Pañcavīsatiavahārakathāvaṇṇanā
Ākulāti
M2.128 saṅkulā .Luḷitāti viloḷitā .
Katthacīti ekissāya aṭṭhakathāyaṃ .
Ekaṃ pañcakaṃ dassitan ti ‘‘ parapariggahitañca hoti , parapariggahitasaññī ca , garuko ca hoti parikkhāro pañcamāsako vā atirekapañcamāsako vā , theyyacittañca paccupaṭṭhitaṃ hoti , āmasati , āpatti dukkaṭassa .
Phandāpeti , āpatti thullaccayassa .
Ṭhānā cāveti , āpatti pārājikassā ’’ ti ( pārā .122) evaṃ vuttapañcaavahāraṅgāni ekaṃ pañcakanti dassitaṃ .
Dve pañcakāni dassitānīti ‘‘ chahākārehi adinnaṃ ādiyantassa āpatti pārājikassa .
Na ca sakasaññī , na ca vissāsaggāhī , na ca tāvakālikaṃ , garuko ca hoti parikkhāro pañcamāsako vā atirekapañcamāsako vā , theyyacittañca paccupaṭṭhitaṃ hoti , āmasati , āpatti dukkaṭassa .
Phandāpeti , āpatti thullaccayassa .
Ṭhānā cāveti , āpatti pārājikassā ’’ ti evaṃ vuttesu chasu padesu ekaṃ apanetvā avasesāni pañca padāni ekaṃ pañcakanti dassetvā heṭṭhā vuttapañcakañca gahetvā dve pañcakāni dassitāni .
Ettha panāti ‘‘ pañcahākārehi adinnaṃ ādiyantassā ’’ tiādīsu .
Sabbehipi padehīti ‘‘ parapariggahitañca hotī ’’ tiādīhi padehi .
Labbhamānāniyeva pañcakānīti pañcavīsatiyā avahāresu labbhamānapañcakāni .
Pañcannaṃ avahārānaṃ samūho pañcakaṃ , sako hattho sahattho , tena nibbatto , tassa vā sambandhīti
V2.114 sāhatthiko , avahāro .Sāhatthikādi pañcakaṃ sāhatthikapañcakan ti ādipadavasena nāmalābho daṭṭhabbo kusalādittikassa kusalattikavohāro viya .
Imināva nayena pubbapayogādi pañcakaṃ pubbapayogapañcakaṃ , theyyāvahārādi pañcakaṃ theyyāvahārapañcakan ti nāmalābho daṭṭhabboti .
Tatiyapañcamesu pañcakesūti sāhatthikapañcakatheyyāvahārapañcakesu .
Labbhamānapadavasenāti sāhatthikapañcake labbhamānassa nissaggiyāvahārapadassa vasena theyyāvahārapañcake labbhamānassa parikappāvahārapadassa ca vasena yojetabbanti attho .
Āṇattiyā nibbatto avahāro āṇattiko .
Nissajjanaṃ nissaggo , suṅkaghātaṭṭhāne parikappitokāse vā ṭhatvā bhaṇḍassa bahi pātanaṃ .
Nissaggova nissaggiyo .
Kiriyāsiddhito puretarameva pārājikāpattisaṅkhātaṃ
M2.129 atthaṃ sādhetīti atthasādhako .‘‘ Asukassa bhaṇḍaṃ yadā sakkosi , tadā avaharā ’’ ti evarūpo hi āṇāpanapayogo parassa telakumbhiyā pādagghanakaṃ telaṃ avassaṃ pivanakānaṃ upāhanādīnaṃ nikkhepapayogo ca āṇattassa bhaṇḍaggahaṇato upāhanādīnaṃ telapātanato ca puretarameva pārājikāpattisaṅkhātaṃ atthaṃ sādheti .
Sāhatthikapayogopi hi evarūpo atthasādhakoti vuccati .
Vuttañhetaṃ mātikāṭṭhakathāyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . dutiyapārājikavaṇṇanā )–
‘‘ Atthasādhako nāma ‘ asukassa bhaṇḍaṃ yadā sakkosi , tadā taṃ avaharā ’ ti āṇāpeti .
Tattha sace paro anantarāyiko hutvā taṃ avaharati , āṇāpakassa āṇattikkhaṇeyeva pārājikaṃ .
Parassa vā pana telakumbhiyā pādagghanakaṃ telaṃ avassaṃ pivanakāni upāhanādīni pakkhipati , hatthato muttamatteyeva pārājikan ’’ ti .
Dhurassa nikkhipanaṃ dhuranikkhepo .
Ārāmābhiyuñjanādīsu attano ca parassa ca dānaggahaṇesu nirussāhabhāvāpajjanaṃ .
Sahatthā avaharatīti sahatthena gaṇhāti .
‘‘ Asukassa bhaṇḍaṃ avaharā ’’ ti aññaṃ āṇāpetīti etthāpi āṇāpakassa āṇattikkhaṇeyeva āpatti daṭṭhabbā .
Yadi evaṃ imassa , atthasādhakassa ca ko visesoti ?
Taṅkhaṇaññeva gahaṇe niyuñjanaṃ āṇattikapayogo , kālantarena gahaṇatthaṃ niyogo atthasādhakoti ayametesaṃ viseso .
Tenevāha –
‘‘ asukassa bhaṇḍaṃ yadā sakkosi , tadā avaharāti āṇāpetī ’’ ti .
Ettha ca āṇāpanapayogova atthasādhakoti dassito , sāhatthikavasenapi atthasādhakapayogo pana upari āvi bhavissati .
Dhuranikkhepo pana upanikkhittabhaṇḍavasena veditabboti idaṃ nidassanamattaṃ .
Ārāmābhiyuñjanādīsupi tāvakālikabhaṇḍadeyyānaṃ adānepi eseva nayo .
‘‘ Āṇattivasena
V2.115 pubbapayogo veditabbo ’’ ti vuttattā anantarāyena gaṇhantassa ‘ asukassa bhaṇḍaṃ avaharā ’ ti āṇāpanaṃ bhaṇḍaggahaṇato pubbattā pubbapayogo , payogena saha vattamāno avahāro sahapayogo ,‘‘ asukaṃ nāma bhaṇḍaṃ harissāmā ’’ ti saṃvidahitvāM2.130 sammantayitvā avaharaṇaṃ saṃvidāvahāro .Saṅketakammaṃ nāma pubbaṇhādikālaparicchedavasena sañjānanakammaṃ , nimittakammaṃ nāma saññuppādanatthaṃ akkhinikhaṇanādinimittakaraṇaṃ .
Ṭhānācāvanavasena sahapayogoti idaṃ pana nidassanamattaṃ daṭṭhabbaṃ , khilasaṅkamanādīsupi asati ca ṭhānācāvane sahapayogo daṭṭhabbo .
Vuttañhetaṃ mātikāṭṭhakathāyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . dutiyapārājikavaṇṇanā )‘‘ ṭhānācāvanavasena khilādīni saṅkāmetvā khettādiggahaṇavasena ca sahapayogo veditabbo ’’ ti .
Theno vuccati coro , tassa bhāvo theyyaṃ , tena avaharaṇaṃ theyyāvahāro .
Yo hi sandhicchedādīni katvā adissamāno avaharati , tulākūṭamānakūṭakūṭakahāpaṇādīhi vā vañcetvā gaṇhāti , tassevaṃ gaṇhato avahāro theyyāvahāro .
Pasayha abhibhavitvā avaharaṇaṃ pasayhāvahāro .
Yo hi pasayha balakkārena paresaṃ santakaṃ gaṇhāti gāmaghātakādayo viya , attano pattabalito vā vuttanayena adhikaṃ gaṇhāti rājabhaṭādayo viya , tassevaṃ gaṇhato avahāro pasayhāvahāro .
Bhaṇḍavasena ca okāsavasena ca parikappetvā avaharaṇaṃ parikappāvahāro .
Tiṇapaṇṇādīhi aṅgulimuddikādiṃ paṭicchādetvā pacchā tassa paṭicchannassa avaharaṇaṃ paṭicchannāvahāro .
Kusaṃ saṅkāmetvā avaharaṇaṃ kusāvahāro .
Tulayitvāti upaparikkhitvā .
Sāmīcīti vattaṃ , āpatti pana natthīti adhippāyo .
Mahājanasammaddoti mahājanasaṅkhobho .
Bhaṭṭhe janakāyeti apagate janakāye .
‘‘ Idañca kāsāvaṃ attano santakaṃ katvā etasseva bhikkhuno dehī ’’ ti kiṃkāraṇā evamāha ?
Cīvarasāmikena yasmā dhuranikkhepo kato , tasmā tassa adinnaṃ gahetuṃ na vaṭṭati .
Avahārakopi vippaṭisārassa uppannakālato paṭṭhāya cīvarasāmikaṃ pariyesanto vicarati ‘‘ dassāmī ’’ ti , cīvarasāmikena ca ‘‘ mametan ’’ ti vutte etenapi avahārakena ālayo pariccatto , tasmā evamāha .
Yadi evaṃ cīvarasāmikoyeva ‘‘ attano santakaṃ gaṇhāhī ’’ ti kasmā na vuttoti ?
Ubhinnampi kukkuccavinodanatthaṃ .
Kathaṃ ?
Avahārakassa ‘‘ mayā sahatthena na dinnaṃ , bhaṇḍadeyyametan ’’ ti kukkuccaṃ uppajjeyya , itarassa ‘‘ mayā paṭhamaṃ dhuranikkhepaṃ katvā pacchā adinnaṃ gahitan ’’ ti kukkuccaṃ uppajjeyyāti .
Samagghan ti
M2.131 appagghaṃ .Dāruatthaṃ pharatīti dārūhi kattabbakiccaṃ sādheti .
Mayi santetiādi
V2.116 sabbaṃ raññā pasādena vuttaṃ ,‘‘ therena pana ananucchavikaṃ katan ’’ ti na maññitabbaṃ .Ekadivasaṃ dantakaṭṭhacchedanādinā yā ayaṃ agghahāni vuttā , sā sabbā bhaṇḍasāminā
Kiṇitvā gahitameva sandhāya vuttā , sabbaṃ panetaṃ aṭṭhakathācariyappamāṇena gahetabbaṃ .
Pāsāṇañca sakkharañca pāsāṇasakkharaṃ .
Dhāreyyatthaṃ vicakkhaṇoti imasseva vivaraṇaṃ ‘‘ āpattiṃ vā anāpattiṃ vā ’’ tiādi .
Pañcavīsatiavahārakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Akkhadassāti ettha akkha -saddena kira vinicchayasālā vuccati .
Tattha nisīditvā vajjāvajjaṃ passantīti akkhadassā vuccanti dhammavinicchanakā .
Haneyyun ti ettha hananaṃ nāma hatthapādādīhi pothanañceva sīsādicchedanañca hotīti āha –
‘‘ haneyyunti potheyyuñceva chindeyyuñcā ’’ ti .
Teneva padabhājaniyañca ‘‘ hatthena vā pādena vā kasāya vā vettena vā aḍḍhadaṇḍakena vā chejjāya vā haneyyun ’’ ti vuttaṃ .
Tattha aḍḍhadaṇḍakenāti dvihatthappamāṇena rassamuggarena veḷupesikāya vā .
Chejjāyāti hatthapādasīsādīnaṃ chedanena .
Nīhareyyun ti gāmanigamādito nīhareyyuṃ .
Corosi … pe … thenosīti ettha ‘‘ paribhāseyyun ’’ ti padaṃ ajjhāharitvā attho veditabboti āha ‘‘ corosīti evamādīni ca vatvā paribhāseyyun ’’ ti .
93. Yaṃ taṃ bhaṇḍaṃ dassitanti sambandho .
Yattha yattha ṭhitan ti bhūmiādīsu yattha yattha ṭhitaṃ .
Yathā yathā ādānaṃ gacchatīti bhūmiādīsu ṭhitaṃ bhaṇḍaṃ sabbaso aggahaṇepi yena yena ākārena gahaṇaṃ upagacchati .