃyuttaṃ dhammiṃ kathaṃ kathetukāmo iccheyyātha notiādimāha .Tattha iccheyyātha noti iccheyyātha nu .
Atha naṃ pahaṭṭhamānasā bhikkhū yācamānā etassa bhagavātiādimāhaṃsu .
Tattha etassāti etassa dhammikathākaraṇassa .
4. Atha
M2.4 bhagavā tesaṃ yācanaṃ gahetvā kathetukāmo ‘‘ tena hi , bhikkhave , suṇāthā ’’ ti teV2.4 sotāvadhāraṇasādhukamanasikāresu niyojetvā aññesaṃ asādhāraṇaṃ chinnavaṭumakānussaraṇaṃ pakāsetukāmo ito so , bhikkhavetiādimāha .Tattha yaṃ vipassīti yasmiṃ kappe vipassī .
Ayañhi ‘ yan ’ ti saddo ‘‘ yaṃ me , bhante , devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sammukhā sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ , ārocemi taṃ , bhagavato ’’ tiādīsu ( dī . ni .2.203) paccattavacane dissati .
‘‘ Yaṃ taṃ apucchimha akittayī no , aññaṃ taṃ pucchāma tadiṅgha brūhī ’’ tiādīsu ( su . ni .881) upayogavacane .
‘‘ Aṭṭhānametaṃ , bhikkhave , anavakāso , yaṃ ekissā lokadhātuyā ’’ tiādīsu ( a . ni .1.277) karaṇavacane .
Idha pana bhummattheti daṭṭhabbo .
Tena vuttaṃ –
‘‘ yasmiṃ kappe ’’ ti .
Udapādīti dasasahassilokadhātuṃ unnādento uppajji .
Bhaddakappeti pañcabuddhuppādapaṭimaṇḍitattā sundarakappe sārakappeti bhagavā imaṃ kappaṃ thomento evamāha .
Yato paṭṭhāya kira amhākaṃ bhagavatā abhinīhāro kato , etasmiṃ antare ekakappepi pañca buddhā nibbattā nāma natthi .
Amhākaṃ bhagavato abhinīhārassa purato pana taṇhaṅkaro , medhaṅkaro , saraṇaṅkaro , dīpaṅkaroti cattāro buddhā ekasmiṃ kappe nibbattiṃsu .
Tesaṃ orabhāge ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ buddhasuññameva ahosi .
Asaṅkhyeyyakappapariyosāne pana koṇḍañño nāma buddho ekova ekasmiṃ kappe uppanno .
Tatopi asaṅkhyeyyaṃ buddhasuññameva ahosi .
Asaṅkhyeyyakappapariyosāne maṅgalo , sumano , revato , sobhitoti cattāro buddhā ekasmiṃ kappe uppannā
P2.411 .Tatopi asaṅkhyeyyaṃ buddhasuññameva ahosi .
Asaṅkhyeyyakappapariyosāne pana ito kappasatasahassādhikassa asaṅkhyeyyassa upari anomadassī , padumo , nāradoti tayo buddhā ekasmiṃ kappe uppannā .
Tatopi asaṅkhyeyyaṃ buddhasuññameva ahosi .
Asaṅkhyeyyakappapariyosāne pana ito kappasatasahassānaṃ upari padumuttaro bhagavā ekova ekasmiṃ kappe uppanno .
Tassa orabhāge ito tiṃsakappasahassānaṃ upari sumedho , sujātoti dve buddhā ekasmiṃ kappe uppannā .
Tato orabhāge ito aṭṭhārasannaṃ kappasahassānaṃ upari piyadassī , atthadassī , dhammadassīti tayo buddhā
M2.5 ekasmiṃ kappe uppannā .Atha ito catunavutikappe siddhattho nāma buddho ekova ekasmiṃ kappe uppanno .
Ito dve navutikappe tisso , phussoti dve buddhā ekasmiṃ kappe uppannā .
Ito ekanavutikappe vipassī bhagavā uppanno .
Ito ekatiṃse kappe sikhī , vessabhūti dve buddhā uppannā .
Imasmiṃ bhaddakappe kakusandho , koṇāgamano , kassapo , gotamo amhākaṃ sammāsambuddhoti cattāro buddhā uppannā , metteyyo uppajjissati .
Evamayaṃ kappo pañcabuddhuppādapaṭimaṇḍitattā sundarakappo sārakappoti bhagavā imaṃ kappaṃ thomento evamāha .
Kiṃ
V2.5 panetaṃ buddhānaṃyeva pākaṭaṃ hoti –‘‘ imasmiṃ kappe ettakā buddhā uppannā vā uppajjissantīti vā ’’ ti , udāhu aññesampi pākaṭaṃ hotīti ?
Aññesampi pākaṭaṃ hoti .
Kesaṃ ?
Suddhāvāsabrahmānaṃ .
Kappasaṇṭhānakālasmiñhi ekamasaṅkhyeyyaṃ ekaṅgaṇaṃ hutvā ṭhite lokasannivāse lokassa saṇṭhānatthāya devo vassituṃ ārabhati .
Āditova antaraṭṭhake himapāto viya hoti .
Tato tilamattā kaṇamattā taṇḍulamattā mugga-māsa-badara-āmalaka-eḷāluka-kumbhaṇḍa-alābumattā udakadhārā hutvā anukkamena usabhadveusabhaaḍḍhagāvutagāvutadvegāvutaaḍḍhayojanayojanadviyojana … pe … yojanasatayojanasahassayojanasatasahassamattā
P2.412 hutvā koṭisatasahassacakkavāḷabbhantare yāva avinaṭṭhabrahmalokā pūretvā tiṭṭhanti .Atha taṃ udakaṃ anupubbena bhassati , bhassante udake pakatidevalokaṭṭhānesu devalokā saṇṭhahanti , tesaṃ saṇṭhahanavidhānaṃ visuddhimagge pubbenivāsakathāyaṃ vuttameva .
Manussalokasaṇṭhahanaṭṭhānaṃ pana patte udake dhamakaraṇamukhe pihite viya vātavasena taṃ udakaṃ santiṭṭhati , udakapiṭṭhe uppalinipaṇṇaṃ viya pathavī saṇṭhahati .
Mahābodhipallaṅko vinassamāne loke pacchā vinassati , saṇṭhahamāne paṭhamaṃ saṇṭhahati .
Tattha pubbanimittaṃ hutvā eko paduminigaccho uppajjati , tassa sace tasmiṃ kappe buddho nibbattissati , pupphaṃ uppajjati .
No ce , nuppajjati .
Uppajjamānañca sace eko buddho nibbattissati , ekaṃ uppajjati .
Sace dve , tayo , cattāro , pañca buddhā nibbattissanti , pañca uppajjanti .
Tāni ca kho ekasmiṃyeva nāḷe kaṇṇikābaddhāni hutvā .
Suddhāvāsabrahmāno ‘‘ āyāma
M2.6 , mayaṃ mārisā , pubbanimittaṃ passissāmā ’’ ti mahābodhipallaṅkaṭṭhānaṃ āgacchanti , buddhānaṃ anibbattanakappe pupphaṃ na hoti .Te pana apupphitagacchaṃ disvā –
‘‘ andhakāro vata bho loko bhavissati , matā matā sattā apāye pūressanti , cha devalokā nava brahmalokā suññā bhavissantī ’’ ti anattamanā honti .
Pupphitakāle pana pupphaṃ disvā –
‘‘ sabbaññubodhisattesu mātukucchiṃ okkamantesu nikkhamantesu sambujjhantesu dhammacakkaṃ pavattentesu yamakapāṭihāriyaṃ karontesu devorohanaṃ karontesu āyusaṅkhāraṃ ossajjantesu parinibbāyantesu dasasahassacakkavāḷakampanādīni pāṭihāriyāni dakkhissāmā ’’ ti ca ‘‘ cattāro apāyā parihāyissanti , cha devalokā nava brahmalokā paripūressantī ’’ ti ca attamanā udānaṃ udānentā attano attano brahmalokaṃ gacchanti .
Imasmiṃ bhaddakappe pañca padumāni uppajjiṃsu .
Tesaṃ nimittānaṃ ānubhāvena cattāro buddhā uppannā , pañcamo uppajjissati .
Suddhāvāsabrahmānopi
P2.413 tāni padumāni disvā imamatthaṃ jāniṃsu .Tena vuttaṃ –
‘‘ aññesampi pākaṭaṃ hotī ’’ ti .