2. Kosiyavaggo
1. Kosiyasikkhāpadavaṇṇanā
542. Pāḷiyaṃ
V2.365 ‘‘ kosiyakārake ’’ ti ettha kosaṃ karontīti kosakārakāti laddhavohārānaṃ pāṇakānaṃ kosato nibbattaṃ kosiyaṃ , taṃ karontīti kosiyakārakā , tantavāyā .Saṃhananaṃ saṅghāto
M2.413 , vināsoti attho .Kosiyamissakan ti kosiyatantunā missaṃ .
‘‘ Avāyiman ’’ ti vuttattā vāyitvā ce karonti , anāpatti .
Anāpatti vitānaṃ vātiādinā vitānādīnaṃ atthāya karaṇepi tenākārena paribhogepi anāpatti vuttā .
Evampi missetvā katameva hotīti iminā vātena āharitvā pātitepi acittakattā āpattiyevāti dasseti .
Kosiyamissakatā , attano atthāya santhatassa karaṇaṃ kārāpanaṃ , paṭilābho cāti imānettha tīṇi aṅgāni .
Kosiyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
547. Suddhakāḷakasikkhāpadaṃ uttānatthameva .
3. Dvebhāgasikkhāpadavaṇṇanā
552. Dvebhāgasikkhāpade pana dve bhāgāti ukkaṭṭhaparicchedo kāḷakānaṃ adhikaggahaṇassa paṭikkhepavasena sikkhāpadassa paññattattā .
Tatiyaṃ odātānaṃ catutthaṃ gocariyānan ti ayaṃ heṭṭhimaparicchedo tesaṃ adhikaggahaṇe paṭikkhepābhāvato , tasmā kāḷakānaṃ bhāgadvayato adhikaṃ na vaṭṭati , sesānaṃ pana vuttappamāṇato adhikampi vaṭṭati .
‘‘ Kāḷakānaṃyeva ca adhikaggahaṇassa paṭikkhittattā kāḷakānaṃ upaḍḍhaṃ odātānaṃ vā gocariyānaṃ vā upaḍḍhaṃ gahetvāpi kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti vadanti ,‘‘ anāpatti bahutaraṃ odātānaṃ bahutaraṃ gocariyānaṃ ādiyitvā karoti , suddhaṃ odātānaṃ suddhaṃ gocariyānaṃ ādiyitvā karotī ’’ ti iminā taṃ sameti .
‘‘ Kāḷake odāte ca ṭhapetvā sesā gocariyesuyeva saṅgahaṃ gacchantī ’’ ti vadanti .
Dve
V2.366 koṭṭhāsā kāḷakānan ti ettha pana ‘‘ ekassapi kāḷakalomassa atirekabhāve nissaggiyaṃ hotī ’’ ti mātikāṭṭhakathāyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . dvebhāgasikkhāpadavaṇṇanā ) ttaṃ , taṃ ‘‘ dhārayitvā dve tulā ādātabbā ’’ ti vacanato tulādhāraṇāya na sametiM2.414 .Na hi lome gaṇetvā tulādhāraṇā karīyati , atha gaṇetvāva dhārayitabbaṃ siyā , kiṃ tulādhāraṇāya , tasmā evamettha adhippāyo yutto siyā – acittakattā sikkhāpadassa pubbe tulāya dhārayitvā ṭhapitesu ekampi lomaṃ tattha pateyya , nissaggiyanti .
Aññathā dubbiññeyyabhāvato dve tulā nādātabbā , ūnakatarāva ādātabbā siyuṃ .
Dvebhāgasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Chabbassasikkhāpadavaṇṇanā
557. Chabbassasikkhāpade pana ‘‘ yesaṃ no santhate dārakā uhadantipi ummihantipi , yesaṃ no santhatā undūrehipi khajjantī ’’ ti evaṃ pāḷipadānaṃ sambandho veditabbo .
Hada karīsossagge , miha secaneti panimassatthaṃ sandhāyāha ‘‘ vaccampi passāvampi karontī ’’ ti .
Pavāraṇāuposathapāṭipadadivasesu santhataṃ karitvā puna chaṭṭhe vasse paripuṇṇe pavāraṇāuposathapāṭipadadivasesu karonto ‘‘ chabbassāni karotī ’’ ti vuccati .
Dutiyadivasato paṭṭhāya karonto pana atirekachabbassāni karoti nāma .
Chabbassasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Nisīdanasanthatasikkhāpadavaṇṇanā
565-6.
Nisīdanasanthatasikkhāpade pana paññāyissatīti sace sā katikā manāpā bhavissati , manāpatāya bhikkhusaṅgho sandississati .
Sace amanāpā , amanāpatāya sandississatīti adhippāyo , āraññakaṅgādīni tīṇi pāḷiyaṃ padhānaṅgavasena vuttāni , sesānipi te samādiyiṃsuyevāti veditabbaṃ .
Tenevāha ‘‘ santhate catutthacīvarasaññitāyā ’’ ti .
Ujjhitvāti vissajjetvā .
567. Nisīdanasanthatattā
M2.415 nivāsanapārupanakiccaṃ natthīti āha ‘‘ sakiṃ nisinnañceva nipannañcā ’’ tiV2.367 .Vidatthimattan ti sugatavidatthiṃ sandhāya vadati .
Idañca heṭṭhimaparicchedadassanatthaṃ vuttaṃ .
‘‘ Vitānādīnaṃyeva atthāya karaṇe anāpattivacanato sace nipajjanatthāya karonti , āpattiyevā ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Akappiyattā pana ‘‘ paribhuñjituṃ na vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .
Idañca nisīdanasanthataṃ nāma nisīdanacīvarameva , nāññanti vadanti .
Nisīdanasikkhāpadepi nisīdanaṃ nāma sadasaṃ vuccatīti ca aṭṭhakathāyañcassa ‘‘ santhatasadisaṃ santharitvā ekasmiṃ ante sugatavidatthiyā vidatthimatte padese dvīsu ṭhānesu phāletvā tisso dasā karīyanti , tāhi dasāhi sadasaṃ nāma vuccatī ’’ ti ( pāci . aṭṭha .531) vacanato idhāpi ‘‘ nisīdanaṃ nāma sadasaṃ vuccatī ’’ ti ca ‘‘ santhate catutthacīvarasaññitāyā ’’ ti ca vacanato taṃ yuttaṃ viya dissati .
Keci pana ‘‘ nisīdanasanthataṃ eḷakalomāni santharitvā santhataṃ viya karonti , taṃ avāyimaṃ anadhiṭṭhānupagaṃ , nisīdanacīvaraṃ pana channaṃ cīvarānaṃ aññatarena karoti adhiṭṭhānupagaṃ , taṃ karontā ca nantakāni santharitvā santhatasadisaṃ karontī ’’ ti vadanti , vīmaṃsitvā yuttataraṃ gahetabbaṃ .
Nisīdanasanthatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Eḷakalomasikkhāpadavaṇṇanā
571. Eḷalomasikkhāpade pana āsumbhīti ettha ‘‘ asumbhī ’’ ti paṭhanti .
Kilantāti iminā kilantatāya te onamitvā pātetuṃ na sakkontīti dasseti .
Addhānamaggappaṭipannassāti idaṃ vatthumattadīpanavasena pāḷiyaṃ vuttaṃ .
Yattha katthaci pana dhammena labhitvā gaṇhituṃ vaṭṭatiyeva .
Tiyojanaparaman ti ca gahitaṭṭhānato tiyojanappamāṇaṃ desanti evamattho gahetabbo .
572. Sahatthāti karaṇatthe nissakkavacananti āha ‘‘ sahatthenā ’’ ti .
Asante hāraketi pāḷiyaṃ bhikkhuno anurūpatādassanatthaṃ vuttaṃ , na pana hārake vijjamāne tiyojanabbhantare sahatthā harantassa āpattidassanatthaṃ .
Tiyojanato bahi bahitiyojanan ti āha ‘‘ tiyojanato bahi pātetī ’’ ti .
Tena haritepi āpattiyevāti saussāhattā anāṇattiyā haṭattā ca .
Satipi hi saussāhabhāve āṇattiyā
M2.416 ce harati , anāpatti ‘‘ aññaṃ harāpetī ’’ ti vacanato .Añño harissatīti adhippāyābhāvato ‘‘ suddhacittena ṭhapitan ’’ ti vuttaṃ .
Saussāhattāti tiyojanātikkamane saussāhattā .
Idañca ‘‘ añño harissatī ’’ ti asuddhacittena ṭhapitaṃ sandhāya
V2.368 vuttaṃ , acittakattāti idaṃ pana suddhacittena ṭhapitaṃ sandhāya .Anāpatti pāḷiyā na sametīti ‘‘ tiyojanaṃ haratī ’’ tiādipāḷiyā , visesato ‘‘ aññaṃ harāpetī ’’ ti pāḷiyā ca na sameti .
Sace sāmikaṃ jānāpetvā ṭhapeti , āṇattiyā harāpeti nāmāti āha ‘‘ sāmikassa ajānantassevā ’’ ti .
Agacchantepīti gamanaṃ upacchinditvā ṭhitayānepi .
Heṭṭhā vā gacchantoti bhūmiyaṃ gacchanto .
Aññaṃ harāpetīti ettha añña -ggahaṇena sāmaññato tiracchānagatāpi saṅgahitāti āha –
‘‘ aññaṃ harāpetīti vacanato anāpattī ’’ ti .
Suṅkaghāte āpatti hotīti aññaṃ harāpentassa āpatti .
Tattha anāpattīti aññavihitassa theyyacittābhāvato anāpatti .
575.‘‘ Taṃ harantassāti puna tiyojanaṃ harantassā ’’ ti mahāgaṇṭhipade vuttaṃ .
Taṃ pana mātikāṭṭhakathāyaṃ aṅgesu ‘‘ paṭhamappaṭilābho sati iminā vacanena na sameti .
‘‘ Paṭhamappaṭilābho ’’ ti hi idaṃ dutiyappaṭilābho āpattiyā aṅgaṃ na hotīti dīpeti , tasmā pāḷiyaṃ aṭṭhakathāyañca visesābhāvato acchinnaṃ paṭilabhitvā harantassa puna tiyojanātikkamepi anāpatti vuttāti amhākaṃ khanti .
Aññathā acchinnaṃ paṭilabhitvā puna tiyojanaṃ haratīti vadeyya .
Vīmaṃsitvā yuttataraṃ gahetabbaṃ .
Anāpatti katabhaṇḍan ti ettha ‘‘ kambalakojavādikatabhaṇḍampi .
Pakaticīvare laggalomāni āpattiṃ janentiyevā ’’ ti vadanti .
Tanukapattatthavikantare aghaṭṭanatthaṃ pakkhipanti .
Pakkhittan ti kaṇṇacchidde pakkhittaṃ .
Nidhānamukhaṃ nāmāti iminā katabhaṇḍasaṅkhyaṃ na gacchatīti dasseti .
Eḷakalomānaṃ akatabhaṇḍatā , paṭhamappaṭilābho , attanā ādāya vā aññassa ajānantassa yāne pakkhipitvā vā tiyojanātikkamanaṃ , āharaṇapaccāharaṇaṃ , avāsādhippāyatāti imānettha pañca aṅgāni .
Eḷakalomasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
576. Eḷakalomadhovāpanasikkhāpadaṃ
M2.417 uttānatthameva .8. Rūpiyasikkhāpadavaṇṇanā
583-584.
Rūpiyasikkhāpade pana satthuvaṇṇoti satthunā samānavaṇṇo .
Satthuno vaṇṇo satthuvaṇṇo , satthuvaṇṇo viya vaṇṇo assāti satthuvaṇṇoti majjhapadalopīsamāso daṭṭhabbo .
Pākatiko
V2.369 nāma etarahi pakatikahāpaṇo .Rukkhaphalabījamayoti tintiṇikādirukkhānaṃ phalabījena kato .
Iccetaṃ sabbampīti yathāvuttabhedaṃ sabbampi catubbidhaṃ nissaggiyavatthu hotīti sambandho .
Jātarūpamāsakoti suvaṇṇakahāpaṇo .
Gaṇheyyāti attano atthāya dīyamānaṃ vā katthaci ṭhitaṃ vā nippariggahaṃ disvā sayaṃ gaṇheyya .
‘‘ Idaṃ ayyassa hotū ’’ ti evaṃ sammukhā vā ‘‘ asukasmiṃ nāma ṭhāne mama hiraññasuvaṇṇaṃ atthi , taṃ tuyhaṃ hotū ’’ ti evaṃ parammukhā ṭhitaṃ vā kevalaṃ vācāya vā hatthamuddāya vā ‘‘ tuyhan ’’ ti vatvā pariccattassa kāyavācāhi appaṭikkhipitvā cittena sādiyanaṃ upanikkhittasādiyanaṃ nāma .
‘‘ Sādiyatī ’’ ti vuttamevatthaṃ vibhāveti ‘‘ gaṇhitukāmo hotī ’’ ti .
‘‘ Idaṃ guttaṭṭhānan ’’ ti ācikkhitabban ti paccayaparibhogaṃyeva sandhāya ācikkhitabbaṃ .
‘‘ Idha nikkhipāhī ’’ ti vutte ‘‘ uggaṇhāpeyya vā ’’ ti vuttalakkhaṇena nissaggiyaṃ hotīti āha –
‘‘ idha nikkhipāhīti na vattabban ’’ ti .
Parato ‘‘ imaṃ gaṇhā ’’ ti na vattabban ti etthāpi eseva nayo .
Kappiyañca akappiyañca nissāya ṭhitameva hotīti yasmā tato uppannapaccayaparibhogo kappati , tasmā kappiyaṃ nissāya ṭhitaṃ .
Yasmā pana dubbicāraṇāya tato uppannapaccayaparibhogopi na kappati , tasmā akappiyaṃ nissāya ṭhitanti veditabbaṃ .
Na tena kiñci kappiyabhaṇḍaṃ cetāpitan ti ettha cetāpitaṃ ce , natthi paribhogupāyo , tasmā evaṃ vuttaṃ .
Akappiyañhi nissaggiyaṃ vatthuṃ uggaṇhitvā taṃ anissajjitvāva cetāpitaṃ kappiyabhaṇḍaṃ saṅghassa nissaṭṭhampi sabbesaṃ na kappati .
Keci pana ‘‘ yasmā nissaggiyaṃ vatthuṃ paṭiggahetvā cetāpitaṃ kappiyabhaṇḍaṃ saṅghassa nissajjāmīti nissaṭṭhaṃ vināva upāyaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭati , tasmā
M2.418 ‘ na tena kiñci kappiyabhaṇḍaṃ cetāpitan ’ ti vuttan ’’ ti vadanti .‘‘ Ārāmikānaṃ vā pattabhāgan ti idaṃ gihīnaṃ hatthagatopi soyeva bhāgoti katvā vuttaṃ .
Sace pana tena aññaṃ parivattetvā ārāmikā denti , paribhuñjituṃ vaṭṭatī ’’ ti majjhimagaṇṭhipade cūḷagaṇṭhipade ca vuttaṃ .
Tato haritvāti aññesaṃ pattabhāgato haritvā .
Kasiṇaparikamman ti ālokakasiṇaparikammaṃ .
Mañcapīṭhādīni vāti ettha ‘‘ tato gahitamañcapīṭhādīni parivattetvā aññaṃ ce gahitaṃ , vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
Chāyāpīti bhojanasālādīnaṃ chāyāpi .
Paricchedātikkantāti gehaparicchedaṃ atikkantā , chāyāya gatagataṭṭhānaṃ gehaṃ nāma na hotīti adhippāyo .
Maggenapīti ettha ‘‘ sace añño maggo natthi , maggaṃ adhiṭṭhahitvā gantuṃ vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
Kītāyāti tena vatthunā kītāya .
Upanikkhepaṃ ṭhapetvā saṅgho paccaye paribhuñjatīti sace upāsako ‘‘ atibahu etaṃ hiraññaṃ , idaṃ , bhante , ajjeva na vināsetabban ’’ ti vatvā sayaṃ
V2.370 upanikkhepaṃ ṭhapeti , aññena vā ṭhapāpeti , etaṃ upanikkhepaṃ ṭhapetvā tato udayaṃ paribhuñjanto saṅgho paccaye paribhuñjati , tena vatthunā gahitattā ‘‘ akappiyan ’’ ti vuttaṃ . 585. Patitokāsaṃ asamannāharantena pātetabban ti idaṃ nirapekkhabhāvadassanaparanti veditabbaṃ , tasmā patitaṭṭhāne ñātepissa gūthaṃ chaḍḍentassa viya nirapekkhabhāvoyevettha pamāṇanti veditabbaṃ .
Asantasambhāvanāyāti attani avijjamānauttarimanussadhammārocanaṃ sandhāya vuttaṃ .
Theyyaparibhogo nāma anarahassa paribhogo .
Bhagavatā hi attano sāsane sīlavato paccayā anuññātā , na dussīlassa .
Dāyakānampi sīlavato eva pariccāgo , na dussīlassa attano kārānaṃ mahapphalabhāvassa paccāsīsanato .
Iti satthārā ananuññātattā dāyakehi ca apariccattattā dussīlassa paribhogo theyyaparibhogo .
Iṇavasena paribhogo iṇaparibhogo , paṭiggāhakato dakkhiṇāvisuddhiyā abhāvato iṇaṃ gahetvā paribhogo viyāti attho .
Tasmāti ‘‘ sīlavato ’’ tiādinā vuttamevatthaṃ kāraṇabhāvena paccāmasati .
Cīvaraṃ paribhoge paribhogeti kāyato mocetvā mocetvā paribhoge .
Purebhatta … pe … pacchimayāmesu paccavekkhitabbanti sambandho .
Tathā asakkontena yathāvuttakālavisesavasena ekasmiṃ divase catukkhattuṃ tikkhattuṃ dvikkhattuṃ sakiṃyeva vā paccavekkhitabbaṃ .
Sacassa
M2.419 apaccavekkhatova aruṇo uggacchati , iṇaparibhogaṭṭhāne tiṭṭhatīti ettha ‘‘ hiyyo yaṃ mayā cīvaraṃ paribhuttaṃ , taṃ yāvadeva sītassa paṭighātāya … pe … hirikopīnappaṭicchādanatthaṃ , hiyyo yo mayā piṇḍapāto paribhutto , so neva davāyātiādinā sace atītaparibhogapaccavekkhaṇaṃ na kareyya , iṇaparibhogaṭṭhāne tiṭṭhatī ’’ ti vadanti , vīmaṃsitabbaṃ .Senāsanampi paribhoge paribhogeti pavese pavese .
Evaṃ pana asakkontena purebhattādīsu paccavekkhitabbaṃ .
Taṃ heṭṭhā vuttanayeneva sakkā viññātunti idha visuṃ na vuttaṃ .
Satipaccayatāti satiyā paccayabhāvo , paṭiggahaṇassa paribhogassa ca paccavekkhaṇasatiyā paccayabhāvo yujjati , paccavekkhitvāva paṭiggahetabbaṃ paribhuñjitabbañcāti attho .
Tenevāha ‘‘ satiṃ katvā ’’ tiādi .
Evaṃ santepīti yadipi dvīsupi ṭhānesu paccavekkhaṇā yuttā , evaṃ santepi .
Apare panāhu ‘‘ satipaccayatāti satibhesajjaparibhogassa paccayabhāve paccayeti attho .
Evaṃ santepīti paccaye satipī ’’ ti , taṃ tesaṃ matimattaṃ .
Tathā hi paccayasannissitasīlaṃ paccavekkhaṇāya visujjhati , na paccayasabbhāvamattena .
Nanu ca ‘‘ paribhoge karontassa anāpattī ’’ ti iminā pātimokkhasaṃvarasīlaṃ vuttaṃ , tasmā
V2.371 paccayasannissitasīlassa pātimokkhasaṃvarasīlassa ca ko visesoti ?Vuccate – purimesu tāva tīsu paccayesu viseso pākaṭoyeva , gilānapaccaye pana yathā vatiṃ katvā rukkhamūle gopite tassa phalānipi rakkhitāniyeva honti , evameva paccavekkhaṇāya paccayasannissitasīle rakkhite tappaṭibaddhaṃ pātimokkhasaṃvarasīlampi nipphannaṃ nāma hoti .
Gilānapaccayaṃ apaccavekkhitvā paribhuñjantassa sīlaṃ bhijjamānaṃ pātimokkhasaṃvarasīlameva bhijjati , paccayasannissitasīlaṃ pana pacchābhattapurimayāmādīsu yāva aruṇuggamanā apaccavekkhantasseva bhijjati .
Purebhattañhi apaccavekkhitvāpi gilānapaccayaṃ paribhuñjantassa anāpatti , idametesaṃ nānākaraṇaṃ .
Evaṃ paccayasannissitasīlassa visuddhiṃ dassetvā teneva pasaṅgena sabbāpi suddhiyo dassetuṃ ‘‘ catubbidhā hi suddhī ’’ tiādimāha .
Tattha sujjhati etāyāti suddhi , yathādhammaṃ desanāva suddhi desanāsuddhi .
Vuṭṭhānassapi cettha desanāya eva saṅgaho daṭṭhabbo .
Chinnamūlāpattīnaṃ pana abhikkhutāpaṭiññāva desanā .
Adhiṭṭhānavisiṭṭho saṃvarova suddhi saṃvarasuddhi .
Dhammena samena
M2.420 paccayānaṃ pariyeṭṭhi eva suddhi pariyeṭṭhisuddhi .Catūsu paccayesu vuttavidhinā paccavekkhaṇāva suddhi paccavekkhaṇasuddhi .
Esa tāva suddhīsu samāsanayo .
Suddhimantesu sīlesu desanā suddhi etassāti desanāsuddhi .
Sesesupi eseva nayo .
Na puna evaṃ karissāmīti ettha evan ti saṃvarabhedaṃ sandhāyāha .
Pahāyāti vajjetvā , akatvāti attho .
Dātabbaṭṭhena dāyaṃ , taṃ ādiyantīti dāyādā , ananuññātesu sabbena sabbaṃ paribhogābhāvato anuññātesuyeva ca paribhogasabbhāvabhāvato bhikkhūhi paribhuñjitabbapaccayā bhagavato santakā .
Dhammadāyādasuttañcettha sādhakan ti –
‘‘ Dhammadāyādā me , bhikkhave , bhavatha , mā āmisadāyādā .
Atthi me tumhesu anukampā ,‘ kinti me sāvakā dhammadāyādā bhaveyyuṃ , no āmisadāyādā ’’’ ti ( ma . ni .1.29)–
Evaṃ pavattaṃ dhammadāyādasuttañca ettha etasmiṃ atthe sādhakaṃ .
Avītarāgānaṃ taṇhāparavasatāya paccayaparibhoge sāmibhāvo natthi , tadabhāvena vītarāgānaṃ tattha sāmibhāvo yathāruci paribhogasabbhāvato .
Tathā hi te paṭikūlampi appaṭikūlākārena appaṭikūlampi paṭikūlākārena tadubhayampi vajjetvā ajjhupekkhanākārena paccaye
V2.372 paribhuñjanti , dāyakānañca manorathaṃ paripūrenti .Tenāha –
‘‘ te hi taṇhāya dāsabyaṃ atītattā sāmino hutvā paribhuñjantī ’’ ti .
Yo panāyaṃ sīlavato paccavekkhitaparibhogo , so iṇaparibhogassa paccanīkattā āṇaṇyaparibhogo nāma hoti .
Yathā hi iṇāyiko attano ruciyā icchitadesaṃ gantuṃ na labhati , evaṃ iṇaparibhogayutto lokato nissarituṃ na labhatīti tappaṭipakkhattā sīlavato paccavekkhitaparibhogo āṇaṇyaparibhogoti vuccati , tasmā nippariyāyato catuparibhogavinimutto visuṃyevāyaṃ paribhogoti veditabbo .
So idha visuṃ na vutto , dāyajjaparibhogeyeva vā saṅgahaṃ gacchatīti .
Sīlavāpi hi imāya sikkhāya samannāgatattā sekkhotveva vuccati .
Sabbesan ti ariyānaṃ puthujjanānañca .
Kathaṃ
M2.421 puthujjanānaṃ ime paribhogā sambhavantīti ?Upacāravasena .
Yo hi puthujjanassapi sallekhappaṭipattiyaṃ ṭhitassa paccayagedhaṃ pahāya tattha anupalittena cittena paribhogo , so sāmiparibhogo viya hoti .
Sīlavato pana paccavekkhitaparibhogo dāyajjaparibhogo viya hoti dāyakānaṃ manorathassa avirādhanato .
Teneva vuttaṃ ‘‘ dāyajjaparibhogeyeva vā saṅgahaṃ gacchatī ’’ ti .
Kalyāṇaputhujjanassa paribhoge vattabbameva natthi tassa sekkhasaṅgahato .
Sekkhasuttañhetassa atthassa sādhakaṃ .
Lajjinā saddhiṃ paribhogo nāma lajjissa santakaṃ gahetvā paribhogo .
Alajjinā saddhin ti etthāpi eseva nayo .
Ādito paṭṭhāya hi alajjī nāma natthīti iminā diṭṭhadiṭṭhesuyeva āsaṅkā na kātabbāti dasseti .
Attano bhārabhūtā saddhivihārikādayo .
Sopi nivāretabboti yo passati , tena nivāretabbo .
Yasmā alajjīparibhogo nāma lajjino vuccati , tasmā āpatti nāma natthi ubhinnampi alajjībhāvato ,‘‘ alajjīparibhogo ’’ ti idaṃ nāmamattameva na labbhatīti vuttaṃ hoti .
‘‘ Āpatti pana atthiyevāti vadantī ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Adhammiyoti anesanādīhi uppanno .
Dhammiyoti bhikkhācariyādīhi uppanno .
Saṅghasseva detīti bhattaṃ aggahetvā attanā laddhasalākaṃyeva deti .
Sace pana lajjī alajjiṃ paggaṇhāti … pe … antaradhāpetīti ettha kevalaṃ paggaṇhitukāmatāya evaṃ kātuṃ na vaṭṭati , dhammassa pana sāsanassa sotūnañca anuggahatthāya vaṭṭatīti veditabbaṃ .
Purimanayena ‘‘ so āpattiyā kāretabbo ’’ ti vuttattā imassa āpattiyevāti vadanti .
Uddesaggahaṇādinā dhammassa paribhogo dhammaparibhogo .
Dhammānuggahena gaṇhantassa āpattiyā abhāvepi thero tassa alajjibhāvaṃyeva
V2.373 sandhāya ‘‘ pāpo kirāyan ’’ tiādimāha .Tassa pana santiketi mahārakkhitattherassa santike .
586. Rājorodhādayotiādi ‘‘ idaṃ gaṇhissāmī ’’ ti cetanāmattasambhavato vuttaṃ .
Assatiyā dinnan ti ettha assatiyā dinnaṃ nāma apariccattaṃ hoti , tasmā dasante baddhakahāpaṇādi assatiyā dinnaṃ bhikkhunā
M2.422 vatthasaññāya paṭiggahitañca , tato neva rūpiyaṃ dinnaṃ , nāpi paṭiggahitañca hotīti ettha āpattidesanākiccaṃ natthi , taṃ pana dāyakānameva paṭidātabbaṃ .Tena akappiyavatthunā te ce dāyakā sappiādīni kiṇitvāna saṅghassa tassa ca bhikkhuno denti , sabbesaṃ kappati dāyakānaṃyeva santakattā .
Aṭṭhakathāyaṃ pana puññakāmehi pariccajitvā dinnameva sandhāya ‘‘ puññakāmā … pe … rūpiye arūpiyasaññī rūpiyaṃ paṭiggaṇhātīti veditabbo ’’ ti vuttaṃ , tasmā pariccajitvā dinnaṃ vatthasaññāya gaṇhatopi nissaggiyameva .
Tena yadi te dāyakā no āgantvā gaṇhanti , dāyake pucchitvā attano atthāya ce pariccattaṃ , saṅghe nissajjitvā āpatti desetabbā .
Tava coḷakaṃ passāhī hi iminā gihisantakepi ‘‘ idaṃ gaṇhathā ’’ tiādiakappiyavohārena vidhānaṃ bhikkhuno na kappatīti dīpeti .
Ekaparicchedānīti kiriyākiriyabhāvato ekaparicchedāni .
Jātarūparajatabhāvo , attuddesikatā , kahāpaṇādīsu aññatarabhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni .
Rūpiyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā
587. Rūpiyasaṃvohārasikkhāpade jātarūpādicatubbidhampi nissaggiyavatthu idha rūpiyaggahaṇeneva gahitanti āha ‘‘ jātarūparajataparivattanan ’’ ti .
Paṭiggahitaparivattaneti sāditarūpiyassa parivattane , asādiyitvā vā kappiyena gāhena paṭiggahitarūpiyaparivattane .
589. Ga -kārassa ka -kāraṃ katvā ‘‘ sīsūpakan ’’ ti likhitaṃ , padabhājane ghanakatan ti piṇḍaṃ kataṃ .
Satthuvaṇṇotiādīsu ‘‘ satthuvaṇṇo ca kahāpaṇo ca … pe … ye ca vohāraṃ gacchantī ’’ ti evaṃ sabbattha samuccayo veditabbo .
Rūpiye rūpiyasaññīti sakasantakaṃ vadati .
Rūpiyaṃ cetāpetīti parasantakaṃ vadati .
‘‘ Nissaggiyavatthunā dukkaṭavatthuṃ vā kappiyavatthuṃ vā cetāpentassapi eseva nayo ’’ ti idaṃ kasmā vuttaṃ .
Na
M2.423 hi ‘‘ rūpiye rūpiyasaññī arūpiyaṃ cetāpetiV2.374 , nissaggiyaṃ pācittiyan ’’ tiādittiko pāḷiyaṃ vuttoti āha ‘‘ yo hī ’’ tiādi .Tassānulomattāti etthāyamadhippāyo – rūpiyasaṃvohāro nāma na kevalaṃ rūpiyena rūpiyaparivattanameva , atha kho ‘‘ arūpiye rūpiyasaññī rūpiyaṃ cetāpetī ’’ ti vuttattā arūpiyena rūpiyacetāpanampi rūpiyasaṃvohāro nāma hotīti etasmiṃ pakkhepi rūpiye sati rūpiyasaṃvohāroyeva hotīti ayamattho avuttopi viññāyatīti .
Arūpiyaṃ nāma dukkaṭavatthukappiyavatthūni .
Ekantena rūpiyapakkheti ekena antena rūpiyapakkheti ayaṃ attho gahetabbo .
‘‘ Ekato rūpiyapakkhe ’’ ti vā pāṭho veditabbo .
‘‘ Ekarūpiyapakkhe ’’ tipi paṭhanti , tatthāpi ekato rūpiyapakkheti ayamevattho gahetabbo .
Kappiyavatthunā kappiyavatthuno kayavikkayepi tāva nissaggiyaṃ hoti , dukkaṭavatthunā dukkaṭavatthuno kayavikkaye kasmā na hotīti andhakaṭṭhakathāya adhippāyo .
Idaṃ sikkhāpadaṃ … pe … arūpiyena ca rūpiyacetāpanaṃ sandhāya vuttanti sambandho .
Idhāti imasmiṃ rūpiyasaṃvohārasikkhāpade .
Tatthāti kayavikkayasikkhāpade .
Tenevāti kappiyavatthunāyeva .
Puna kappiyabhāvaṃ netuṃ asakkuṇeyyattā ‘‘ mahāakappiyo nāmā ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Na sakkā kenaci upāyena kappiyo kātun ti idaṃ pañcannaṃyeva sahadhammikānaṃ antare parivattanaṃ sandhāya vuttaṃ , gihīhi pana gahetvā attano santakaṃ katvā dinnaṃ sabbesaṃ kappatī ’’ ti vadanti .
‘‘ Na sakkā kenaci upāyena kappiyo kātun ’’ ti pana imināva paṭiggahitarūpiyaṃ anissajjitvāva tena cetāpitaṃ kappiyabhaṇḍampi saṅghassa nissaṭṭhaṃ paribhuñjituṃ na vaṭṭatīti siddhaṃ .
Ye pana ‘‘ paṭiggahitarūpiyaṃ anissajjitvāpi tena parivattitaṃ kappiyabhaṇḍaṃ saṅghassa nissaṭṭhaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭatī ’’ ti vadanti , tesaṃ ‘‘ na sakkā kenaci upāyena kappiyo kātun ’’ ti idaṃ na yujjati .
Te panettha evaṃ vadanti ‘‘ yasmā nissajjitabbavatthuṃ anissajjitvāva uparūpari aññaṃ aññaṃyeva kataṃ , tasmā paricchedābhāvato idha nissajjituṃ avatvā ‘ na sakkā kenaci upāyena kappiyo kātun ’ ti vuttaṃ , paricchedābhāvatoyeva ‘ mūle mūlasāmikānaṃ
M2.424 , patte ca pattasāmikānaṃ dinne kappiyo hotī ’ ti ca na vuttan ’’ ti .Yadi paṭiggahitarūpiyaṃ anissajjitvā cetāpitaṃ kappiyabhaṇḍampi saṅghassa nissaṭṭhaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭati , evaṃ sante idhāpi avasānavatthuṃ gahetvā saṅghassa nissaṭṭhaṃ kasmā na vaṭṭati ,‘‘ yo pana rūpiyaṃ uggaṇhitvā … pe … patte ca pattasāmikānaṃ dinne kappiyo hotī ’’ ti imināpi paṭiggahitarūpiyaṃ
V2.375 anissajjitvā cetāpitaṃ kappiyabhaṇḍampi saṅghassa nissaṭṭhaṃ paribhuñjituṃ na vaṭṭatīti siddhaṃ .Yadi taṃ nissaṭṭhaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭeyya ,‘‘ mūle mūlasāmikānaṃ , patte ca pattasāmikānaṃ dinne kappiyo hotī ’’ ti na vadeyya .
Apare panettha evaṃ vadanti ‘‘ yadi saṅghassa nissaṭṭhaṃ hoti , rūpiyapaṭiggāhakassa na vaṭṭati , tasmā tassapi yathā vaṭṭati , tathā dassanatthaṃ ‘ mūle mūlasāmikānan ’ tiādi vuttan ’’ ti .
Dutiyapattasadisoyevāti iminā pañcannampi sahadhammikānaṃ na kappatīti dasseti .
Tattha kāraṇamāha ‘‘ mūlassa sampaṭicchitattā ’’ ti .
Atha mūlassa sampaṭicchitattā rūpiyapaṭiggāhakassa tāva akappiyo hotu , sesānaṃ pana kasmā na kappatīti maññamāno pucchati ‘‘ kasmā sesānaṃ na kappatī ’’ ti .
Kāraṇamāha ‘‘ mūlassa anissaṭṭhattā ’’ ti .
Pattassa kappiyabhāvepi sampaṭicchitamūlassa nissajjitabbassa anissaṭṭhattā tena gahitapatto sesānampi na kappati .
Yadi hi tena sampaṭicchitamūlaṃ saṅghamajjhe nissaṭṭhaṃ siyā , tena kappiyena kammena ārāmikādīhi gahetvā dinnapatto rūpiyapaṭiggāhakaṃ ṭhapetvā sesānaṃ vaṭṭati .
Apare pana ‘‘ mūlaṃ sampaṭicchitvā gahitapattopi yadi saṅghassa nissaṭṭho , sesānaṃ kappatī ’’ ti vadanti .
Evaṃ sante ‘‘ mūlassa anissaṭṭhattā ’’ ti na vattabbaṃ ,‘‘ saṅghassa anissaṭṭhattā ’’ ti evameva vattabbaṃ .
Dubbicāritattāti iminā rūpiyasaṃvohāro anena katoti dasseti .
Aññesaṃ pana vaṭṭatīti yasmānena rūpiyasaṃvohāramattameva kataṃ , na mūlaṃ sampaṭicchitaṃ , tasmā vinayakammavasena saṅghassa nissaṭṭhakālato paṭṭhāya aññesaṃ vaṭṭati .
Imasmiṃyeva ca atthe pamāṇaṃ dassento ‘‘ mahāsumattherassa kirā ’’ tiādimāha .
Apare pana ‘‘ dubbicāritattāti iminā kevalaṃ gihisantakabhāvena ṭhite dubbicāritamattaṃ vuttaṃ , na rūpiyasaṃvohārāpajjanaṃ , tasmā rūpiyasaṃvohārābhāvato so patto nissajjituṃ na sakkāti tassa na kappati , anissaṭṭhopi aññesaṃ
M2.425 kappati .Anissaṭṭhasseva ca aññesaṃ kappiyabhāvadassanatthaṃ ‘ mahāsumattherassa kirā ’ tiādivatthūni udāhaṭāni .
Saṅghassa nissajjīti idañca aññesaṃ kappiyattā kevalaṃ saṅghassa pariccattabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ , na pana vinayakammavasena saṅghassa nissaṭṭhabhāvaṃ .
Imassa ca atthassa sappissa pūretvāti idaṃ vacanaṃ sādhakan ’’ ti vadanti .
591. Rūpiyapaṭiggahaṇarūpiyasaṃvohāresu yena ekekameva kataṃ , tena tattha tattha vuttanayeneva nissajjitabbaṃ .
Yena pana paṭiggahitarūpiyeneva saṃvohāro kato , tena kathaṃ nissajjitabbanti ?
Nayidaṃ dukkaraṃ ,‘‘ ahaṃ , bhante , nānappakārakaṃ rūpiyasaṃvohāraṃ samāpajjin ’’ ti evameva
V2.376 nissajjitabbaṃ .‘‘ Imasmiṃ sikkhāpadepi ‘ arūpiye rūpiyasaññī , āpatti dukkaṭassā ’ tiādittikassa avasānapade anāpattiyā vuttattā kappiyavatthuvaseneva idaṃ tikaṃ vuttan ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Keci pana ‘‘ arūpiyaggahaṇena kappiyavatthudukkaṭavatthūnaṃ saṅgahoti purimapadadvayaṃ kappiyavatthudukkaṭavatthūnaṃ vasena vuttaṃ , avasānapadameva kappiyavatthuvasena vuttan ’’ ti vadanti , taṃ na yujjati anāpattimissite avasānattike saññānānattaṃ ṭhapetvā vatthunānattassa abhāvato .
Dukkaṭavatthunā pana dukkaṭavatthuno cetāpanaṃ neva idha , na tattha pāḷiyaṃ vuttanti vacanamettha sādhakaṃ .
Yaṃ attano dhanena parivattati , tassa vā dhanassa vā rūpiyabhāvo ceva , parivattanañcāti imānettha dve aṅgāni .
Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Kayavikkayasikkhāpadavaṇṇanā
593. Kayavikkayasikkhāpade pāḷiyaṃ jānāhīti ettha upadhārehīti attho , suṭṭhu upadhāretvā gaṇha , idaṃ na manāpanti puna dātuṃ na sakkhissasīti adhippāyo .
594-595.
Kayan ti parabhaṇḍassa gahaṇaṃ .
Vikkayan ti attano bhaṇḍassa dānaṃ .
Tenāha ‘‘ iminā imaṃ dehī ’’ tiādi .
Yasmā kayitaṃ nāma parassa
M2.426 hatthato gahitaṃ vuccati , vikkītañca parassa hatthe dinnaṃ , tasmā ‘‘ kayitañca hoti parabhaṇḍaṃ attano hatthagataṃ karontena , vikkītañca attano bhaṇḍaṃ parahatthagataṃ karontenā ’’ ti vuttaṃ .Yadi evaṃ pāḷiyaṃ parato ‘‘ kayitañca hoti vikkayitañcā ’’ ti vatvā ‘‘ attano bhaṇḍaṃ parahatthagataṃ parabhaṇḍaṃ attano hatthagatan ’’ ti kasmā vuttanti āha ‘‘ iminā imantiādivacanānurūpato panā ’’ tiādi .
Imināti hi sakasantakaṃ vuttaṃ .
Tadanurūpato pāḷiyaṃ paṭhamaṃ attano bhaṇḍaṃ dassitaṃ , na kayavikkayapadānurūpato .
Tañhi viparītato parasantakaggahaṇaṃ purakkhatvā ṭhitaṃ .
Kāmaṃ sesañātakepi ‘‘ imaṃ dehī ’’ ti vadato viññatti na hoti , saddhādeyyavinipātanassapi pana abhāvaṃ dassetukāmo ‘‘ mātaraṃ pana pitaraṃ vā ’’ ti āha .
Viññatti na hotīti idaṃ visuṃ viññāpanaṃ sandhāya vuttaṃ .
Aññaṃ kiñci avatvā evaṃ vadanto aññātakaṃ viññāpeti nāmāti āha –
‘‘ aññātakaṃ ‘ imaṃ dehī ’ ti vadato viññattī ’’ ti .
V2.377 Aññaṃ kiñci avatvā ‘‘ imaṃ gaṇhāhī ’’ ti dinnaṃ aññātakassa dinnaṃ nāma hotīti vuttaṃ ‘‘ saddhādeyyavinipātanan ’’ ti .Tisso āpattiyoti aññātakaviññattisaddhādeyyavinipātanakayavikkayāpattisaṅkhātā tisso āpattiyo .
Imaṃ nāma karohīti vadati , vaṭṭatīti ettha bhuttosi , idāni kasmā na karosīti vatthumpi vaṭṭati .
‘‘ Nissaggiyaṃ pācittiyan ’’ ti kiñcāpi satiyeva nissaggiyavatthumhi pācittiyaṃ vuttaṃ , asatipi pana tasmiṃ pācittiyanti idaṃ aṭṭhakathāpamāṇena gahetabbanti dassetuṃ ‘‘ kiñcāpī ’’ tiādi vuttaṃ .
Paribhutteti sappiādiṃ sandhāya vuttaṃ .
Yaṃ attano dhanena parivatteti , yena ca parivatteti , tesaṃ kappiyavatthutā , asahadhammikatā , kayavikkayāpajjanañcāti imānettha tīṇi aṅgāni .
Kayavikkayasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Niṭṭhito kosiyavaggo dutiyo .